Nhà khoa học “điên rồ” lấy thân mình để thử khí độc

0:00 / 0:00
0:00
(PLVN) - Những chiếc mặt nạ đầu tiên trên thế giới đã được dành cho quân đội Đồng minh để chống lai việc quân Đức quốc xã rải khí độc dọc các tiền tuyến quanh thành phố Ypres (Bỉ). Và nhà sinh lý học John Scott Haldane đã sẵn sàng tự biến mình thành vật thí nghiệm và phát minh ra chiếc mặt nạ chống độc đầu tiên.
Chân dung nhà khoa học John Scott Haldane. Chân dung nhà khoa học John Scott Haldane.

Nỗi khiếp sợ mang tên khí độc của quân đội Đức

Khói độc thỉnh thoảng được sử dụng trong chiến tranh từ thời cổ đại, và vào năm 1912, quân Pháp đã sử dụng một lượng nhỏ hơi cay trong các hoạt động của cảnh sát. Khi Thế chiến I bùng nổ, quân Đức bắt đầu tích cực phát triển vũ khí hóa học. Vào tháng 10/1914, quân Đức đã đặt một số hộp hơi cay nhỏ vào đạn pháo được bắn vào Neuve Chapelle (Pháp) nhưng quân đội Đồng minh đã không bị ảnh hưởng.

Vào tháng 1/1915, quân Đức đã bắn đạn pháo chứa xylyl bromide - một loại khí độc hơn, vào quân Nga tại Bolimov ở mặt trận phía Đông. Do không khí lạnh mùa đông, phần lớn khí gas bị đóng băng, nhưng hơn 1.000 người phía quân Nga đã bị thiệt mạng do loại vũ khí mới.

Vào ngày 22/4/1915, quân đội Đức quốc xã đã gây sốc cho các binh sĩ Đồng minh trên mặt trận phía Tây bằng cách bắn hơn 150 tấn khí clo gây chết người về phía 2 sư đoàn Pháp tại Ypres (Bỉ). Đây là cuộc tấn công bằng khí độc lớn đầu tiên của Đức và nó đã phá vỡ phòng tuyến của quân Đồng minh.

Nhà khoa học “điên rồ” lấy thân mình để thử khí độc ảnh 1John Scott Haldane được coi là nhà khoa học vĩ đại và “điên rồ” khi nhiều lần lấy thân mình ra làm vật thí nghiệm.

Trong ngày hôm đó, quân Đức đã phát động cuộc tấn công đầu tiên và duy nhất trong năm. Được gọi là Trận Ypres thứ hai, cuộc tấn công bắt đầu bằng các cuộc bắn phá bằng pháo thông thường vào phòng tuyến của kẻ thù. Khi màn pháo kích chấm dứt, lực lượng phòng thủ quân Đồng minh đã chờ đợi đợt tấn công đầu tiên của quân Đức, nhưng thay vào đó lại bị hoảng loạn khi khí clo bay qua vùng đất không người và rơi xuống chiến hào của họ.

Quân Đức nhắm mục tiêu vào 4 dặm tiền tuyến với loại khí độc được gió thổi bay và tàn sát 2 sư đoàn của quân đội Pháp và Algeria. Ngay khi khí độc phát tán, phòng tuyến của lực lượng Đồng minh đã bị phá vỡ. Tuy nhiên, ngược lại với mong muốn và phỏng đoán của Đức, quân Đồng minh vẫn bảo vệ được hầu hết các vị trí của họ.

Trong cuộc chiến đầy bất ngờ đó, binh sĩ quân Đồng minh đã được hướng dẫn dùng những đôi tất nhúng vào nước tiểu của mình rồi quấn quanh mặt để ngăn chặn khí độc. Tuy nhiên, đến khi xảy ra vụ tấn công thứ hai, chiếc mặt nạ nước tiểu này đã không thể giúp gì cho họ.

Ngay khi bị tấn công bất ngờ bằng khí độc năm 1915, quân Đồng minh đã lập tức tìm kiếm cách để bảo vệ các binh sĩ. Văn phòng Chiến tranh của Chính phủ Anh khi đó đã tìm đến một nhà khoa học ở Oxford. Đích thân Bộ trưởng Ngoại giao Anh Herbert Kitchener đã nhờ nhà khoa học John Scott Haldane trợ giúp. Ông là nhà khoa học có niềm đam mê bất tận với việc nghiên cứu về sinh lý độ cao, sinh lý lặn, liệu pháp oxy và ngộ độc carbon monoxide.

