Nguyễn Huy Thiệp và những thiên truyện buốt lạnh đến rùng mình thức tỉnh lương tri

(PLVN) - Khi “Những ngọn gió Hua Tát” và những truyện ngắn khác của ông xuất hiện thì cũng là lúc cơn bão mang tên Nguyễn Huy Thiệp trỗi dậy, thổi qua cánh rừng đời sống văn chương Việt và nó làm tất cả rung lên...
Chân dung nhà văn Nguyễn Huy Thiệp. Chân dung nhà văn Nguyễn Huy Thiệp.

Sáng 24/3, giới văn chương cùng đông đảo người hâm mộ nhà văn Nguyễn Huy Thiệp đã tới nhà tang lễ để tiễn đưa một cây bút lớn của văn đàn Việt Nam.

Được sự cho phép của đại diện Hội nhà văn Việt Nam, Báo PLVN trân trọng đăng tải Điếu văn vĩnh biệt nhà văn Nguyễn Huy Thiệp do Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều – Chủ tịch Hội, Trưởng Ban lễ tang đã đọc tại lễ tang:

Nguyễn Huy Thiệp và những thiên truyện buốt lạnh đến rùng mình thức tỉnh lương tri   ảnh 1
Đông đảo nhà văn, nhà thơ và người hâm mộ đã đến tiễn biệt nhà văn Nguyễn Huy Thiệp. 

''Vào hồi 16h45 phút, ngày 20 tháng 3 năm 2021 (tức ngày 08 tháng 02 năm Tân Sửu), nhà văn Nguyễn Huy Thiệp đã trút hơi thở cuối cùng tại nhà riêng đi về cõi vĩnh hằng. Trên tất cả các báo chính thống và mạng xã hội ngập tràn thông tin về sự ra đi của ông cùng những đánh giá về vị trí của ông trên văn đàn nước Việt, ngập tràn lời chia buồn và tiếc thương. Chỉ điều ấy thôi đã nói lên ảnh hưởng lớn lao của ông trong đời sống văn học và đời sống xã hội nước nhà.

Nhà văn Nguyễn Huy Thiệp sinh năm 1950 ở Thái Nguyên, quê gốc ở Hà Nội. Thuở nhỏ, ông cùng gia đình di tản qua nhiều vùng quê ở Thái Nguyên, Phú Thọ, Vĩnh Phúc. Ông tốt nghiệp khoa Lịch sử, Đại học Sư phạm Hà Nội rồi đi dạy học hơn 10 năm ở một vùng núi phía Bắc. Sau đó ông trở về Hà Nội và chính thức bước vào con đường của một nhà văn.

Nhà văn Nguyễn Huy Thiệp đến với văn chương khá muộn. Nhưng khi “Những ngọn gió Hua Tát” và những truyện ngắn khác của ông xuất hiện thì cũng là lúc cơn bão mang tên Nguyễn Huy Thiệp trỗi dậy, thổi qua cánh rừng đời sống văn chương Việt và nó làm tất cả rung lên. Kể từ năm 1975 cho tới lúc này, chưa có nhà văn nào có khả năng làm thay đổi một cách sâu sắc thi pháp và tinh thần văn xuôi Việt Nam như ông. Và cho tới lúc này, ông vẫn là người trị vì ngai vàng trong thế giới truyện ngắn Việt Nam đương đại.

Chúng ta có thể nói: văn của ông là sự trần trụi đến nghiệt ngã, nhưng đó là sự trần trụi của một người dám nhìn thẳng sự thật và gọi đúng tên sự thật.

Chúng ta có thể nói: văn của ông là sự nổi giận tựa cơn hỏa hoạn, nhưng đó là sự nổi giận của lương tâm trước sự suy đồi và giả dối của con người.

Chúng ta có thể nói: văn của ông là sự đau đớn đến kinh hoàng, nhưng đó là sự đau đớn của tình yêu thương con người.

Những tác phẩm của ông mang vẻ đẹp của một lưỡi dao mổ: chói sáng, chính xác và đau đớn. Con dao ấy đã phẫu thuật những khối u ẩn giấu trong tâm hồn con người. Nó làm con người đau đớn đến mức tưởng không chịu nổi để rồi được bình phục và lớn lên.

