Nhân lực ngành Tài nguyên và Môi trường: Gần 50.000 cán bộ, vẫn yếu!

Ông Phạm Khôi Nguyên - Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường cho biết: Hiện nay, đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, người lao động trong toàn ngành từ Trung ương đến cơ sở có gần 50.000 người, chưa kể đến lực lượng ngoài ngành có liên quan.

Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Phạm Khôi Nguyên

Tuy nhiên, đội ngũ này vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu thực tế do sự bất cập về số lượng, chất lượng cũng như cơ cấu ngành nghề, đặc biệt là ở các cấp địa phương. Trong khi đó, công tác đào tạo, bồi dưỡng, thu hút, sử dụng nhân lực ngành tài nguyên và môi trường còn nhiều hạn chế và bất cập.

30% công chức, viên chức địa phương chưa qua đào tạo

Tài nguyên và môi trường là một ngành đa lĩnh vực mới được hình thành, hiện quản lý nhà nước trên 7 lĩnh vực gồm: Đất đai; tài nguyên nước; tài nguyên khoáng sản, địa chất; môi trường; khí tượng thủy văn và biến đổi khí hậu; đo đạc, bản đồ, quản lý tổng hợp và thống nhất về biển và hải đảo, trong đó có hai lĩnh vực mới là môi trường; biển và hải đảo.

Về nguồn nhân lực, hiện Bộ Tài nguyên và Môi trường có gần 1.200 công chức và gần 11.000 viên chức, người lao động. Chia theo độ tuổi có 24% trên 50 tuổi, 62% ở khoảng 30-50 tuổi, 14% dưới 30 tuổi. Đội ngũ công chức, viên chức làm công tác tại địa phương có 33.600 người, trong đó ở cấp tỉnh có khoảng 12.600 người, cấp huyện có khoảng 9.000 người và cấp xã có trên 12.000 người.

Nhìn chung đội ngũ công chức, viên chức của ngành tài nguyên và môi trường chưa đáp ứng yêu cầu cả về số lượng và chất lượng. Hầu hết các lĩnh vực quản lý đều thiếu công chức, viên chức. Cơ cấu về ngành nghề, trình độ chuyên môn nghiệp vụ chưa phù hợp với chức năng và nhiệm vụ được giao.

Theo báo cáo của Bộ Tài nguyên và Môi trường, cơ cấu nhân lực giữa các ngành chuyên môn đang có sự mất cân đối: Nhân lực quản lý đất đai chiếm 52,2% trên tổng số nhân lực, trong khi đó nguồn nhân lực tài nguyên nước và khí tượng thủy văn chiếm 1%, địa chất khoáng sản chiếm 1,8% nguồn nhân lực.

Nguồn nhân lực được đào tạo ở các chuyên ngành khác chiếm tới 30,8%. Lực lượng công chức, viên chức địa phương có trình độ chuyên môn thấp, số người có trình độ trung học chuyên nghiệp chiếm 48,1%, sơ cấp 10,8% và chưa qua đào tạo chiếm 26,1%. Tuy nhiên, cơ cấu độ tuổi của công chức, viên chức thuộc hệ thống quản lý tài nguyên và môi trường ở địa phương có độ tuổi trẻ hơn so với hệ thống ở trung ương, cụ thể dưới 30 tuổi có 31%, từ 30-50 tuổi có 56,1% và trên 50 tuổi có 12,8%.

Năng lực quản lý yếu

Về năng lực quản lý, hầu hết các cán bộ quản lý lớn tuổi của ngành được đào tạo cơ bản về chuyên môn, có bề dày kinh nghiệm, nhưng chậm tiếp thu phương pháp quản lý mới cũng như ứng dụng công nghệ mới. Còn thế hệ cán bộ trẻ của ngành đa số được đào tạo cơ bản về chuyên môn, nghiệp vụ, năng động, sáng tạo nắm bắt nhanh những phương thức quản lý mới nhưng chưa có nhiều kinh nghiệm quản lý cũng như nắm bắt tình hình thực tế của ngành.

Cơ cấu đội ngũ cán bộ chưa phù hợp, số cán bộ, công chức được đào tạo về kỹ thuật nhiều hơn số cán bộ công chức được đào tạo về nghiệp vụ quản lý, kinh tế. Số cán bộ công chức có chuyên ngành đào tạo phù hợp với vị trí công tác không nhiều, tỷ lệ cán bộ trẻ còn thấp. Nhiều lĩnh vực có nguy cơ hẫng hụt cán bộ lãnh đạo, quản lý, thiếu cán bộ chuyên môn có trình độ và kinh nghiệm công tác. Trình độ đội ngũ cán bộ, công chức địa phương không đồng đều, đặc biệt là cấp xã và huyện còn yếu, chưa đáp ứng yêu cầu của công tác quản lý.

Tỷ lệ thay đổi cán bộ địa chính xã phường trong cả nước lên tới 20-25%/năm. Đây cũng chính là nguyên nhân khiến các địa phương cấp huyện, xã còn gặp nhiều khó khăn trong việc thực hiện đầy đủ các chức năng được giao. Mặt khác, dư luận xã hội vẫn bức xúc trước tình trạng một bộ phận cán bộ trong ngành tài nguyên và môi trường có năng lực, trình độ yếu kém, sách nhiễu, tham nhũng và sai phạm trong quá trình thực hiện công vụ, nhất là trong lĩnh vực quản lý đất đai ở cấp huyện và cấp xã.

Giải mã những hạn chế về nguồn nhân lực

Theo Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân, nguyên nhân của sự mất cân đối lớn cả về số lượng, chất lượng và cơ cấu ngành nghề của nguồn nhân lực tài nguyên và môi trường là bởi: “Nhận thức của chúng ta chưa đầy đủ về vai trò của công tác quy hoạch phát triển nhân lực của các ngành và các địa phương, do đó thực tế từ hơn 20 năm qua, chúng ta không có quy hoạch phát triển nhân lực các ngành, các địa phương và quốc gia. Người đứng đầu các ngành, các địa phương không nắm được nhu cầu về số lượng, chất lượng và cơ cấu ngành nghề nhân lực của ngành mình, địa phương mình cho chu kỳ phát triển của tương lai.

Việc quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo còn bất hợp lý, chưa tạo cơ chế để các cơ sở đào tạo vừa tự chủ, vừa tự chịu trách nhiệm về chất lượng và quy mô đào tạo, chưa có sự giám sát đủ hiệu lực của các cơ quan quản lý nhà nước và xã hội đối với hoạt động của các cơ sở đào tạo. Để khắc phục yếu kém này, Thủ tướng Chính phủ đã có Chỉ thị về đổi mới quản lý giáo dục đại học 2010-2012”.

Để khắc phục hạn chế về phương pháp xây dựng kế hoạch và điều hành thực hiện kế hoạch phát triển của từng ngành và từng địa phương, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo từng Bộ, ngành, từng tỉnh xây dựng quy hoạch phát triển nhân lực giai đoạn 2011-2020, trên cơ sở đó, Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì xây dựng Quy hoạch phát triển nhân lực quốc gia 2011-2020 trình Chính phủ vào đầu năm 2011.