Người xưa nhìn sự vật, hiện tượng “bắt bệnh ông Trời” ra sao? (tiếp theo và hết)

(PLVN) -  Ngày nay, dù khoa học về lĩnh vực khí tượng thủy văn đã phát triển ở tầm cao mới, khoa học đã dự báo tình hình thời tiết sắp diễn ra. Tuy nhiên, những kinh nghiệm dân gian về dự báo thời tiết được người xưa đúc rút và truyền từ đời này qua đời khác vẫn đúng. 
Người xưa nhìn hiện tượng dự đoán thời tiết để áp dụng sản xuất (Ảnh minh họa) Người xưa nhìn hiện tượng dự đoán thời tiết để áp dụng sản xuất (Ảnh minh họa)

Xem động vật, cây cỏ đoán thời tiết 

Động vật và thực vật trong tự nhiên cũng có những quy luật và tập tính hoạt động riêng của nó, khi thời tiết có sự chuyển biến thay đổi thì nó cũng thay đổi theo. Do những phản ứng này ở động thực vật xảy ra nhanh chóng và biểu hiện rõ ràng hơn nên từ những kinh nghiệm quan sát của mình người xưa dựa vào đó để dự báo chuyển biến tiếp theo. Ví dụ: chuồn chuồn bay thấp thì mưa; kiến dọn tổ thì chuẩn bị có mưa lụt; mối cánh bay báo hiệu sắp mưa dông, ếch kêu uôm uôm/ Ao chuôm đầy nước...

Khi nhìn trên lưng rùa đổ mồ hôi thì khi ra ngoài phải cầm ô theo, khi quan sát thấy lưng rùa có lấm tấm nước, đường viền trên lưng rùa có màu xạm đi đó là điềm báo trước sẽ có mưa. Nếu lưng rùa khô, các đường viền rõ nét thì sẽ không có mưa, thời tiết khô nóng.

Người xưa nhìn sự vật, hiện tượng “bắt bệnh ông Trời” ra sao? (tiếp theo và hết) ảnh 1
Thời tiết có những diễn biến phức tạp, khó lường   

Trên thực tế rùa không hề toát mồ hôi, đó là hiện tượng không khí ấm ẩm tạo thành nước đọng trên mai rùa. Nếu thấy rắn chạy qua đường hoặc rắn nước cuộn ở đầu cây gỗ, ếch kêu uôm uôm, kiến đen tha trứng lên cao, giun bịt lỗ, chuồn chuồn bay thấp, ve sầu kêu rồi nghỉ ngắt quãng, cá nhảy lên bờ, cá sông quẫy nước tạo thành hình bông hoa thì trời sắp đổ mưa hoặc có mưa lớn.

Trong quá trình quan sát người xưa bằng kinh nghiệm của mình biết được những hiện tượng trên. Trên thực tế, thông thường trước khi mưa khí ẩm tăng lên, luồng khí chìm xuống thấp hơn bình thường, độ ẩm tăng cao khiến động vật có những phản ứng sinh lí như đã kể trên. Những hiện tượng động thực vật phản ứng trước khi mưa cũng giống như con người cảm thấy mệt mỏi, bức bối khó chịu, người già thấy đau nhức xương khớp, đau lưng, chỗ bị thương phát ngứa mỗi khi chuẩn bị mưa vậy.

Quan sát những ngày quan trọng trong nông lịch

 Muốn biết những ngày tiếp theo trong tháng có diễn biến thời tiết như thế nào, người ta có thể để ý các ngày mồng hai, mồng ba và ngày 15-16, nếu các ngày này có thời tiết không được tốt thì có thể những ngày tiếp theo thời tiết cũng không được tốt lắm. Nếu muốn biết tiếp theo có mưa hay không thì có thể để ý ngày 23 của tháng đó có mưa hay không. Nếu mưa đúng vào ngày mồng bốn đầu tháng thì tháng đó mưa nhiều. Muốn biết năm đó có hạn hán hay không thì để ý ngày 13/5 xem có mưa hay không, nếu ngày này có mưa thì thời gian tiếp theo không phải lo thiếu nước và ngược lại.

Vốn dĩ việc quan sát một ngày cụ thể nào đó có thể dự đoán những diễn biến tiếp theo của thời tiết trong thời gian tiếp theo là do người ta phát hiện ra rằng, luồng khí nóng lạnh thường xuất hiện trong một ngày cố định nào đó trong nông lịch. Nông lịch lại có quan hệ mật thiết với mặt trăng, ánh sáng của mặt trăng mạnh yếu có sự thay đổi mang tính chu kì có ảnh hưởng đến bầu khí quyển và thủy triều.