Chỉ khi mang nỗi đau đớn tận cùng về con người, ông mới có thể viết những thiên truyện buốt lạnh đến rùng mình. Sự buốt lạnh đến rùng mình ấy chính là lời cảnh báo cao nhất về lương tri. Có lẽ lúc đó, đối với ông, nước mắt than khóc hay những lời an ủi hão huyền chỉ là sự phù phiếm đối với một nhà văn khi nghĩ về, và khi nói về đồng loại của mình.

Đọc những thiên truyện của ông, người đọc nhiều khi mang cảm giác kinh hãi, kinh hãi bởi họ nhận ra những vùng tăm tối đầy man dại còn đâu đó trong chính con người họ. Để từ đó, họ  được thức tỉnh và biết hành động để phục sinh nhân tính của mình. Chính thế mà nhà văn Nguyễn Huy Thiệp nói : “Khó nhất không phải là tiền bạc, khó nhất không phải là tri thức, mà khó nhất là đạo đức, nhà văn chỉ là người đi tìm đạo cho dân chúng”.

Đấy là bản tuyên ngôn của ông về sứ mệnh người cầm bút. Và ông đã đi trên con đường ấy từ khi cầm bút cho tới khi giã từ cuộc sống thế gian mà không hề nao núng, không hề đổi thay cho dù trên con đường ấy quá nhiều chông gai, quá nhiều thách thức cùng biết bao mê dụ. Ông khắc nghiệt với con người bởi ông yêu con người. Ông chống lại sự đồi bại của con người để bảo vệ chính con người.

Nhưng trong các truyện ngắn của ông, có một dòng chảy lớn mang tinh thần thi ca với những vẻ đẹp huy hoàng trùm lên những số phận thấp hèn, bất trắc trong Những ngọn gió Hua Tát, Muối của rừng, Chảy đi sông ơi, Con gái thủy thần… Dòng chảy kỳ vĩ đó làm cho con người thấy ấm áp, thấy yêu thương và thấy được những giấc mơ làm người đẹp đẽ của mình trong mọi hoàn cảnh. Ông thực sự mang đến cho văn xuôi Việt Nam đương đại một giọng nói khác biệt và đặc biệt với ngôn ngữ tinh xảo, kỳ lạ, ám ảnh và đầy bí ẩn.

Trong cuộc sống đời thường, nhà văn Nguyễn Huy Thiệp sống lặng lẽ và khiêm nhường. Ông im lặng trước mọi khen chê, mọi đố kị, mọi khiêu khích thậm chí cả những khiêu khích trong chính lúc này và cả những đe dọa. Ông thường ngồi chìm sâu giữa một đám đông, với dáng hình như cố thu nhỏ để khỏi ai nhìn thấy. Nhưng từ nơi chốn ấy, ông phóng chiếu một cái nhìn xuyên qua đời sống để thấu hiểu nó, giải phẫu nó, phán xử nó để cuối cùng được yêu thương nó.

Với những gì ông đã viết cho cuộc đời này, ông đã được nhận Huân chương Văn học Nghệ thuật Pháp (2007), Giải thưởng Premio Nonino (Italy, 2008). Nhưng giải thưởng lớn nhất cho những sáng tạo của ông chính là bạn đọc. Họ đã trao huân chương cho ông bằng chính trái tim mình.

Chúng ta nói về ông lúc này khi ông đã không còn ở chốn trần gian không phải để tôn vinh hay ngợi ca ông, bởi ở chốn vĩnh hằng kia không bao giờ xuất hiện khái niệm tôn vinh hay ngợi ca. Bởi chỉ những văn bản nghệ thuật mà ông làm ra mới có thể minh chứng ông, bảo vệ ông giữa muôn vàn náo loạn. Chúng ta nói về ông lúc này là để nói với chính chúng ta, về sự dấn thân, về lương tâm và lòng quả cảm của một người cầm bút.

