Nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo: “Thơ trên blog bạo hơn thơ trên báo giấy”

- “NET mùa thu” là tập thơ có ‎‎ý tưởng mới: kết hợp bài thơ đăng trên mạng và các comment. Có gì lạ từ tập thơ này, thưa nhà thơ?

- Trước hết, tôi khẳng định đây là tập thơ NET đầu tiên xuất bản ở Việt Nam được chọn trên cơ sở “bầu chọn trực tiếp” của bạn đọc bằng comment (cảm nhận, góp ý kiến) của người đọc văn học mạng (internet) và quan điểm của ban tuyển Cchọn. Có bài thơ nhận được hàng trăm cảm nhận của bạn đọc và cũng có bài không nhiều. Tuy vậy, hầu hết bài thơ được chọn trong “NET Mùa thu” gây được sự chú ý của “dư luận” bạn đọc văn học mạng. Một tập thơ phong phú về đề tài, đa dạng về phong cách và đặc biệt có nét táo bạo về cách tân cả nội dung và hình thức, thậm chí có bài mà báo giấy “sợ” không dám đăng.

- Điều gì khiến ban tuyển chọn thấy hứng thú ở tập thơ này? Hay nói cách khác, các nhà thơ đánh giá “Net mùa thu” ở mức độ nào: tập thơ kỷ niệm hay tập thơ đáng đọc...?

- Có lẽ hứng thú nhất là hình thức in bài thơ kèm những cảm nhận, nhận xét. Tôi nghĩ tới việc bạn đọc khi đọc xong bài thơ rồi đọc “ý kiến nóng” của người khác về bài thơ đó sẽ có sự so sánh với cảm nhận của chính mình, và điều thú vị sẽ xảy ra là người đọc sẽ “động não” và có “ý thức phê bình” hơn khi đọc thơ. Điều đó làm thơ gần gũi và đi vào lòng bạn đọc hơn. Vì vậy, nó vượt qua quan niệm in thơ “hiếu hỉ”, và tất nhiên tôi tin nó có sức hấp dẫn bạn đọc.

- Việc nhà thơ có câu thơ đọng lại trí nhớ bạn đọc không nhiều. Lâu rồi chưa có một tập thơ, bài thơ ấn tượng truyền tai nhau, chưa có một nhà thơ trẻ nào được tôn vinh như trước đây. Có nguyên nhân gì, thưa nhà thơ?

- Tôi từng tin “thơ ta vẫn hay”, và hiện nay tôi vẫn tin như thế. Nhưng kinh tế thị trường xáo động chi phối xã hội thưởng thức thơ. Nếu nhà thơ trước những năm 90 được sủng ái, hâm mộ vào bậc nhất trong công chúng yêu thơ, thì bây giờ vị trí của họ được thay thế bằng ngôi sao màn bạc, bóng đá hay hoa hậu. Tôi đọc thơ trên mạng, đặc biệt trên các blog, thỉnh thoảng ngạc nhiên về những giọng thơ lạ, những bài thơ lạ và hay mà không thấy xuất hiện trên báo giấy. Có những “tài thơ” như thế đấy nhưng hình như họ chỉ đi tìm tri âm trên mạng….

- Có tình trạng nhà thơ trẻ gần như được nhắc đến chỉ vì bị dư luận tranh cãi bởi các xu hướng mới. Liệu có phải do chúng ta còn thiếu nhà phê bình thơ như Hoài Thanh, Hoài Chân trước đây?

- Chỉ những nhà phê bình thực sự đam mê thơ mới có thể phê bình thơ hay. Lòng đam mê cho họ sự gần gũi, hiểu biết về thơ, và đặc biệt là chân thành với thơ. Nhiều comment trên các blog như những bài bình thơ thực sự, những bài “bình nóng” và trực tiếp thường bộc lộ rất rõ chính kiến, cảm xúc của “nhà-phê-bình-bạn-đọc”. Nếu Hoài Thanh còn sống để đọc thơ trên blog, chắc ông cũng sẽ là “nhà phê bình nóng” mà nhà thơ nào cũng sẽ vinh dự khi được ông gõ comment vào bài thơ của họ. Về phê bình thơ hiện nay, tôi lo lắng nhưng chưa hề thất vọng. Khi bài thơ xuất hiện trên blog, sự phản hồi của bạn đọc rất nhanh: khen, chê, hoặc thờ ơ. Những bài nhiều comment cảm nhận, thậm chí thành bài bình luận ngắn, thường để lại ấn tượng cho người đọc.

- Thơ văn rõ ràng đang đi ngược: rất nhiều tác phẩm đăng trên mạng rồi mới quay trở lại in sách. Anh có cho rằng đây là xu hướng của văn học hiện đại? (Trung Quốc đã khá thành công với mô hình này)

- Nếu nhà văn công bố tác phẩm và giữ bản quyền trên mạng trước khi in báo, in sách thì không thể gọi là ngược. Đây có thể coi là giai đoạn thăm dò và điều chỉnh khiếm khuyết của tác phẩm để hoàn thiện hơn. Nhiều tác giả sửa lại tác phẩm qua ý kiến sâu sắc, thông minh, bất ngờ của bạn đọc mạng. Ngay trong thời gian nằm trên mạng, có tác phẩm được sửa chữa nhiều lần. Công chúng mạng khuyến khích nhà văn nhiều trong sáng tạo.

- Để có được những cuốn best seller ở thể loại tiểu thuyết, truyện ngắn và thơ trong bối cảnh hiện nay là điều vô cùng khó khăn. Nhưng khi thơ văn được đưa lên mạng, ta cũng có thể thấy có một lượng người đọc khá và các bài thơ đã có sự phản hồi. Theo anh, sau đây, liệu thơ có sự bứt phá nào không, hay là thời các bài thơ chỉ được đón nhận từ mạng?

- Một cuốn sách bestseller thường được đi kèm quảng cáo, tiếp thị. Tất nhiên nó cũng phải có “nội lực” nhất định. Có chiêu quảng cáo độc hơn là “thuê thu hồi sách rồi phạt vi phạm hành chính dăm triệu đồng thôi”. Mà trớ trêu thay, “của cấm là của quý”, bạn đọc tha hồ tìm sách cấm qua chợ đen. Lợi nhuận trôi vào nhà sách; còn tác giả thì ngoài tiền bạc, được công chúng phong danh hiệu “hiệp sĩ bị trù dập”. Vấn đề thực chất của văn chương phát triển lại nằm ở chỗ khác, đó là văn tài và văn hay.

- Cũng có một số nhà thơ, khuynh hướng thơ được coi là lạ lẫm, bạo dạn và gây sốc xuất hiện gần đây. Ông nghĩ thế nào về các cây viết trẻ và sự đón nhận của công chúng với thơ mới - thơ hậu hiện đại?

- Không ai muốn làm thơ như cũ, phải làm mới. Nhưng nhiều người, kể cả người nổi tiếng, vẫn lực bất tòng tâm. Ngay cả người trẻ cũng vậy, nhưng trẻ bao giờ cũng có lợi thế của họ, lợi thế nhất là họ trẻ nên nhìn thế giới mới mẻ hơn. Thơ hiện đại hay thơ hậu hiện đại chủ yếu là thay đổi hình thức, cách nói. Cũng không hơn lục bát hay xon-nê Đường luật… về hình thức. Nhưng nếu công chúng thích thì kho tàng thơ sẽ phong phú và mới mẻ hơn. Tôi tin rồi sự phá cách và phá phách của lớp trẻ sẽ đến lúc trưởng thành hơn.

- Trân trọng cảm ơn nhà thơ!

Hằng Nga thực hiện