Nguy cơ ô nhiễm môi trường biển Hải Phòng: Báo động đỏ

Hoạt động phá dỡ tàu cũ những năm qua tại Hải Phòng khá phát triển. Phần lớn các cơ sở phá dỡ tàu cũ nằm dọc theo hai bên bờ sông Cấm và sông Bạch Đằng, địa điểm phá dỡ thường là các lạch nhỏ cắt ngang các sông này, nơi tập trung các cơ sở công nghiệp lớn như Nhà máy sửa chữa tàu biển Phà Rừng, Nhà máy đóng tàu Nam Triệu. Cả một dải dọc sông Cấm từ cảng Chùa Vẽ đến cầu Kiền là khu vực tập trung các hoạt động phá dỡ tàu cũ của Hải Phòng. Việc phá dỡ tàu cũ những năm qua có sự tham gia của nhiều thành phần kinh tế khác nhau, từ các đơn vị của nhà nước cho đến tư nhân, bất cứ nơi nào có bến bãi, mặt bằng thì hoạt động phá dỡ đều có thể diễn ra. Hơn nữa do các cơ sở phá dỡ tận dụng bến bãi, lực lượng lao động nhàn rỗi, các đơn vị không có bến bãi phải đi thuê mặt bằng để phá dỡ, do vậy, hạ tầng kỹ thuật của các doanh nghiệp phá dỡ hầu hết rất yếu kém; máy móc, thiết bị thiếu đồng bộ, nhiều cơ sở không có nhà kho để lưu giữ sản phẩm và phế thải. Mặt khác, các khu vực phá dỡ tàu cũ chỉ là bãi đất trống, nằm sát bờ sông và gần đường giao thông, kết cấu nền của bãi phá dỡ và chứa nguyên, nhiên liệu không được gia cố cứng bằng bê tông mà bằng nền đất, do vậy nước thải ngấm xuống đất, nước thải và nước mưa chảy trực tiếp xuống sông. Hầu hết các cơ sở phá dỡ tàu cũ chưa thực hiện việc xử lý nước thải, thu gom nước mưa chảy tràn, không có vành đai cây xanh bao quanh khu vực để giảm thiểu sự phát tán bụi, hấp thụ tiếng ồn, khí thải. Nhìn chung hạ tầng kỹ thuật và công nghệ phá dỡ của các cơ sở phá dỡ tàu cũ tại Hải Phòng còn yếu kém, thậm chí lạc hậu.

Các chuyên gia cho biết, việc phá dỡ một con tàu cũ có thể đem lại 91%-95% nguồn thép phế liệu, nhưng phát sinh cả một “núi” chất độc hại (chiếm 15-20% trọng lượng tàu) gồm nước bẩn ở đáy tàu, nước ba-lát, dầu và nhiên liệu phát thải trong quá trình phá dỡ-đây cũng chính là nguồn gây sự cố tràn dầu. Đặc biệt là sơn và lớp sơn bảo vệ thân tàu, các mảnh kim loại, amiăng, thuỷ ngân là những hóa chất rất độc hại. Trong đó, thủy ngân ảnh hưởng đến hệ thần kinh. Bụi amiăng sẽ tích tụ trong cơ thể, gây khó thở, dẫn đến ung thư sau này. Nhiễm độc chì sẽ gây thiếu máu. Nhiễm asen sẽ ung thư phổi, hệ tiêu hóa, gan, thận...

Mới đây, Bộ Tài nguyên và Môi trường kiểm tra tại 6 cơ sở hoạt động phá dỡ tàu cũ gồm : Nhà máy đóng tàu Phà Rừng, Công ty Công nghiệp tàu thủy Ngô Quyền, Công ty TNHH Quý Hải, Công ty cổ phần thương mại Duy Linh, Công ty cổ phần thương mại Bến Nước, Công ty Thương mại Nam Ninh, phát hiện nhiều vi phạm về bảo vệ môi trường. Qua kiểm tra, các cơ sở chưa có nơi thu gom, xử lý chất thải, tập kết rác chung với mặt bằng phá dỡ, khiến lúc phá dỡ, dầu cặn trong thân tàu và các loại rác khác vương vãi, loang trên bề mặt, tạo thành những khoảnh đất chết khi dầu ngấm xuống. Tại Công ty TNHH Quý Hải, rác công nghiệp, chất thải nguy hại được bán cho những đơn vị không có chức năng thu gom, xử lý, bên cạnh đó, nhiều gỉ sắt đã tạo thành mùn trộn lẫn với đất nằm trên bề mặt sản xuất và nhiều giẻ dầu, xốp, bông thủy tinh vẫn tồn trên bãi chưa được dọn sạch...vi phạm quy định của Luật Bảo vệ môi trường.