Và lúc này chúng ta nghe, những ngọn gió ngân vang

Trên những ngọn núi, những cánh rừng Hua Tát

Cùng tiếng rì rầm mãnh liệt của những dòng sông

Chảy qua đêm tối về biển cả không gì ngăn được

Đâu đấy trên những cánh đồng nhớ thương hoàng hôn đau đớn

Một đám mây mang tên Nguyễn Huy Thiệp

Thả xuống những cơn mưa của tự do và lấp lánh

Trong dội vang tiếng sấm dọc chân trời

Lúc này trong những ngôi nhà nhỏ bé và mờ tối, những nhân vật của ông

Đang thắp những ngọn nến và cất lời cầu nguyện

Ông đã từng bước vào những ngôi nhà trong đêm đầy gió

Với đau khổ, yêu thương đến bầm nát tim mình

Hãy thanh thản ra đi, Nguyễn Huy Thiệp, hỡi chàng hiệp sỹ

Cùng thanh gươm ngôn từ hắt sáng ban mai

Những cánh đồng đang dâng hương như mùa xuân thứ nhất

Trên mỗi dấu chân chàng một ký tự sinh ra

Xin vĩnh biệt nhà văn Nguyễn Huy Thiệp!'' 

* Tít bài do PLVN đặt, trích từ ý trong bài diễn văn.

Nguyễn Huy Thiệp sinh năm 1950 ở Thái Nguyên, quê gốc ở Hà Nội. Thuở nhỏ, ông cùng gia đình di tản qua nhiều vùng quê ở Thái Nguyên, Phú Thọ, Vĩnh Phúc. Ông tốt nghiệp khoa Lịch sử, Đại học Sư phạm Hà Nội.

Ông xuất hiện trên văn đàn Việt Nam từ năm 1968, với một số truyện ngắn đăng trên Báo Văn nghệ đề tài nông thôn. Hơn 50 năm cầm bút, ông có 50 truyện ngắn, 10 vở kịch, bốn tiểu thuyết cùng nhiều tiểu luận, phê bình văn học gây chú ý, được xem là "hiện tượng hiếm" của văn đàn trong nước.

Ông từng nhận huân chương Văn học Nghệ thuật Pháp (2007), giải thưởng Premio Nonino (Italy, 2008). Một số tác phẩm nổi bật của ông gồm truyện ngắn Tướng về hưu, chuyển thể thành phim điện ảnh cùng tên năm 1988, Những ngọn gió Hua Tát (tập truyện ngắn và kịch, 1989), Tiểu Long Nữ (tiểu thuyết, 1996), Tuổi 20 yêu dấu (tiểu thuyết, xuất bản ở Pháp năm 2002)...

Nguyễn Huy Thiệp cũng là một trong 50 tác giả có các tác phẩm, cụm tác phẩm xuất sắc được đề nghị xét tặng Giải thưởng Nhà nước trong lĩnh vực Văn học nghệ thuật 2021. Hai tác phẩm được đề nghị xét giải của ông là truyện ngắn Tướng về hưu và Những ngọn gió Hua Tát.

Vũ Đoàn
Cùng chuyên mục
 Bộ sưu tập xuồng ghe “mini” của nghệ nhân Bảy Tốt.

Hướng đi mới ở làng nghề đóng xuồng Bà Đài

(PLVN) - Làng nghề đóng xuồng, ghe rạch Bà Đài đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia vào năm 2015. Thời hoàng kim, làng đóng xuồng rạch Bà Đài có hơn 200 hộ làm ngày làm đêm mà vẫn không đủ hàng giao cho khắp vùng sông nước miền Tây.

Đọc thêm

Đại thi hào Tagore - Nhà thơ đầu tiên của châu Á đạt giải Nobel Văn học

Đại thi hào Tagore
(PLVN) - Tagore hay Rabindranath Tagore có tên khai sinh là Rabindranath Thakur (1861 – 1941), ông nổi tiếng thế giới là nhà thơ vĩ đại, nhà văn hóa kiệt xuất của nhân loại. Tagore viết nhiều thể loại, từ thơ, truyện ngắn, tiểu thuyết, kịch, âm nhạc… Ông là người châu Á đầu tiên đạt giải Nobel Văn học. 

