Người phụ nữ có hành trình gần 20 năm theo đuổi nghiên cứu y sinh

Từ đam mê khám phá đến hành trình chinh phục khoa học

PGS.TS Nguyễn Thị Hiệp hiện là Trưởng khoa Kỹ thuật Y sinh, Trường Đại học Quốc tế, Đại học Quốc gia TP HCM, chị đã có gần 20 năm làm việc trong lĩnh vực nghiên cứu vật liệu ứng dụng trong y học. Nhìn lại chặng đường đã qua, nữ nhà khoa học cho rằng điều giúp chị luôn vững bước trong sự nghiệp chính là tinh thần học hỏi và niềm vui khi được sống với công việc nghiên cứu.

Niềm yêu thích khám phá của nữ nhà khoa học hình thành từ khi còn nhỏ. Chị từng tò mò về cách một con bướm phát triển, vòng đời của các loài sinh vật hay việc phân loại những con sâu quanh cây cối trong nhà. Những câu hỏi tưởng như giản dị ấy nuôi dưỡng sự quan sát và mong muốn tìm hiểu thế giới tự nhiên. Sau này, khi đứng trước lựa chọn ngành học, chị từng cân nhắc cả Toán học và Hóa học. Theo lời khuyên của cha, chị quyết định theo đuổi Hóa học. Từ lựa chọn ban đầu ấy, con đường nghiên cứu tiếp tục đưa chị đến với lĩnh vực y sinh, nơi kiến thức hóa học trở thành nền tảng để tiếp cận những vấn đề phức tạp hơn.

Năm 2007, khi bắt đầu theo đuổi hướng nghiên cứu ứng dụng vật liệu trong y học, chị Nguyễn Thị Hiệp chưa hình dung hết những thách thức đang chờ đợi mình. Tốt nghiệp cử nhân Hóa học, chị bước vào một lĩnh vực đòi hỏi kiến thức sâu về sinh học, y học, tế bào và mô. Đó là hành trình chuyển hướng chuyên môn không dễ dàng, nhưng cũng mở ra con đường nghiên cứu mà PGS.TS Nguyễn Thị Hiệp đã và đang gắn bó.

“Tôi tốt nghiệp cử nhân ngành Hóa học, không nghĩ rằng mình sẽ chuyển sang ngành Y. Nhưng khi ra nước ngoài, tôi nhận thấy y học hiện đại cần sự kết hợp của nhiều ngành, nhiều lĩnh vực chứ không chỉ riêng y học thuần túy, mà cần tạo ra những sản phẩm có thể ứng dụng trong chăm sóc sức khỏe và điều trị bệnh”, chị Hiệp chia sẻ.

May mắn được tiếp cận môi trường nghiên cứu thuộc lĩnh vực Y học, những công trình đầu tiên của chị tập trung vào chế tạo vật liệu nano ứng dụng trong phát triển vắc-xin. Từ một người có nền tảng Hóa học, chị phải từng bước tiếp cận những kiến thức mới về sinh học, vắc-xin, gen và các cơ chế liên quan. “Đó là giai đoạn thách thức với một nhà khoa học đi từ Hóa học sang Sinh học. Tôi phải học rất nhiều, từ cách tạo ra vắc-xin đến những vấn đề liên quan đến gen. Sau đó, tôi lại học về tái tạo da, tái tạo xương. Những kiến thức về tế bào, mô gần như phải học lại hoàn toàn”, chị kể.

Sau 6 năm học tập và sinh sống tại Hàn Quốc, chị quyết định trở về Việt Nam. Với chị, đất nước Hàn Quốc đã trở thành quê hương thứ hai bởi sự gắn bó với con người, văn hóa và đời sống nơi đây. Tuy nhiên, nỗi nhớ quê nhà cùng mong muốn được sống trong môi trường văn hóa quen thuộc khiến chị nhận ra mình vẫn muốn trở về. Một lý do khác thôi thúc chị trở về là mong muốn góp phần xây dựng môi trường nghiên cứu trong nước, truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ.

“Giữ lửa” đam mê, tạo điều kiện để phụ nữ đi đường dài với khoa học

Từ vị trí của một nhà nghiên cứu trực tiếp đến vai trò quản lý đào tạo, chị Nguyễn Thị Hiệp có điều kiện quan sát những thuận lợi và thách thức mà các nữ đồng nghiệp phải đối mặt. Theo chị, một trong những vấn đề đáng chú ý là sự tác động của đời sống gia đình đến quá trình phát triển nghề nghiệp của phụ nữ, đặc biệt sau khi sinh con.

Chị cho rằng mỗi người có một hoàn cảnh riêng, vì vậy khó có thể đưa ra một “công thức” chung để phụ nữ vừa phát triển sự nghiệp, vừa chăm lo gia đình. Tuy nhiên, thực tế cho thấy khi trách nhiệm chăm sóc con cái và gia đình chiếm phần lớn thời gian, nữ nghiên cứu viên có thể gặp khó khăn trong việc duy trì tiến độ nghiên cứu. “Sau khi sinh con, nếu không thu xếp và cân bằng được cuộc sống, công việc nghiên cứu có thể bị lùi lại rất nhiều so với các đồng nghiệp nam được tuyển dụng cùng thời điểm. Các em phải dành thời gian chăm sóc con, nhất là khi con còn nhỏ hoặc đau ốm”, chị chia sẻ.

Theo PGS.TS Nguyễn Thị Hiệp, vấn đề không nằm ở việc phụ nữ thiếu năng lực hay đam mê, mà ở chỗ họ thường phải đảm nhiệm đồng thời nhiều vai trò. Trong khi nghiên cứu khoa học đòi hỏi sự tập trung, tính liên tục và khả năng theo đuổi những vấn đề dài hạn, trách nhiệm gia đình có thể khiến quỹ thời gian dành cho chuyên môn bị thu hẹp. Từ trải nghiệm của bản thân, chị cho rằng việc xây dựng sự cân bằng giữa gia đình và công việc cần bắt đầu từ cách mỗi người tổ chức cuộc sống, đồng thời cần có sự chia sẻ của những người thân. Phụ nữ không nhất thiết phải tự mình gánh vác mọi công việc trong gia đình, mà có thể chủ động trao đổi, phân công và tìm kiếm sự hỗ trợ phù hợp.

Để khuyến khích phụ nữ theo đuổi nghiên cứu, chị Hiệp cho rằng bên cạnh nỗ lực của cá nhân, các chính sách hỗ trợ cũng đóng vai trò quan trọng. Từ kinh nghiệm nhận được những giải thưởng dành cho nữ giới trong nghiên cứu khoa học, trong đó có các giải thưởng LOréal ở cấp quốc gia và quốc tế cùng giải thưởng ASEAN - Mỹ, chị nhận thấy sự ghi nhận có thể mở ra thêm cơ hội cho các nhà khoa học. “Những giải thưởng dành cho phụ nữ là cơ hội lớn để các nghiên cứu được quan tâm hơn, giúp nhà khoa học có thêm động lực và điều kiện phát triển. Tôi hy vọng các quỹ nghiên cứu khi xét duyệt đề tài có thể dành một số tiêu chí hoặc tỷ lệ ưu tiên phù hợp cho phụ nữ”, chị đề xuất.