Nhà khoa học tự thân vĩ đại

John Scott Haldane sinh ngày 3/5/1860 tại Edinburgh và nhận bằng y học từ Đại học Edinburgh (Scotland) vào năm 1884. Trong năm 1887, Haldane đã tới làm việc cùng chú của mình là John Burdon-Sanderson - một giáo sư sinh lý ở Oxford. Tại đây Haldane bắt đầu quan tâm thành phần của không khí và những ảnh hưởng của nó đối với tâm sinh lý con người.

Ngay từ những năm đầu nghiên cứu, với sự xuất sắc của chính mình, Haldane đã giành được không ít thành công. Năm 1892, Haldane và Lorrain Smith đã khởi động một nghiên cứu về nồng độ oxy trong máu trong các điều kiện sinh lý bệnh khác nhau. Năm 1898, Haldane đã phát minh ra một máy phân tích khí máu cải tiến.

Năm 1906, Haldane cùng với Priestley phát hiện ra rằng phản xạ hô hấp được kích hoạt bởi sự dư thừa carbon dioxide trong máu, chứ không phải do thiếu oxy. Để đi đến được phát hiện nói trên, vào năm 1893, Haldane đã tự giam bản thân vào một hòm kín mà ông gọi là “quan tài” trong vòng 8 tiếng.

Nhà khoa học “điên rồ” lấy thân mình để thử khí độc ảnh 2Những chiếc mặt nạ chống độc do John Scott Haldane phát minh dành cho quân đội Đồng minh chống lại cuộc chiến tranh hóa học của Đức quốc xã.

Kết thúc thí nghiệm, Haldane phát hiện ra sự khử oxy trong máu và hemoglobin làm tăng khả năng chứa carbon dioxide. Sau đó, ông và đồng nghiệp đã mô tả chi tiết cơ chế điều hòa quá trình hô hấp của carbon dioxide và ảnh hưởng của nó đối với nồng độ ion hydro trong máu. Khả năng tăng cường của hemoglobin khử oxy để liên kết với carbon dioxide được đặt tên là “Hiệu ứng Haldane”.

Sau đó, Haldane bắt đầu nghiên cứu về loại khí nguy hiểm trong hầm mỏ. Haldane làm thí nghiệm trên các loại động vật nhỏ và rút ra kết luận khí carbon monoxide là nguyên nhân gây chết người trong hầm mỏ. Để chắc chắn, ông tự đầu độc bản thân bằng khí carbon monoxide. Cuối cùng, Haldane đưa ra ý tưởng sử dụng động vật nhỏ, đặc biệt là chim hoàng yến, làm vật dò khí vì phản ứng của chúng đối với carbon monoxide nhanh hơn người. Ngoài ra, Haldane còn tham gia tạo ra dụng cụ thở để dùng trong hầm mỏ trong trường hợp hầm mỏ bị nổ.

Với những kết quả đạt được và sự hy sinh bản thân cho các phát minh khoa học, ở thời đại của mình, nhà khoa học Haldane được coi là một nhà thí nghiệm tự thân vĩ đại. Do đó, không có gì lạ khi ông được quân đội Đồng minh tin tưởng tìm tới với mong muốn tìm được hướng giải quyết vấn đề chiến tranh hóa học do quân đội Đức quốc xã gây ra.

Sau vụ tấn công ở Ypres, nhà khoa học Haldane và một đồng nghiệp vội vã tới Bỉ để tìm hiểu xem quân Đức đã sử dụng loại khí độc nào. Họ xác định đó là khí clo khi vì nó đã làm bạc màu khuy áo bằng đồng trên quân phục của binh sĩ tử trận.

Quay về phòng thí nghiệm tại nhà, Haldane bắt đầu tìm kiếm một dụng cụ phòng ngừa khí độc nhanh và hiệu quả để trang bị cho binh sĩ. Trong bối cảnh chiến trường đang nóng bỏng và với quan điểm cho rằng cơ thể của con người là vật thí nghiệm tốt nhất vì nó có thể lưu lại những gì đang trải qua, ông đã không lo ngại đến những phản ứng mà khí độc có thể gây ra cho bản thân khi tự mình làm vật thí nghiệm.

Trong mỗi lần thí nghiệm, ông đều để cô con gái Naomi 18 tuổi bên ngoài cửa ra vào và dặn con là nếu thấy ông bất tỉnh thì hãy kéo ông ra càng nhanh càng tốt. Sau nhiều lần thí nghiệm, Haldane đã tìm ra tạo ra một chiếc khẩu trang phòng hơi độc, gồm các miếng lót bằng bông vụn bọc trong miếng gạc tẩm dung dịch thiosunfat natri. Chất này sẽ vô hiệu hóa tác dụng của khí clo.

