Nguy cơ phát tán và rò rỉ phóng xạ

Từ những vụ mất nguồn phóng xạ

Trong năm 2008, ở nước ta xảy ra 3 vụ mất nguồn phóng xạ gây tâm lý hoang mang trong quần chúng, trong đó điển hình là vụ mất nguồn phóng xạ ở Viện Công nghệ xạ hiếm (Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam). Viện này bị mất hộp sắt chứa hóa chất có tính phóng xạ. Sau đó phát hiện chiếc hộp sắt đó tại một ngôi nhà thu mua phế liệu.

Do tính chất nguy hiểm của phóng xạ tới sức khỏe con người và môi trường nên các cơ quan chức năng phải di dời gia đình thu mua phế liệu đi nơi khác, thực hiện các biện pháp đo đạc, kiểm tra mức độ nhiễm xạ môi trường ở khu vực chung quanh. Phải mất hàng tháng, các cơ quan chức năng mới giải quyết xong sự vụ. Hai vụ mất nguồn phóng xạ khác là ở Nhà máy xi măng Sông Đà thuộc Công ty cổ phần xi măng Sông Đà (Hòa Bình) và Công ty Alpha công trình thi công giàn BOD (Bunga Orkid D).

Đến nay, các cơ quan chức năng tìm thấy các nguồn phóng xạ bị thất lạc. Nhưng không ai dám chắc mức độ ảnh hưởng đối với môi trường được khắc phục và có ảnh hưởng đến sức khỏe con người hay không.

Nguy cơ lớn

Theo Phó Giám đốc Sở KH-CN Bùi Xuân Tuấn, tại Hải Phòng chưa xảy ra vụ thất lạc, phát tán hay rò rỉ phóng xạ nào song nguy cơ vẫn rất cao. Đó là do lượng thép phế liệu nhập khẩu qua Cảng Hải Phòng ngày càng nhiều, nhưng không được kiểm tra kỹ sẽ là nhân tố phát tán nguồn phóng xạ. Về lý thuyết, khi các lô thép phế liệu nhập về qua Cảng được các đơn vị xuất khẩu kiểm tra kỹ về mức độ nhiễm phóng xạ, nhưng trên thực tế, các lô thép nhập khẩu qua Cảng Hải Phòng thời gian qua chủ yếu là không rõ nguồn gốc và đơn vị nhập. Hơn nữa, đối với nguồn hở không được chứa trong lớp vỏ kín an toàn nên dễ phát tán, vương vãi gây ảnh hưởng có thể phát hiện được. Còn đối với nguồn kín, rất khó phát hiện. Nếu những phế liệu này có chứa phóng xạ nguồn kín, khi đưa vào lò nung chảy hòa lẫn trong cả lô thép xây dựng lúc đó, mức độ ảnh hưởng rất lớn.

Tuy nhiên, vấn đề kiểm soát các cơ sở bức xạ và nguồn phóng xạ còn nhiều vấn đề phải bàn. Nguyên nhân là do các cơ quan quản lý chưa được trang bị những thiết bị kiểm xạ. Nhà nước chưa ban hành chế tài xử phạt đối với những đơn vị vi phạm. Do đó, để nâng cao chất lượng công tác quản lý nhà nước về kiểm soát các cơ sở bức xạ và nguồn phóng xạ, cần trang bị thiết bị kiểm xạ hiện đại đối với Cục Hải quan Cảng Hải Phòng và Cảng hàng không, vì đây là hai cửa ngõ chính mà nguồn phóng xạ có thể được nhập khẩu về. Ý thức về mức độ nguy hiểm của vấn đề này, Cục Hải quan Hải Phòng vừa cử 2 cán bộ tham gia lớp tìm hiểu về nguồn phóng xạ nhằm nâng cao năng lực kiểm tra, phát hiện nguồn phóng xạ nhập qua Cảng. Để công tác kiểm tra, phát hiện nguồn phóng xạ nhanh chóng và bảo vệ môi trường, thành phố cần xem xét xây dựng khu vực cảng chuyên biệt nhập thép phế liệu và thực hiện việc kiểm xạ trước khi đưa về các nhà máy luyện phôi. Chính quyền địa phương cần phối hợp chặt chẽ với cơ quan quản lý nhà nước trong việc kiểm tra, giám sát các cơ sở thu mua phế liệu trên địa bàn.

Hoàng Dũng