Từ đó khiến luồng khí nóng lạnh đó hoạt động tương đối cố định có tính chu kì, ảnh hưởng đến sự thay đổi thời tiết tiếp theo. Ngoài ra, khi quan sát người ta cũng phát hiện ra rằng các mùa cũng có quan hệ với nhau. Nếu mùa xuân mà mưa ít thì mùa hạ sẽ mưa nhiều, nếu mùa xuân không có gió to thì mùa hạ mưa ít. Nếu ngày “đại thử” mà không có mưa thì mùa thu dễ hạn hán. Nếu mùa hè mát mẻ thì mùa thu dài. Nếu mùa thu hạn hán thì mùa đông lạnh lẽo.

Nếu mùa đông có sấm động thì mùa xuân có mưa. Tháng bảy xuất hiện kiến đàn thì đại hàn có hồng thuỷ. Nếu không có gió xuân thì không có mưa thu. Nếu mùa xuân có mấy lần gió lớn thì mùa thu có ngần ấy lần mưa to. Đầu năm sương muối, cuối năm gió bấc. Những kinh nghiệm này chủ yếu được áp dụng ở khu vực phía bắc.

Chúng ta cũng dễ dàng bắt gặp những kinh nghiệm quý báu về việc xem hiện tượng đoán thời tiết có trong kho tàng ca dao tục ngữ được truyền tụng lại: Đêm trời tang, trăng sao không tỏ/ Ấy là điềm mưa gió tới nơi. Đêm nào sao sáng xanh trời/ Ấy là nắng ráo yên vui suốt ngày. Những ai chăm việc cấy cầy/ Điềm trời trông đó, liệu xoay việc làm. Nhiều chống càng tốt, nhiều cột càng bền; Kiến đen tha trứng lên cao/ Thế nào cũng có mưa rào rất to; Ếch kêu uôm uôm, ao chuôm đầy nước; Tháng bảy heo may, chuồn chuồn bay thì bão.

Rồi thì những kinh nghiệm quý giá về mưa nắng áp dụng vào sản xuất như: Tháng ba lúa trỗ đầu bờ/ Hễ nghe sấm động phất cờ mà lên. Hàm ý tầm tháng ba hàng năm, lúa đang thì con gái mà nghe tiếngg sấm báo hiệu mưa rào, mưa dông là thời tiết thuận lợi, lúa tốt, mùa màng bội thu. 

Hay: Mồng chín tháng chín có mưa/ Thì con sắm sửa cày bừa làm ăn. Mồng chín tháng chín không mưa/ Thì con bán cả cày bừa đi buôn. Ý nói nếu mồng chín tháng chín không mưa báo hiệu năm đó thời tiết khô hạn, mùa màng thất bát, nhà nông nên chuyển nghề khác. 

Tháng ba mưa đám, tháng tám mưa cơn. Cơn đằng đông, chẳng mưa dông thì bão giật. Ráng vàng thì gió, ráng đỏ thì mưa; Ráng mỡ gà, ai có nhà phải chống; Cơn đằng đông, vừa trông vừa chạy. Cơn đằng nam, vừa làm vừa chơi. Mây kéo xuống biển thì nắng chang chang/ Mây kéo lên ngàn, thì mưa như trút; Cầu vồng móng cụt, không lụt thì mưa; Trăng quầng thì hạn trăng tán thì mưa…

Duy Bùi
Cùng chuyên mục
Báo Pháp luật Việt Nam VP tại Đồng Nai ủng hộ 50 tấn rau, cả quả cho lực lượng tuyến đầu và đồng bào vùng dịch tại Đồng Nai và TP HCM.

Tình người trong hoạn nạn

(PLVN) - Khó khăn, hiểm nguy do dịch bệnh hoành hành cũng không ngăn được những chuyến tàu, chuyến xe ngày đêm bền bỉ đưa sức người, sức của đến “tiếp lửa” cho đồng bào vùng tâm dịch... Rất nhiều câu chuyện ấm áp nghĩa tình được chia sẻ, lan tỏa như minh chứng kỳ diệu của tình người trong hoạn nạn...

Đọc thêm

"Bệnh" để dành

"Bệnh" để dành
(PLVN) - Người xưa có câu: “Tích cốc phòng cơ”, rồi thì “Khéo ăn thì no/ Khéo co thì ấm” để nói về chuyện tiết kiệm, dành dụm, ăn nhịn để dành. Để dành ban đầu như là một ưu điểm. Nhưng giờ đây, để dành biến dần thành "bệnh".

Chuyện hàng ngàn sinh viên xung phong đi chống dịch tại Trường ĐH Y khoa Vinh

Hình ảnh xúc động tại buổi xuất quân ra Diễn Châu hỗ trợ phòng chống dịch của trường ĐH Y khoa Vinh.
(PLVN) - Với tinh thần “xung phong khi Tổ quốc cần và lên đường làm nhiệm vụ tại bất cứ thời điểm nào được điều động”, hàng nghìn sinh viên của trường ĐH Y khoa Vinh đã viết đơn tình nguyện tham gia tuyến đầu phòng, chống dịch Covid-19. Những bước chân đi đến điểm nóng của các y bác sỹ tương lai đã thể hiện khí thế nhiệt huyết của tuổi trẻ nhà trường, luôn sẵn sàng khi Tổ quốc gọi tên.