Tuy nhiên, phiên bản đầu tiên này của mặt nạ chống độc lại chưa phát huy được tác dụng. Ngay sau khi được phát mỗi người một chiếc, các binh sĩ thấy rằng khi đeo chiếc khẩu trang vào chỉ vài phút sau là họ cảm thấy không thể thở nổi. Họ đã đẩy nó lên trán và hậu quả là vẫn hít phải khí độc.

Haldane nhanh chóng tìm cách phát triển một loại bình thở hiệu quả hơn nhiều và thiết bị này đã được dùng trong suốt Chiến tranh Thế giới thứ nhất. Mặc dù bình thở khiến người dùng không được thoải mái và thở khó khăn nhưng nó lại giúp họ chống lại hầu hết các dạng khí độc, trừ khi khí độc ở nồng độ cực kỳ cao.

Cơ chế hoạt động của bình thở là người đeo hít khí độc qua một hộp kim loại nhỏ đựng than củi và các chất hóa học sẽ hấp thu khí độc. Sau đó, không khí đã được lọc sẽ đi qua ống cao su và vào miệng. Đó chính là phiên bản đầu tiên của những chiếc mặt nạ phòng độc trên thế giới.

Nhà khoa học John Scott Haldane qua đời tại Oxford vào lúc nửa đêm 14/3/1936, ngay sau khi trở về sau chuyến đi điều tra các trường hợp đột quỵ do nhiệt trong nhà máy lọc dầu ở Ba Tư.

Tiểu Vũ
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Đại hỏa hoạn Chicago năm 1871 và nỗi kinh hoàng ám ảnh nước Mỹ

Họa hình về trận đại hỏa hoạn Chicago năm 1871.
(PLVN) - Vụ hỏa hoạn đã phá hủy phần lớn khu vực trung tâm của thành phố Chicago, khiến nó trở thành một trong những thảm họa có sức tàn phá lớn nhất trong thế kỷ 19 của nước Mỹ. Thảm họa đã khiến hơn 17.000 ngôi nhà biến thành đống đổ nát, ước tính khoảng 300 người thiệt mạng.

Lẩu Tứ Xuyên - “Hồn cốt” của văn hóa ẩm thực Trung Hoa

Lẩu Tứ Xuyên - “Hồn cốt” của văn hóa ẩm thực Trung Hoa
(PLVN) - Lẩu Tứ Xuyên từ trước tới nay luôn là món ăn này có thể khiến mọi thực khách “xiêu lòng” chính bởi cái sự đa dạng của nguyên liệu, gia vị hay sự cầu kỳ trong quá trình chế biến để làm dậy lên hương vị hấp dẫn và đặc sắc.

Đế chế ma túy lớn nhất châu Á bị đánh sập (Kỳ cuối): Chân dung ông trùm Tse Chi Lop

GIấy tờ tùy thân của Tse Chi Lop khi bị cảnh sát Canada bắt giữ.
(PLVN) - Như đã nói ở kỳ trước, Tse Chi Lop là người đứng đầu một băng đảng methamphetamine (Sam Gor) buôn bán ma túy khủng với thu nhập ước tính 17 tỷ USD mỗi năm. Lối sống xa hoa của Lop được xây dựng trên đế chế ma túy mà ông ta điều hành với tính ẩn danh tương đối cho đến khi sự tồn tại của đế chế này được tiết lộ trong một bản tin vào năm 2019

“Đế chế” ma túy lớn nhất trong lịch sử châu Á đã bị đánh sập như thế nào?

Vùng "tam giác vàng" - nơi diễn ra nạn buôn lậu ma túy khủng khiếp nhât châu Á.
(PLVN) - Sau bản án 9 năm tù, Tse Chi Lop tiếp tục bị cáo buộc trở thành người đứng đầu một băng đảng methamphetamine (Sam Gor), thu nhập ước tính 17 tỷ USD mỗi năm. Ông ta được cho là có một lối sống xa hoa được xây dựng trên đế chế ma túy mà ông ta điều hành với tính ẩn danh tương đối cho đến khi sự tồn tại của đế chế này được tiết lộ trong một bản tin vào năm 2019.

