Nhiều công trình xây dựng không có giấy phép- Nguy cơ phá vỡ cảnh quan đô thị

Chỉ 50% số nhà xây dựng có giấy phép

Trong thành phố, phải có giấy phép khi xây dựng (hay sửa chữa) một công trình nào- dù của tổ chức hay cá nhân- là yêu cầu bắt buộc, để bảo đảm công trình xây dựng đó “ăn nhập” với quy họach và cảnh quan trong khu vực.

Thế nhưng, điều quy định ấy đang được thực hiện một cách khó khăn. Tình trạng nhà xây không phép ngày càng gia tăng, những ngôi nhà không phép vẫn cứ ngang nhiên mọc lên, lớp sau chồng lớp trước khiến công tác quản lý về xây dựng vốn đã “khó” lại càng “khó” hơn. Thường chỉ có những công trình lớn xin cấp phép xây dựng, còn những công trình nhỏ thì quá ít chủ yếu do người dân không đến xin cấp phép. Thực hiện cải cách hành chính, quy trình cấp phép xây dựng mô hình 1 cửa tại các cấp quận, huyện và Sở Xây dựng đã khá “thông thoáng” và nhanh, là nỗ lực của các cấp chính quyền trong việc giải quyết tình trạng nhà xây không phép. Tuy nhiên, số lượng giấy phép cấp ra vẫn quá ít so với số công trình xây dựng. Theo báo cáo của Sở Xây dựng, tỷ lệ được cấp phép chỉ đạt khoảng 50% số các công trình xây dựng.

Điểm lại tình hình cấp phép xây dựng trên địa bàn thành phố trong thời gian qua số giấy phép cấp ra không khác gì “lá mùa thu”. Năm 2007, số giấy phép cấp mới chỉ có 1.636, trong đó quận Lê Chân cấp ra 360 giấy phép, nhưng có tới 450 công trình xây dựng không phép. Quận Ngô Quyền cấp nhiều nhất với 364 giấy phép, nhưng vẫn có 146 công trình xây dựng không phép. Huyện Tiên Lãng năm 2007 cấp được vẻn vẹn 9 giấy phép xây dựng, huyện An Dương cấp 30 giấy phép. Năm 2008, tỷ lệ cấp phép xây dựng của cả thành phố có khá hơn nhưng cũng không ăn thua, và tình trạng nhà xây không phép vẫn cứ xuất hiện nhiều. Theo Phó Chủ tịch UBND quận Lê Chân Phạm Tiến Du, quận tạo điều kiện cho các đơn vị, cá nhân đến làm thủ tục xin cấp phép xây dựng với thời gian nhanh chóng, thế nhưng số giấy phép cấp ra vẫn chưa tương xứng so với nhu cầu xây dựng của nhân dân.

Buông lỏng quản lý từ cấp cơ sở

Qua tìm hiểu, chúng tôi thấy tình trạng xây nhà không phép diễn ra theo có hai hướng chính: không biết hoặc cố tình. Những người không biết chủ yếu là người dân có mảnh đất nhỏ để xây nhà ở. Do thiếu hiểu biết, họ cho rằng, cứ có đất chính chủ là có thể thoải mái xây nhà, xây thế nào cũng được. Khi được hỏi về giấy phép xây dựng, đa phần những người dân này đều không hề biết quy định là phải xin cấp phép mới được xây dựng. Đơn giản bởi một lẽ, việc tuyên truyền chưa đâu vào đâu, ngay cả trong những khu dân cư có hệ thống loa truyền thanh, trong khi tổ dân phố- nơi có thể phổ biến rất tốt tới người dân- lại năm thì mười họa mới họp một lần.

Còn những người cố tình là những người hiểu biết về lĩnh vực xây dựng nhưng không thực hiện. Lấy lý do thời gian “ngâm” hồ sơ lâu, tốn tiền và thủ tục loằng ngoằng nên họ sẵn sàng bỏ qua khâu xin phép để xây nhà. Nếu như đang xây dựng mà bị chính quyền hoặc ngành chức năng “hỏi thăm” thì xuề xòa và nộp phạt ở mức “nhẹ hều” là tiếp tục được xây.

