Nhà nước có nên định giá tác quyền âm nhạc?

Bản quyền tác giả âm nhạc đã được Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 quy định rõ ràng và Việt Nam cũng đã ký kết hoặc tham gia nhiều điều ước quốc tế liên quan đến vấn đề này. Tuy nhiên, việc thực thi nó lại luôn bị phản kháng từ các đối tượng được điều chỉnh bởi quy phạm pháp luật trên.

Thứ Năm 12/05/2011 08:29 (GMT+7)

Bản quyền tác giả âm nhạc đã được Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 quy định rõ ràng và Việt

Nam

cũng đã ký kết hoặc tham gia nhiều điều ước quốc tế liên quan đến vấn đề này. Tuy nhiên, việc thực thi nó lại luôn bị phản kháng từ các đối tượng được điều chỉnh bởi quy phạm pháp luật trên.

Tiền bản quyền - Ai được phép định giá?

Đối với việc định giá tác phẩm, theo pháp luật dân sự, trước hết là trên cơ sở tôn trọng quyền tự thỏa thuận của hai bên: bên người sử dụng tác phẩm và tác giả tác phẩm. Cũng có ý kiến cho rằng, việc trả tiền bản quyền cho tác giả dựa trên chất lượng của tác phẩm và phần doanh thu dự tính sẽ thu được từ việc kinh doanh tác phẩm đó. Nhưng có lại người quan niệm, ngoài chính tác giả thì không có ai “hợp pháp” hơn họ được định giá tác phẩm ấy. Trong bối cảnh “tranh tối, tranh sáng” ấy, việc “vô tư” phạm luật, không coi trọng công sức lao động của tác giả thật không có gì khó hiểu.

Ảnh minh họa

Tôn trọng bản quyền rõ ràng rất cần phải làm rõ “ai có quyền định giá quyền tác giả?”. Theo một chuyên gia về pháp luật dân sự, nếu xét việc định giá trong bối cảnh quan hệ giữa các bên trong một giao dịch, thì cả hai bên trong giao dịch đều có quyền quyết định đến giá của quyền tác giả - là đối tượng của giao dịch - vì giá là kết quả của sự thỏa thuận giữa các bên. Dưới góc độ “ra giá” tác phẩm, người có quyền định giá tác phẩm phải thuộc về chủ sở hữu tác phẩm (người có quyền sử dụng, quyền định đoạt đối với tác phẩm - khai thác khía cạnh kinh tế của tác phẩm), tác giả có quyền này nếu họ đồng thời là người sáng tạo ra tác phẩm và là chủ sở hữu của tác phẩm đó hoặc có cam kết riêng giữa tác giả và chủ sở hữu tác phẩm.

Trong trường hợp không thỏa thuận được có thể căn cứ vào giá mà tổ chức có tư cách pháp nhân về định giá đưa ra (như Hiệp hội Công nghiệp ghi âm Việt Nam (RIAV) đã từng công bố mức phí tác quyền âm nhạc trên Internet). Tuy nhiên, nếu các bên thấy rằng mức giá bản quyền quá cao thì có thể cân nhắc xem liệu tổ chức ấy có hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh, vị trí độc quyền hay không? Nếu có, giá về phí bản quyền do tổ chức định giá ấn định không được tham khảo.

Nên có quy định về nguyên tắc xác định giá

Do chưa có (thực chất là khó có thể xây dựng được) quy chuẩn giá chung cho mọi bản nhạc nên tình trạng sử dụng tràn lan, không xin phép tác phẩm là phổ biến và những người vi phạm ngụy biện rằng do Nhà nước chưa ban hành mức giá để họ tuân thủ. Vì thế, đã đến lúc các cơ quan nhà nước cần phải có động thái tích cực để bảo vệ quyền lợi cho người sáng tạo nhằm giúp họ yên tâm sáng tạo ra ngày càng nhiều tác phẩm giá trị.

Hiện Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đang soạn thảo một thông tư về định giá tiền bản quyền. Nhưng cái khó là quy định ra sao để hạn chế tối đa sự mâu thuẫn với nguyên tắc tự thỏa thuận!

Dư luận cho rằng, việc Nhà nước ấn định tiền bản quyền là không cần thiết, các khoản tiền nhuận bút, thù lao, quyền lợi vật chất khác mà người sử dụng tác phẩm phải trả cho chủ sở hữu tác phẩm cần dựa trên sự thỏa thuận giữa hai bên hoặc căn cứ vào giá trên thị trường. Tuy nhiên, có chuyên gia phân tích: Để bảo vệ lợi ích người tiêu dùng trong thị trường văn hóa, nghệ thuật cũng như trong việc bảo tồn, phát triển văn hóa dân tộc, Nhà nước cũng nên quy định nguyên tắc xác định giá trong việc tổ chức, cá nhân là chủ sở hữu tác phẩm, chủ sở hữu quyền liên quan chuyển nhượng quyền tác giả, quyền liên quan cho Nhà nước. Nguyên tắc việc định giá bản quyền sẽ vô hiệu nếu vi phạm pháp luật về cạnh tranh, có mục đích trốn thuế hoặc các nghĩa vụ tài chính khác đối với Nhà nước.

Thục Quyên