Nhận diện bất cập của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp để tiếp tục hoàn thiện thể chế

Phát biểu khai mạc, Tổng biên tập Tạp chí Dân chủ và Pháp luật Trương Thế Côn nêu rõ, từ ngày 01/7/2025, mô hình chính quyền địa phương 02 cấp chính thức được triển khai. Sau gần một năm, mô hình chính quyền địa phương 02 cấp bước đầu đã có những chuyển biến rất tích cực. Bộ máy được tinh gọn hơn; nhiều nhiệm vụ, quyền hạn được giao trực tiếp cho cấp cơ sở; quy trình, thủ tục giải quyết công việc được rút ngắn; việc phục vụ người dân, doanh nghiệp ngày càng thuận lợi. Những kết quả này cho thấy tính đúng đắn của chủ trương và quyết tâm chính trị rất lớn của Đảng, Nhà nước trong việc xây dựng nền hành chính hiện đại, chuyên nghiệp, phục vụ và kiến tạo phát triển.

Tuy nhiên, quá trình vận hành đã và đang đặt ra nhiều vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, đánh giá và hoàn thiện. Trong đó có những khó khăn, vướng mắc liên quan đến cơ chế phân cấp, phân quyền; phân định thẩm quyền giữa các cấp chính quyền; tổ chức bộ máy và đội ngũ cán bộ, công chức; cơ chế phân bổ nguồn lực; điều kiện bảo đảm thực hiện nhiệm vụ; cũng như sự đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật điều chỉnh hoạt động của chính quyền địa phương.

Trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới, với yêu cầu tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam theo tinh thần Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIV, Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị, trong đó có yêu cầu đẩy mạnh phân quyền, phân cấp và phát huy vai trò chủ động của chính quyền địa phương, việc hoàn thiện thể chế cho mô hình chính quyền địa phương 02 cấp càng trở nên cấp thiết.

Để thể chế phải thực sự là động lực phát triển, bảo đảm pháp luật vừa là công cụ quản lý nhà nước hiệu quả, vừa là nền tảng khơi thông nguồn lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương, Tổng biên tập Tạp chí Dân chủ và Pháp luật Trương Thế Côn đề nghị các đại biểu tập trung trao đổi, thảo luận sâu vào một số nhóm vấn đề trọng tâm như: đánh giá khách quan, toàn diện những kết quả đạt được sau một năm triển khai mô hình chính quyền địa phương 02 cấp; làm rõ những tác động tích cực đối với hiệu lực, hiệu quả quản trị địa phương và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp; nhận diện đầy đủ các khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn; đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật trên cơ sở tổng kết thực tiễn.

Từ những thực tiễn sau gần 01 năm thực hiện mô hình chính quyền địa phương 02 cấp, các đại biểu kiến nghị nghiều nội dung cụ thể như định hướng hoàn thiện pháp luật theo hướng tăng cường trách nhiệm hành chính, mở rộng cơ chế giám sát thực chất, nâng cao hiệu quả kiểm soát tư pháp và bảo đảm tính minh bạch trong hoạt động hành chính, qua đó góp phần kiểm soát hiệu quả quyền lực của Chủ tịch Ủy ban nhân dân trong bối cảnh đẩy mạnh phân cấp, phân quyền hiện nay; chuẩn hóa văn bản ủy quyền, tăng cường hậu kiểm, bảo đảm điều kiện thực thi; hoàn thiện khung pháp lý, cụ thể hóa trách nhiệm của chính quyền cơ sở và xây dựng bộ chỉ số đo lường nhu cầu trợ giúp pháp lý để nâng cao hiệu quả công tác này trong kỷ nguyên mới.

Bên cạnh đó, chú trọng đổi mới khung pháp lý về chức năng nhiệm vụ, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong hỗ trợ pháp lý, chuyên nghiệp hóa đội ngũ cán bộ, và thiết lập cơ chế phối hợp trực tiếp, hiệu quả giữa cấp tỉnh và cấp xã; hoàn thiện khuôn khổ hiến định, thiết kế lại cơ chế phân quyền và củng cố kiểm soát quyền lực, cùng với việc nhấn mạnh vai trò của các điều kiện thực thi như năng lực hành chính và hạ tầng số, qua đó góp phần cung cấp cơ sở khoa học cho việc định hình mô hình chính quyền địa phương trong giai đoạn mới.