Nhân kỷ niệm 88 năm ngày sinh Nguyên Hồng (5/11/1918- 5/11/2006): Nhà văn của tài năng và nhân cách
Hôm nay và mai sau các thế hệ người Việt Nam mỗi khi nhắc đến Nguyên Hồng chắc chắn không thể không nhắc đến các tác phẩm “Bỉ vỏ”, “Những ngày thơ ấu”- một tác phẩm tự truyện đặc sắc không có nhiều ở nước ta cùng nhiều tác phẩm khác nữa của ông.
Nhà văn Nguyên Hồng vĩnh biệt dương gian trở về cõi bồng lai cực lạc 24 năm trời có lẻ rồi. Ông mất ngày mồng 02 tháng 5 năm 1982 ở ấp Cầu Đen, huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang hưởng thọ mới chỉ 64 tuổi trời.
Vậy là nhà văn đành lỗi hẹn, bỏ lại những dự định công việc ông đã, đang và sẽ làm trong thời gian còn lại của đời mình.
Bộ tiểu thuyết “Núi rừng Yên Thế” ông hằng ấp ủ mấy chục năm cũng chỉ kịp hoàn thành một ít trang, ông cho in tập một “Thù nhà nợ nước” năm 1981. Hơn mười năm sau ngày Nguyên Hồng mất (1993) “Núi rừng Yên Thế” được in tiếp tập hai và lấy chính tên của bộ tiểu thuyết mà sinh thời Nguyên Hồng dự định là ông không chỉ viết hai tập.
Nhiều lúc tôi mạo muội tưởng nghĩ nếu nhà văn Nguyên Hồng còn sống đến bây giờ chắc bạn bè, đồng nghiệp và độc giả yêu quý sẽ còn được đọc nhiều, thậm chí rất nhiều trang viết nữa của ông. Bởi ông là một nhà văn luôn chăm chỉ cần mẫn viết; ông yêu mê, say đắm đến cực độ lao động nhà văn, điều ấy được minh chứng, được khẳng định qua gần ba mươi cuốn sách với vài chục ngàn trang in mà ông đã cống hiến, để lại cho cuộc đời và văn học nước nhà.
Nhớ lại ba mươi năm trước, một chiều đi qua phố Trần Hưng Đạo Hải Phòng, tôi tình cờ nhìn tấm biển “Hội văn nghệ” gắn trước cổng ngôi biệt thự cũ. Tôi dừng xe, chần chừ một khắc rồi bước vào ngôi biệt thự. Niềm say khát văn chương khuyến khích hối thúc tôi làm khách không mời, không hẹn đến nơi này.
Người đầu tiên tôi gặp là nhà văn Nguyễn Quang Thân. Sau khi nghe tôi bày tỏ ý định, anh Thân bảo: “Cậu về viết đi rồi gửi bài lại cho mình”.
Ít ngày sau tôi đến gặp anh Nguyễn Quang Thân, may mắn sao được gặp cả nhà văn Nguyên Hồng. Chỉ tiếc thời gian sau này tôi ít được gần gũi ông. Nhưng những gì ông nói, ông trao đổi, hướng dẫn khen chê góp ý với anh em viết trẻ chúng tôi về công việc viết văn ngày ấy thì đến bây giờ tôi vẫn nhớ. Tôi yêu quý kính trọng Nguyên Hồng bởi ông là người có tấm lòng vị tha nhân hậu, luôn sống và lên tiếng bênh vực chia sẻ với lớp người cùng khổ. Nói như ai đó, ông là nhà văn của lớp người “dưới đáy”. Mười sáu, mười bảy tuổi đời Nguyên Hồng đã viết thành công “Bỉ vỏ”. Thiên tiểu thuyết đầu tay này mang đến cho đời viết văn của ông không chỉ là một giải thưởng văn chương danh giá của “Tự lực văn đoàn, 1937”. Mà nó còn xác lập vị trí, uy tín, danh tiếng của Nguyên Hồng trong làng văn và lịch sử văn học hiện đại nước nhà.
Nguyên Hồng sinh ra ở
Bây giờ là thời đại của máy tính thì số chữ, số trang của bộ tiểu thuyết Nguyên Hồng từng viết kia với nhiều nhà văn có năng lực sáng tạo chắc chẳng mấy ngại ngần gì. Nhưng với những người vẫn không bỏ được thói quen cầm bút máy, bút bi viết văn thì bộ sách “Cửa biển” không thể không đáng kính nể những mồ hôi, sức lực của Nguyên Hồng đã bỏ ra trên cánh đồng chữ mênh mông ấy.