Thấm thía hành trình 15 năm tự minh oan cho chính mình, cựu giáo viên trở thành luật sư để đồng hành trên con đường công lý

 Ông Lê Cao Tánh hiện là luật sư và vẫn có mong muốn quay lại trường dạy học. (Ảnh: Nhân vật cung cấp).
(PLVN) - Trải qua nhiều bản án và quyết định giám đốc thẩm trong 15 năm, thầy giáo (nay là luật sư) Lê Cao Tánh mới chính thức thắng kiện Trường THPT bán công Nguyễn Du (nay là Trường THCS Nguyễn Du, TP Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng). Có được một phán quyết công bằng này, thầy giáo Lê Cao Tánh đã phải quyết tâm học tập trở thành một luận sư để tự minh oan cho mình.

Báo chí đã tích cực đồng hành cùng Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân tỉnh Lạng Sơn trên mặt trận tuyên truyền

Ông Phùng Quang Hội - Ủy viên Ban thường vụ Tỉnh ủy, Trưởng Ban Tuyên giáo tỉnh Lạng Sơn.
(PLVN) - Đó là khẳng định của ông Phùng Quang Hội - Ủy viên Ban thường vụ Tỉnh ủy, Trưởng Ban Tuyên giáo tỉnh Lạng Sơn tại cuộc họp báo 6 tháng đầu năm 2021. Bên lề cuộc họp, Phóng viên Báo Pháp luật Việt Nam đã có cuộc phỏng vấn người đứng đầu Ngành Tuyên giáo tỉnh Lạng Sơn.

Hà Nội: Vướng thủ tục cấp phép xây dựng, chủ đầu tư An Lạc Green Symphony gặp “lúng túng”

Hà Nội: Vướng thủ tục cấp phép xây dựng, chủ đầu tư An Lạc Green Symphony gặp “lúng túng”
(PLVN) - Văn bản của Bộ Xây Dựng khẳng định, quyết định giao đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền là giấy tờ hợp pháp về đất đai để cấp giấy phép xây dựng. Đồng thời, việc cấp giấy phép xây dựng công trình trong lô đất không ảnh hưởng đến việc điều chỉnh quyết định giao đất sau này.

"Xóm chạy thận" xứ Nghệ lay lắt trong mùa dịch

Sự mệt mỏi hiện rõ trên gương mặt ông Lê Hường - người có 10 năm chạy thận.
(PLVN) - Các bệnh nhân chạy thận họ vốn có cuộc sống khốn khổ, kiệt quệ phải sống “bám" bệnh viện. Trong mùa dịch Covid-19, cuộc sống của các bệnh nhân này càng thêm khó khăn chồng chất. Dù vậy, họ vẫn luôn động viên nhau, cùng san sẻ suất cơm, miếng bánh của các nhà từ thiện để đi qua mùa dịch.

Sự nhân từ của người cha và bản án lương tâm dành cho đứa con lầm lỗi

Bị cáo Dũng tại tòa.
(PLVN) - Hơn 30 năm sống nơi đất khách quê người, xa vợ, xa con nên ông Thụy khó lòng nói những lời khuyên răn nhẹ nhàng đối với đứa con trai năm nay đã ngoài 50 tuổi của mình. Nhưng trong lòng ông, tình thương đối với con luôn hiện hữu. Thế nên khi bị con đả thương tới suýt mất mạng, ông vẫn thứ tha rồi tự trách bản thân đã không làm tròn trách nhiệm của một người cha.

Điều kiện để người dân nhận tiền hỗ trợ Covid-19 theo Nghị quyết 68

(ảnh minh họa người dân nhận tiền hỗ trợ theo Nghị quyết 68 của Chính phủ).
(PLVN) - Chính phủ vừa ban hành Nghị quyết 68/NQ-CP ngày 01/7/2021 Về một số chính sách hỗ trợ người lao động và người sử dụng lao động gặp khó khăn do đại dịch Covid-19. Nghị quyết 68 không chỉ bám sát thực tiễn để đưa ra gói hỗ trợ đồng bộ của Chính phủ mà còn thể hiện tính nhân văn của chính sách, với phương châm “Không để ai bị bỏ lại phía sau” trong đại dịch.

Thái Nguyên: “Gọi tên” sai phạm tại Dự án Khu dân cư sinh thái kiểu mẫu phường Túc Duyên

Thái Nguyên: “Gọi tên” sai phạm tại Dự án Khu dân cư sinh thái kiểu mẫu phường Túc Duyên
(PLVN) - Dự án Khu dân cư sinh thái kiểu mẫu phường Túc Duyên, TP Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên do Công ty TNHH Xuất nhập khẩu và Đầu tư Thái Nguyên làm chủ đầu tư (CĐT) đã xảy ra nhiều sai phạm trong quá trình triển khai. Những sai phạm được được Thanh tra Chính phủ (TTCP) chỉ ra như giao thừa hơn 7.430m2 đất, giao đất dự án không qua đấu thầu...