Những sai phạm tương tự trên đều xảy ra với các doanh nghiệp khác. Các công ty chưa có cam kết bảo vệ môi trường khi tiến hành hoạt động phá dỡ, mà chỉ có phương án phá dỡ với từng con tàu khi nhập cảng; việc quản lý, vận chuyển, xử lý các chất thải nguy hại không đúng quy định pháp luật. Rác và chất thải nguy hại tập kết chung với mặt bằng sản xuất; thân, vỏ tàu nhập về chưa được làm sách dầu mỡ...Điều đáng nói là các bãi phá dỡ đều nằm ven bờ sông Cấm, nên việc ảnh hưởng đến lưu vực sông là khó tránh khỏi, đặc biệt là quanh lưu vực cảng Hải Phòng, nguồn nước đã bị ô nhiễm nghiêm trọng, nhiều nơi lênh láng váng dầu.

Bên cạnh đó, trong quá trình phá dỡ tàu cũ còn phát sinh các chất ô nhiễm ở dạng hơi khí độc, bụi tác động xấu đến môi trường và sức khoẻ con người như CO, SO2, NOx, trong đó có nhiều chỉ tiêu qua quan trắc cao hơn tiêu chuẩn Việt Nam cho phép. Tương tự như vậy, môi trường nước tại những khu vực này có nhiều chỉ tiêu vượt tiêu chuẩn cho phép, nhất là các chỉ tiêu dầu, mỡ, coliform, mangan, sắt, phenol.

            Không chỉ có hoạt động phá dỡ tàu cũ, hoạt động của các tàu thuyền trên sông cũng từng gây ra nhiều sự cố về tràn dầu mà gần đây nhất là sự cố tràn dầu từ tàu Mỹ Đình tại cửa vịnh Cát Bà ảnh hưởng đến đa dạng sinh học, nguồn lợi biển. Tiếp đó là vụ vỡ ống dẫn dầu trong quá trình bơm dầu từ tàu lớn sang tàu nhỏ xảy ra trên sông Kinh Thày thuộc địa bàn xã Lê Thiện, Đại Bản (huyện An Dương) ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và nuôi trồng thuỷ sản. Bên cạnh đó, vẫn còn một số cơ sở công nghiệp nằm ven biển, với công nghệ lạc hậu, có lượng chất thải công nghiệp khá lớn nhưng không được thu gom, xử lý đúng quy định chính là nguồn gây ô nhiễm môi trường biển.

Điều đáng nói, việc thực hiện các quy định cũng như các văn bản hướng dẫn về bảo  vệ môi trường của các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực phá dỡ tàu cũ còn chưa được quan tâm đúng mức, các hành động vi phạm luật bảo vệ môi trường diễn ra thường xuyên, hiện chưa có Quy chế bảo vệ môi trường trong hoạt động phá dỡ tàu cũ tại Hải Phòng. Các chất thải phát sinh trong quá trình phá dỡ tàu cũ phần lớn để rơi vãi tự do trên mặt đất, xuống sông. Chỉ một số ít được thu gom lẫn với chất thải sinh hoạt và đổ xuống bãi rác chung của thành phố.

Trở lại sự kiện dầu tràn tại đảo Bạch Long Vỹ, thực tế mới thu được khoảng 20 tấn, số còn lại bị khuếch tán ở các khu vực chung quanh, gây hậu quả cho môi trường, thực vật và sinh vật biển, tác động đến nguồn tài nguyên biển ở mức độ nào hiện vẫn chưa thể đong đếm được. Còn ô nhiễm môi trường biển từ hoạt động phá dỡ tàu cũ tại Hải Phòng là điều các cơ quan chức năng đã cảnh báo từ lâu. Vấn đề đặt ra đối với việc giảm thiểu ô nhiễm môi trường từ các hoạt động phá dỡ tàu cũ là giám sát, quản lý chặt chẽ các hoạt động này, tăng cường việc hậu kiểm để kịp thời phát hiện các vi phạm trong hoạt động phá dỡ tàu cũ. Điều đáng nói là phải hoàn thiện các quy định pháp luật để có thể xử lý các vi phạm này. Đối với sự cố tràn dầu trên diện rộng vừa qua với tính chất hết sức phức tạp, trong khi nước ta chưa có kinh nghiệm cũng như khả năng chuyên môn, kỹ thuật, thiết bị phòng chống ô nhiễm môi trường, do vậy cần nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo vệ môi trường; đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực bảo vệ môi trường biển để tranh thủ sự hỗ trợ trong các vấn đề về cơ sở vật chất, đào tạo kỹ thuật tiến tới Việt Nam có đủ điều kiện để có thể phối hợp xử lý các vấn đề ô nhiễm môi trường biển./.