Sáng chế khẩu trang sinh học gây tiếng vang của chàng kỹ sư Việt trên đất Mỹ

Nhóm nghiên cứu đang đeo thử một mẫu khẩu trang áp điện tự tiêu hủy.
(PLVN) - PGS.TS Nguyễn Đức Thành hiện đang nghiên cứu và giảng dạy tại Khoa Cơ khí và Khoa Kỹ thuật Y sinh - Đại học Connecticut (Mỹ), vừa sáng chế thành công loại khẩu trang sinh học, hiệu quả gần như khẩu trang N95 nhưng có thể tự phân hủy và dùng nhiều lần. Sáng chế này đã giải quyết được bài toán về môi trường trước nhu cầu khổng lồ về khẩu trang giữ đại dịch Covid-19. 

Kymdan - Thương hiệu đệm cao su lâu đời nhất tại Việt Nam

Kymdan - Thương hiệu đệm cao su lâu đời nhất tại Việt Nam
(PLVN) - Kymdan là thương hiệu nổi tiếng, lâu đời nhất của ngành đệm cao su Việt Nam, được đông đảo người dùng Việt ưa chuộng trong suốt nhiều năm qua bởi sản phẩm sử dụng nguyên liệu từ thiên nhiên, áp dụng công nghệ riêng do Kymdan nghiên cứu và phát minh. 

Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Lâm Đồng: Chung sức nâng cao ý thức bảo vệ rừng

Trụ sở Quỹ Bảo  vệ  và  Phát  triển  rừng  Lâm  Đồng.
(PLVN) - Qua hơn 10 năm hoạt động, Quỹ Bảo vệ và phát triển rừng tỉnh Lâm Đồng đã thực hiện tốt nhiệm vụ được giao, tham mưu triển khai thực hiện có hiệu quả chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng trên địa bàn tỉnh. Qua đó góp phần nâng cao ý thức, trách nhiệm bảo vệ rừng của người dân.

Thạch Hãn – mồ hôi của đá

Thả hoa đăng tri ân các anh hùng, liệt sỹ trên dòng sông Thạch Hãn.
(PLVN) - Thạch Hãn là tên dòng sông nổi tiếng của đất lửa Quảng Trị, dòng sông gắn với lịch sử bi tráng, hào hùng của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Theo chiết tự chữ Hán, Thạch là đá, Hãn là mồ hôi. Nhưng không chỉ là mồ hôi của đá, sông Thạch Hãn còn là tuổi thanh xuân, là xương máu và nước mắt của bao lớp cha anh ngã xuống vì độc lập tự do của dân tộc... 

Quá hoàn hảo sẽ khó có hạnh phúc

Quá hoàn hảo sẽ khó có hạnh phúc
(PLVN) - Hạnh phúc không có nghĩa là mọi thứ phải hoàn hảo, hạnh phúc là cách bạn nhìn được ánh sáng của hy vọng, của niềm vui ẩn sâu ở những điều chưa trọn vẹn.

Nụ cười hy vọng trên “cổng trời” Ea Rớt

Đường lên “cổng trời” Ea Rớt mùa mưa.
(PLVN) - Đường lên “cổng trời” Ea Rớt mùa này được ví như một cuộc phiêu lưu kỳ thú. Con đường như chiếc xương cá khổng lồ trườn qua các quả núi trập trùng với những “ổ voi, ổ trâu” đã trở thành ao sâu. 

Phố núi hư ảo qua ống kính chàng trai 8X “si mê” Đà Lạt

Gánh hàng rong - một hình ảnh thân thương ở thành phố sương mù.
(PLVN) - Có một phố núi dịu dàng và quyến rũ như tình nhân tri kỷ, một phố núi khiến người ta nhung nhớ ngay cả khi đang say đắm trong lòng nó... Đó là Đà Lạt mờ sương, chưa xa đã nhớ, một Đà Lạt đi ngàn lần vẫn nhớ, đến vạn lần vẫn thương, một Đà Lạt lung linh huyền ảo dưới ống kính tài hoa của chàng trai Đinh Văn Biên...

