Nhà hát lớn thành phố- một trong ba nhà hát cổ nhất Việt Nam

Cùng với Nhà hát lớn Hà Nội, Nhà hát thành phố Hồ chí Minh, Nhà hát thành phố Hải Phòng là một trong 3 nhà hát cổ đẹp nhất Việt Nam do Pháp xây dựng. Đây là những công trình kiến trúc, văn hoá, lịch sử tiêu biểu của nền kiến trúc Pháp. Đến nay, Nhà hát thành phố Hải Phòng đã hơn 100 năm tuổi.

Công trình nhà hát thành phố do kiến trúc sư người Pháp thiết kế. Toàn bộ bản vẽ, nguyên vật liệu xây dựng được mang từ Pháp sang. Việc xây dựng do thợ Việt Nam đảm nhiệm dưới sự chỉ đạo của kiến trúc sư Pháp. Sau hơn một năm thi công, công trình hoàn thành. Nhà hát thành phố là một toà nhà 2 tầng, cao 15, 7m, dài 57,3 m, rộng 37,3 m. Tường làm bằng vôi rơm cách nhiệt, cách âm với các bức bích họa tuyệt đẹp. Toàn bộ cánh cửa nhồi rơm, bọc da. Mái của toà nhà bằng tôn. Trần hình vòm, trang trí hoa tiết đẹp. Khán phòng có 600 ghế ngồi bọc da sang trọng. Sân khấu lát gỗ lim. Phía trước sân khấu có khu dành cho ban nhạc ngồi biểu diễn. Toàn bộ sàn nhà bằng gỗ, phía dưới là hầm thông gió. Ngoài hội trường lớn, còn có các phòng thay đồ, phòng trang điểm, nhà vệ sinh...Toà nhà được thiết kế trên cơ sở nghiên cứu kỹ khí hậu Việt Nam nên rất thoáng mát về mùa hè, ấm áp về mùa đông. Phía ngoài khán phòng chính có hai phòng nhỏ hai bên với hiên rộng có mái che, trước đây là nơi bán vé và căng tin giải khát cho khán giả. Quảng trường Nhà hát có hai cột đèn đúc bằng gang, trên đỉnh cột có một thanh ngang treo 2 đèn tròn to hai bên. Năm 1985, thành phố thay bằng hai cột đèn xi- măng với hệ thống đèn tuýp xếp dọc quanh cột đèn. Ngoài ra, quanh quảng trường có ghế gỗ, thảm cỏ và nhiều tượng thiếu nữ đang múa.

Nhà hát thành phố là nơi sinh hoạt chính trị, văn hoá của người Pháp và những người bản xứ giàu có. Thời ấy, chỉ có những gánh hát từ Pháp sang hoặc những gánh hát nổi tiếng của Việt Nam mới được biểu diễn ở đây. Cũng chỉ có những người giàu mới đủ tiền mua vé vào xem. Hằng năm, Pháp tổ chức phát phần thưởng cho học sinh giỏi tại đây để mị dân và khuyến khích những người phục vụ chúng.

Cách mạng Tháng Tám bùng nổ, ngày 23-8, hàng vạn nhân dân thành phố kéo về quảng trường Nhà hát chào mừng chính quyền cách mạng lâm thời Hải Phòng ra mắt. Đây cũng là trung tâm của cuộc vận động Tuần lễ vàng quyên góp ủng hộ chính quyền non trẻ; là nơi tiễn đoàn quân Nam tiến, đồng thời là nơi diễn ra cuộc đấu tranh quyết liệt giữa cảnh sát, tự vệ và nhân dân thành phố với bọn phản động phá hoại để bảo vệ hòm phiếu trong ngày bầu cử Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam dân chủ cộng hoà (6-1-1946). Nhà hát thành phố cũng là nơi ghi dấu sự hy sinh anh dũng của trung đội tự vệ bảo vệ Nhà hát do trung đội trưởng Đặng Kim Nở chỉ huy. Ngày 20-11-1946, quân viễn chinh Pháp với xe tăng, thiết giáp yểm trợ tiến vào quảng trường. 39 chiến sĩ tự vệ bảo vệ nhà hát bị bao vây nhưng đã chiến đấu dũng cảm đến người cuối cùng, cầm cự suốt 4 ngày, gây cho địch nhiều thiệt hại.

Sau khi Hải Phòng giải phóng, Nhà hát thành phố trở thành nơi sinh hoạt chính trị, văn hoá của nhân dân thành phố. Từ đó đến nay, Nhà hát được nhiều lần tu bổ, sửa chữa nhỏ. Năm 2002, thành phố quyết định đầu tư sửa chữa lớn công trình văn hoá này. Dự án tu bổ được phê duyệt với kinh phí 80 tỷ đồng, trong đó giai đoạn một được đầu tư 25 tỷ đồng với các hạng mục: như làm mới sân khấu, trang thiết bị âm thanh, ánh sáng, điều hoà không khí...Việc tu bổ này hoàn thành vào dịp 13-5 năm nay... Đây là công trình chào mừng kỷ niệm 50 giải phóng Hải Phòng.