Nhà văn Nguyên Hồng nói với những người viết trẻ chúng tôi, rằng: “Nghề văn là nghề nhọc nhằn, nghiệt ngã sòng phẳng lắm, nó không kể là già hay trẻ, viết lâu năm rồi hay mới viết. Nó cũng không có sự phân biệt “chiếu dưới”, “chiếu trên” mà nó đòi hỏi người viết phải lao động cật lực. Những con chữ anh viết phải được chắt ra từ cảm xúc thực, từ tim, óc, máu thịt anh chứ không thể “giả khượt”- (chữ của Nguyên Hồng hay dùng). Văn của anh nó là con anh, không thể con của anh lại giống con người khác, như thế là hủ hoá đấy. Văn chương nó không chấp nhận sự hủ hoá, sự giống nhau đâu. Và tôi nhận thấy một đời viết văn Nguyên Hồng là người kiên trì thuỷ chung một nguyên tắc trung thực, ông luôn tôn thờ sự thành thực trong văn chương.
Nhà văn Nguyên Hồng, những gì mà đời văn ông để lại là một đại diện tiêu biểu của nghị lực sáng tạo, của tài năng. Ông có những tác phẩm để đời từ rất sớm. Hôm nay và mai sau tôi dám chắc các thế hệ người Việt Nam mỗi khi nhắc đến Nguyên Hồng chắc chắn không thể không nhắc đến các tác phẩm “Bỉ vỏ”, “Những ngày thơ ấu”- một tác phẩm tự truyện đặc sắc không có nhiều ở nước ta cùng nhiều tác phẩm khác nữa của ông.
Thiết nghĩ đời của một nhà văn có được ngần đó thành tựu và sự ghi nhận của cuộc đời, của độc giả thì Nguyên Hồng quả là người hạnh phúc lắm.
Ngoài hạnh phúc là nhà văn có nhiều tác phẩm để lại cho hậu thế, Nguyên Hồng còn là một bậc lão tượng được nhiều nhà văn Việt
Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, nhà văn Nguyên Hồng đều được giao nhiệm vụ bồi dưỡng lực lượng viết văn trẻ. Ông được đồng nghiệp và các lớp nhà văn từng là môn sinh thân thương gọi là “Ông đốc Hồng”.
Tôi không có may mắn là môn sinh của Nguyên Hồng mà chỉ được ông chỉ bảo trong một vài trại viết do ông thẩm định tác phẩm. Đã hai mươi mấy năm qua rồi nhưng tôi vẫn còn nhớ mãi ông già thấp đậm, nhanh nhẹn, thường mặc áo nâu kiểu áo nửa ta nửa tây. Cái quần Nguyên Hồng mặc là quần âu rộng và bao giờ ống quần cũng gấp lên hai ba gấu. Chân ông đi đôi dép da xuất khẩu lỗi mốt hay phế phẩm to và dài thường bán phá gía ở mậu dịch. Hai bàn chân nhỏ nhắn của ông lọt thỏm trong lòng dép.
Ông già- nhà văn Nguyên Hồng giản dị, xuề xoà vui tính đôi khi hay khóc ấy rất khoẻ. Ông đi lại phăm phăm. Suốt ngày cặm cụi đọc, cặm cụi viết không biết mệt. Tưởng không có thứ sương gió, bệnh tật nào bén mảng đánh gục được con người như cây lim cây sến ấy được.
Nhưng than ơi! Số phận vẫn cứ là số phận. Một ngày định mệnh ông già Nguyên Hồng- nhà văn Nguyên Hồng đột ngột ra đi. Đi mãi. Nếu còn sống thì đến ngày 5 tháng 11 năm Tuất này ông 88 tuổi. (Nguyên Hồng sinh ngày 5-11-1918).
Ngày ông tạ thế (
Nếu mỗi người được ước một điều gì đó cho người mình yêu mến, kính trọng thì tôi ước: Giá như Nhà văn Nguyên Hồng có được một ngôi nhà tưởng niệm nhỏ thôi lưu giữ những gì của đời ông thì quý biết bao nhiêu!./.
Vũ Quốc Văn