“Chuyện tình cổ tích” của công chúa Nhật Bản từ bỏ địa vị cao quý để kết hôn với thường dân

Hình ảnh rạng rỡ, hạnh phúc của Mako khi cùng vị hôn phu tuyên bố đính hôn.
(PLVN) - Tại Nhật Bản, đám cưới của Công chúa Mako cùng hôn phu “thường dân” Kei Komuro hiện đang là tâm điểm của dư luận khắp nơi. Sau hơn 3 năm liên tục trì hoãn và dời lịch, ngày 26/10 tới đây không chỉ là thời khắc vị công chúa trẻ tuổi lên xe hoa về nhà chồng, mà còn là ngày cô bỏ lại sau lưng cuộc sống nơi cung điện nguy nga và thân phận hoàng tộc cao quý, bắt đầu một chương hoàn toàn mới của cuộc đời.

Hàn Quốc: Covid-19 khiến giới thanh niên “mệt nhoài” và nguy cơ hình thành “thế hệ mất mát”

(ảnh minh họa).
(PLVN) - Từ gần hai năm nay, thanh thiếu niên ở Hàn Quốc phải trải qua nhiều khó khăn, xáo trộn vì đại dịch Covid-19. Các biện pháp giãn cách xã hội đã khiến cuộc sống của họ vốn đã nhiều áp lực càng trở nên trầm trọng hơn. Việc không được tới trường khiến cũng nhiều người cảm thấy cô đơn, bất ổn về tâm lý trong khi nhiều người khác phải đối mặt với nạn thất nghiệp.

Phán xử muộn mở thời mới

Binh sĩ Byun Hee-soo được phát hiện đã tử vong tại nhà riêng.
(PLVN) - Ở Hàn Quốc, câu chuyện về số phận của nữ quân nhân Byun Hee-soo đã từng làm 2 lần làm chấn động chính trường và dư luận xã hội.

Luật riêng “khiêu chiến” luật chung

Phán quyết mới đây của Tòa án Hiến pháp Ba Lan khiến cả EU và các đối tác bên ngoài EU ngỡ ngàng...
(PLVN) - Trong lịch sử ra đời và phát triển trải qua nhiều thập kỷ đến nay, chưa khi nào Liên minh châu Âu (EU) lâm vào tình cảnh khó xử về pháp lý nội bộ như hiện tại.

Những bí mật sau cùng của cố Tổng thống Pháp Francois Mitterrand

Cố Tổng thống Pháp Francois Mitterrand.
(PLVN) - Nhà xuất bản Grasset của Pháp vừa cho ra mắt công chúng cuốn sách “Le dernier secret” (tạm dịch là “Bí mật sau cùng của cố Tổng thống Pháp Francois Mitterrand”). Tâm điểm của cuốn sách là mối tình “cuối cùng” trong bóng tối giữa nhân vật quyền lực nhất nước Pháp và một cô sinh viên luật.

Khó xử

Lực lượng Taliban tuần tra trong khu phố Wazir Akbar Khan ở thành phố Kabul, Afghanistan ngày 18/8/2021.
(PLVN) - Tại cuộc gặp cấp cao trực tuyến vừa rồi, các nước thành viên của Nhóm G20 đã nhất trí uỷ thác cho Liên Hợp quốc tiến hành công việc cứu trợ nhân đạo khẩn cấp cho người dân ở Afghanistan. Riêng Liên minh châu Âu (EU) cam kết đóng góp 1 tỷ euro.

Bước tiến dài trong cuộc chiến lớn

Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken và Tổng Thư ký OECD Mathias Cormann phát biểu trong khuôn khổ cuộc họp.
(PLVN) - Những trở ngại cuối cùng đã được dọn bỏ và những thủ tục cuối cùng đang được hoàn tất để thế giới có được thuế doanh nghiệp tối thiểu toàn cầu.

Khám phá món bánh dưỡng nhan của “hậu cung” Trung Hoa

Khám phá món bánh dưỡng nhan của “hậu cung” Trung Hoa
(PLVN) - Trung Quốc trong mắt du khách vốn là vùng đất xinh đẹp với những nét văn hóa độc đáo, cuốn hút. Bên cạnh đó nền ẩm thực nơi đây cũng vô cùng đa dạng, phong phú. Đặc biệt, món bánh quế hoa thanh khiết, nhẹ nhàng, vừa lạ miệng lại rất hấp dẫn, khiến bao người xao xuyến.

Quà của các nguyên thủ (Bài 8): Những món quà độc đáo của Tổng thống Nga Putin

Tổng thống Nga Putin tặng kem nhân dịp sinh nhật Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình.
(PLVN) - Tổng thống Nga Vladimir Putin được nhận xét là người rất tinh tế trong việc chọn quà để mang đi tặng. Món quà không nhất thiết phải là đắt đỏ mà có khi chỉ đơn giản là cây kem nhưng phù hợp với sở thích của người được tặng, hay một món đồ không có giá trị vật chất lớn nhưng lại mang đầy ý nghĩa với người nhận.