Đa phần những ngôi nhà xây dựng không phép là ở trong ngõ- nơi mà cán bộ phường sở tại nhiều khi mới chỉ nghe tên và quản lý trên giấy tờ chứ chưa một lần đặt chân đến. Sự vắng mặt của cán bộ quản lý về xây dựng chính là “giấy phép” của những ngôi nhà xây mới hoặc sửa chữa. Anh Đặng Văn T. ở đường Thiên Lôi (quận Lê Chân) cho biết, trong hơn 5 năm qua, trên mảnh đất của mình, anh xây đến 5 cái nhà (3 để bán và 2 để cho thuê) mà chẳng thấy ai hỏi han gì, thế là cứ vô tư(!). Đến nay, anh đã bán xong 3 căn nhà và sẽ tiếp tục xây nữa để bán. Còn ông Vũ Văn H. cũng ở tuyến đường này, lại tỏ ra “quái” hơn. Ông kể, khi xây nhà có người bảo ông phải xin phép, nhưng ông không làm. Trong quá trình thi công, toàn bộ vật liệu xây dựng ông tập kết lúc đêm và xếp vào trong ngõ, cán bộ phường có đi qua nhìn vào cũng không thấy. Thế là sau mấy tháng trời, ngôi nhà 2 tầng của ông đàng hoàng mọc lên mà không chút vướng mắc.

Chuyện của anh T. hay ông H. là “chuyện thường” hiện nay trong xây dựng nhà ở, cho thấy một thực tế đáng buồn ở thành phố: đó là các cấp chính quyền địa phương thiếu sâu sát cơ sở, buông xuôi với các công trình xây dựng không phép.

Chấn chỉnh công tác quản lý xây dựng

Đi tìm nguyên nhân việc cấp phép xây dựng đang “như gà mắc tóc”, được biết lực lượng làm công tác cấp phép ở một số dịa phương hiện vừa thiếu, vừa yếu. Có địa phương luân chuyển cán bộ, nhưng lại luân chuyển cán bộ không có chuyên môn làm nhiệm vụ kiểm tra, thẩm định, cấp phép các công trình xây dựng, dẫn đến lúng túng, khó khăn trong xử lý và đây cũng là một nguyên nhân khiến người dân không muốn đến làm thủ tục xin cấp phép. Việc thành lập các đội thanh tra xây dựng độc lập ở các địa phương còn chậm, công tác hậu kiểm sau cấp phép đã yếu lại không thường xuyên gây khó khăn trong xử lý vi phạm. Hơn nữa, các chế tài để phạt quá nhẹ, không đủ sức răn đe. Thực tế tại các địa phương với đặc điểm dân cư có đất ở lâu đời của dòng họ, việc sang nhượng, cho tặng hầu hết không làm thủ tục mà chỉ có thỏa thuận viết tay, nên khi xây dựng thường không đủ các điều kiện để cấp phép.

Giấy phép xây dựng là một thủ tục bắt buộc và cần thiết đối với các công trình xây dựng dù lớn hay nhỏ, khi nó xác nhận quyền được xây dựng trong khuôn khổ cho phép mà chính người dân đề xuất. Ngoài thủ tục về đất, thủ tục về xây dựng cũng phải cần được coi trọng. Theo chúng tôi được biết, khi ngân hàng đồng ý cho người dân cầm cố nhà cửa thì bắt buộc phải có giấy phép xây dựng cùng với giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, như vậy việc có giấy phép xây dựng chỉ có lợi cho người nhân. Vì thế, đi đôi với việc củng cố bộ máy, các chế tài để thực hiện nghiêm túc quy định về xây dựng, việc đẩy mạnh tuyên truyền, giải thích bằng nhiều hình thức cho người dân hiểu rõ lợi ích của xin cấp phép xây dựng cũng là điều mà các địa phương cần năng động triển khai, để tăng cường quản lý xây dựng từ cơ sở.

Đức Phong