Nhà văn Nguyễn Đình Chính: “Viết văn không phải là làm hàng để bán”
Lần đầu gặp chỉ ngỡ Nguyễn Đình Chính ngoài tuổi 40. Dáng dong dỏng, bước đi nhanh nhẹn. Sau mới khám phá ra cái dáng “chuẩn” ấy có được là nhờ nhiều năm từng đi dạy nhảy để kiếm sống. “Đêm thánh nhân” – cuốn tiểu thuyết đình đám một thời vừa được tái bản lần thứ 4. Và tiểu thuyết mới “Online ba lô”của anh, con trai cố nhà văn Nguyễn Đình Thi, vừa ra mắt bạn đọc…
- Tại sao anh lại chú tâm vào dòng văn học “văng mạng” mà anh gọi là “cách viết mới”?. Anh thích người ta nhìn “Online ba lô” và nhà văn Nguyễn Đình Chính như thế nào?
- Nguyễn Đình Chính (NĐC): Đấy chỉ là cách nói tếu, tự giễu mình thôi. Không có dòng văn học văng mạng. Ai thích thì đọc. Ai không thích thì cứ việc chửi, chê, nguyền rủa. Mình thực sự tôn trọng những ý kiến khác biệt. Người đọc nhìn nhận như thế nào nằm ngoài sự kiểm soát của nhà văn. Tôi viết “Online balô” rất thoải mái: nghĩ gì viết nấy.
- “Online ba lô” được xác định là tiểu thuyết hậu hiện đại. Rằng, anh đang buộc mình vào cuộc chạy ma ra tông để không đánh mất đi tên tuổi nhà văn cũng như để tự đánh bóng lại tên tuổi mình. Anh không sợ người ta nghĩ rằng mình đang chạy đua, chạy theo giới trẻ? Những cái đánh bóng sẽ trôi qua rất nhanh?
- NĐC: Viết văn không phải là làm hàng để bán nên làm gì phải chạy đua, cạnh tranh với ai. Giới trẻ nhiều người viết cũ lắm. Chỉ có một vài người viết mới mẻ thôi. Viết văn là một cuộc chạy đua với chính mình. Viết văn có 2 cái khó vô cùng: thứ nhất không được né tránh (chạy trốn ) hiện thực. Cái thứ hai khó hơn là không né tránh, chạy trốn chính mình. Cũng có thể hiểu là phải chân thực với chính mình. Còn nói thật, nhà văn nào mà chẳng thích đánh bóng tên tuổi của mình. Vấn đề ở chỗ là có khả năng đánh bóng được không.
- Anh đã được ghi nhận ở một dòng văn chương “đẹp”, sao anh không tiếp tục theo đuổi?
- NĐC: Trước đây, tôi từng viết văn theo kiểu chải chuốt câu chữ. Bao nhiêu năm văn học với văn chương cổ điển mà, làm sao thoát được khỏi lối nghĩ đã ăn sâu vào tiềm thức. Các cuốn Đá xanh thung lũng cháy, Sương mù ký ức... nhiều bạn bè đồng nghiệp thừa nhận là “văn rất đẹp”. Nhưng càng viết càng thấy các tác phẩm trước của mình thiếu một cái gì đó. Nó không tới được. Đuối lắm. Nó chỉ đuổi bắt hiện thực, chứ không phải hiện thực. Cái đó nó làm tôi khổ tâm. Chẳng thiết văn chương óng ả, đẹp mã dễ lọt tai nữa mà chỉ cố viết sao cho cho giản dị, chân phương và thật lòng thôi.
- Anh từng nói “Đêm thánh nhân” là cuốn … oách nhất của tôi! Vậy “Online ba lô” được so sánh như thế nào?
- NĐC: “Đêm thánh nhân” là cuốn sách hay nhất của Nguyễn Đình Chính. Dư luận bạn bè khen như vậy. Online balo là cuốn sách viết theo một cách viết khác lạ với cách viết Đêm thánh nhân. Online ba lô là cách viết mới. Nhiều bạn văn quen, đọc xong “Online balô” ngạc nhiên nói đùa : Tao chẳng còn nhận ra mày nữa, viết gì mà tếu táo lăng nhăng thế. Nhưng được cái đọc cuốn hút đấy.
- Anh có nghĩ rằng văn chương giờ phải lạ mới hấp dẫn bạn đọc không? như “Đêm thánh nhân” với cách viết truyện truyền kỳ quái đản đã bán rất chạy.
- NĐC: Cần phải cảnh giác cái gọi là thị hiếu của đám đông. Tôi viết theo ý thích, theo thị hiếu của chính tôi. Văn học đích thực không có sứ mạng làm công việc giáo huấn. Cũng đừng nên khoác cho văn học cái sứ mạng đó. Nghệ thuật đích thực không dành cho thị hiếu ồn ào của đám đông.
- Vậy anh tự nhận xét như thế nào về văn của mình, trong khi giới văn chương trong và ngoài nước đã có nhận xét tác phẩm của anh vượt qua các tác phẩm văn chương của Nguyễn Đình Thi?
- NĐC: Các nhà phê bình cũng có nhiều nhận xét bố tôi tuyệt vời về kịch, về thơ, về lý luận phê bình, về triết, về nhạc. Nhưng ông viết tiểu thuyết chưa có ấn tượng như những thể loại trên. Về tiểu thuyết, tôi tự thấy mình viết khác hẳn với Nguyễn Đình Thi. Khi nói lên điều này, có người cho là tôi thiếu khiêm tốn. Nhưng họ không biết rằng chính bố tôi (ông Thi ) đã nói với tôi như vậy. Nhà thơ Trần Hoài Dương, một người mà ông Thi rất yêu mến, tin cậy có điện thoại từ Sài Gòn ra nói chuyện với tôi, bảo rằng anh Thi (tức là bố tôi) rất tự hào về tôi khi thấy tôi viết được quyển Đêm thánh nhân.
- Chúc mừng anh, sau rất nhiều lần long đong,Đêm thánh nhân lại tái bản lần thứ 4.
- NĐC: Nhà xuất bản Văn học vừa thông báo cho biết là Đêm thánh nhân sắp in xong. Tái bản lần thứ tư. Tác giả không phải trả tiền in sách mà nhà xuất bản trả; nhà xuất bản đưa vào danh sách những bộ tiểu thuyết được tài trợ của Nhà nước. Thực sự vui và tôi dám khẳng định, đây là cuốn tiểu thuyết hay. Hay nói như ông Đặng Tiến, giáo sư đại học
- Cứ như là anh đang chạy ma-ra-tông thật khi nghe nói năm nay anh sẽ cho in quyển tiểu thuyết mới tên là “Ảo giác 2008”. Sau đó là các cuộc tiếp sức nào của anh?
- NĐC: Tiểu thuyết Ảo giác 2008 sẽ in vào cuối năm. Gần Tết. Thời gian đó dễ bán sách. Còn dự định gì nữa ? Tôi vừa nhận lời mời của một tổ chức quốc tế vào tháng 5 sẽ vào một huyện miền núi giáp biên giới Việt - Lào của tỉnh Hà Tĩnh để tham gia chương trình nghiên cứu về dân tộc RỤC. Đi khoảng 3 tháng. Có vậy thôi.
- Xin cảm ơn anh!
Hằng Nga thực hiện