Nguồn nước sinh hoạt ở Hải Phòng đang bị ô nhiễm (Kỳ 1)

Trước sức ép ngày càng gia tăng của quá trình đô thị hóa, phát triển công nghiệp cùng những bất cập nảy sinh trong việc sử dụng nước và xả thải của người dân, nguồn nước để phục vụ cho gần 1 triệu dân nội thành Hải Phòng luôn là bài toán nan giải…

Bài 1: Đầu độc nguồn sống của mình

Hải Phòng đang sản xuất nước sạch từ nguồn nước của 5 hệ thống chính gồm kênh An Kim Hải, sông Rế, sông Giá, sông Đa Độ, sông Luộc. Theo kết quả giám sát chất lượng nguồn nước do Cty TNHH MTV cấp nước Hải Phòng phối hợp với Trung tâm Y tế dự phòng thực hiện, có thể thấy rõ chất lượng nước ngày càng giảm và ngược lại, tốc độ ô nhiễm ngày càng cao.

Nước sông hòa cùng... nước thải

Rác xuất hiện bên các con sông Rế, Đa Độ

Một số con sông nêu trên khi chảy qua khu vực đông dân cư đều bị biến thành bãi rác. Ví như sông Rế dài chưa đầy 10 km chảy qua địa bàn huyện An Dương nhưng đâu đâu cũng thấy rác thải: Lòng sông rác được đóng thành bao thả trôi “lênh đênh”, trên bờ rác tập kết dọc đường đi và mỗi cơn mưa lớn tất tật bị cuốn xuống sông.

Tại chân cầu Rế 1 (Trung tâm huyện An Dương), tình trạng họp chợ bên chân cầu diễn ra hàng ngày. Kết thúc mỗi phiên chợ, phần lớn rác thải được “phi” thẳng xuống sông. Tại chân cầu, rác từ các lều, quán bán hàng của “thượng đế” sau khi sử dụng xong cũng... về với dòng sông. Hầu hết người dân hai bên bờ sông đều vi phạm nhưng chính quyền địa phương không có biện pháp để xử lý vi phạm hay vấn đề này chưa cần phải “ra tay”?.

Tại các con sông khác như sông Giá, sông He, một số điểm tập kết rác thải để thu gom nằm sát bờ sông hoặc ở gần các miệng cống rãnh bên vệ đường. Một số miệng cống rãnh không được che đậy, có tấm chắn rác nên rác chưa kịp thu gom đã bị “lùa” xuống sông, hòa vào dòng chảy mỗi khi mưa lớn.

Theo thống kê của cơ quan chức năng Hải Phòng, hầu hết các dòng sông nước ngọt đều đi qua hoặc gần các khu dân cư, đô thị lớn. Do ý thức chưa đầy đủ về việc bảo vệ nguồn nước nên người dân thản nhiên xả đủ loại rác, chất thải trực tiếp hoặc gián tiếp xuống sông. Rất nhiều hộ dân chăn thả gia cầm ngay trong nguồn nước hoặc xây dựng trang trại chăn nuôi lợn, thả cá sát nguồn nước cũng làm cho các dòng sông ô nhiễm hơn.

Theo “Tiêu chuẩn chất lượng nước mặt TCVN 5942:1995” (quy định đối với nước dùng làm nguồn nước sinh hoạt) thì chỉ tiêu vi khuẩn Colifom tổng số (đánh giá ô nhiễm phân, nước thải) không được vượt quá 5.000 MPN/100ml).

Nhưng chỉ cần nhìn qua số liệu thống kê, tại sông Rế vi khuẩn Colifom có thời điểm lên tới 31.500 MPN/100ml (gấp 6,3 lần chỉ tiêu cho phép). Đối với sông Đa Độ, được coi là một con sông sạch nhất của Hải Phòng, chỉ tiêu vi khuẩn Coliform cũng vượt ngưỡng gần 5 lần.

Theo số liệu, nước của sông He có chất lượng kém nhất trong các con sông cung cấp nước ngọt, dấu hiệu ô nhiễm do nước thải thể hiện rõ rệt, đặc biệt trên lưu vực sông thuộc phường Hòa Nghĩa (quận Dương Kinh), có lúc lượng vi khuẩn Colifom trong nước lên tới 70.000 MPN/100ml (gấp 12 lần chỉ tiêu cho phép).

Chưa hết, sông Đa Độ là hệ thống thủy nông lớn nhất Hải Phòng hiện nay, mỗi năm trên 7 triệu m3 nước của dòng Đa Độ phục vụ sản xuất và dân sinh của thành phố. Tuy nhiên, do phong tục tập quán, người dân vẫn có thói quen chôn cất người chết ven các con sông, đã hình thành các nghĩa trang tự phát gây nguy hại cho nguồn nước sinh hoạt của thành phố…

Chỉ riêng khúc sông chảy qua địa bàn huyện An Dương, sông Rế đã phải hứng chịu các thể loại nước thải không được xử lý của nghĩa trang thôn Lương Quy, thôn Tràng Duệ (xã Lê Lợi) nằm sát bờ sông, hiện vẫn tiếp tục nhận mai táng.

Nước thải từ các hoạt động sản xuất

Không những phải hứng nước thải sinh hoạt của người dân, các dòng sông hiện nay còn phải tải thêm cả nước thải từ các cơ sở sản xuất công nghiệp, hầu hết không qua xử lý. Điều này khiến nước trên nhiều đoạn sông đen đặc, thậm chí có cả chất thải rắn, dầu mỡ chảy lênh láng, bốc mùi hôi thối.

Kết quả một số đợt quan trắc chất lượng nước vào năm 2010 trên các sông Giá, Rế, Đa Độ tại nhiều điểm cho thấy chỉ tiêu BOD5 vượt từ 1,03 đến 1,7 lần giới hạn cho phép; COD vượt từ 1,24 đến 3,5 lần, chất rắn lơ lửng (TSS) vượt từ 1,1 đến 2,65 lần; Amoni (NH4+) vượt từ 4,8 đến 15,9 lần; vi sinh vật (Coliform) vượt từ 1,2 đến 9,6 lần so với quy chuẩn.

Nguồn nước sông Đa Độ trước đây vốn được xem là “sạch” nhất ở Hải Phòng thì nay đã nhiễm bẩn, do ở gần lưu vực sông đang phát triển mạnh các cơ sở sản xuất công nghiệp, các hoạt động sản xuất kinh doanh nhỏ lẻ như chế biến rau câu, sản xuất giấy và tái chế nhựa rác ngay cạnh bờ sông.

Để tẩy rửa rau câu, giấy các cơ sở sản xuất phải dùng nhiều loại hóa chất độc hại như dung dịch sút, giaven, axít clohydric và axít dyric; để tái chế nhựa thì cần sử dụng nhiều đến hóa chất tẩy rửa và phế liệu... tất cả hóa chất dư thừa và phế liệu trong quá trình sản xuất này được đưa đi đâu?

Giang Nam - Phương Thanh