Người Việt muôn phương: Tấm lòng hướng về Tổ quốc của nhà phát minh Trần Ngọc Phúc

Nhà phát minh người Nhật gốc Việt - Trần Ngọc Phúc.
(PLVN) - Trần Ngọc Phúc được biết đến là người Nhật gốc Việt duy nhất trên thế giới phát minh ra máy hô hấp nhân tạo dao động cao tần số (HFO) Hummingbird, cứu sống hàng triệu trẻ sơ tại Nhật Bản và thế giới. Trong nhiều năm qua, nhất là khi đại dịch Covid-19 bùng phát, ông Trần Ngọc Phúc đã có nhiều hoạt động hướng về tổ quốc như chuyển giao công nghệ sản xuất HFO, gửi hàng ngàn máy thở cho Việt Nam... 

Người Việt muôn phương: Chàng trai hoài bão và hành trình trở thành “Vua nails" trên đất Mỹ

Charile Tôn Quý từ một cậu bé tha hương trở thành ông “vua” ngành nails trên đất Mỹ.
(PLVN) - Rời bỏ vòng tay cha mẹ từ khi 15 tuổi, Charlie Tôn Quý quyết định tìm đường tới nước Mỹ để nuôi giấc mơ đổi đời. Cuộc sống nơi đất khách quê người không giống như những gì Charlie Tôn Quý từng mơ mộng. Tuy nhiên, với bản tính chăm chỉ, sáng tạo của người Việt, Charlie Tôn Quý đã trở thành ông hoàng ngành Nails (trang điểm móng tay) kiếm gần 500 triệu USD một năm.

Đảo Hải Tặc: Phát triển du lịch từ thế mạnh vùng biển đảo kỳ bí hoang sơ

Đảo Hải Tặc thu hút du khách bởi vẻ đẹp hoang sơ.
(PLVN) - Những năm gần đây, quần đảo Hải Tặc được nhiều người biết đến bởi vẻ đẹp hoang sơ và thơ mộng, bên cạnh cái tên khơi gợi sự tò mò về một vùng biển đảo có lịch sử nhiều biến động, khắc nghiệt. Du khách đến đây ngoài thưởng thức vẻ đẹp non nước, ẩm thực đặc trưng miền biển đảo, còn được đắm chìm trong “đặc sản” là những câu chuyện kỳ bí mà chỉ xứ này mới có.

Hấp lực Bình Dương

Toàn cảnh thành phố Thủ Dầu Một (Bình Dương).
(PLVN) - Với hạ tầng khu công nghiệp hiện đại, hạ tầng giao thông đồng  bộ và vị trí địa lý khá lý tưởng trong vùng trọng điểm kinh tế phía Nam, Bình Dương vẫn đang được nhắc đến là mảnh đất lành, với sức hấp dẫn cực lớn với giới đầu tư.

Người Việt muôn phương: Cô gái Việt trở thành Giám đốc trẻ nhất Đại học London South Bank

Lương Ngân cùng bố mẹ và em gái trong ngày cô bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ.
(PLVN) - Sinh ra và lớn lên ở một huyện nghèo nhất của tỉnh Cao Bằng, Lương Ngân đã sớm quen với cuộc sống không đường xi măng, không điện, không lớp học mẫu giáo... Tuy nhiên, tất cả những điều đó không thể ngăn cản được cô gái nhỏ dân tộc Tày nuôi và hoàn thành được giấc mơ đi du học, lấy bằng thạc sĩ, rồi tiến sĩ và trở thành một công dân toàn cầu như ngày hôm nay.

Thảnh thơi gánh hoa 70 năm giữa tất bật Hà Thành

Bà Phan Thị Thu (82 tuổi) bên gánh hàng hoa mỗi sớm.
(PLVN) - Lặng lẽ giữa phố thị xô bồ, xe cộ tấp nập, tôi bắt gặp hình ảnh một cụ bà bên gánh hoa thơm rất đỗi thân thương. Một hình ảnh khiến ta phải lặng dừng đôi chút để ngắm nhìn và nhớ về những con người Hà Thành xưa. Không ồn ào, không gấp gáp, bỗng chốc ùa về một cảm giác bình yên đến lạ…