Người "phủ mát" linh hồn đồng đội

Thành cổ Quảng Trị - nơi in dấu biết bao xương máu của các anh hùng liệt sĩ, nơi bao linh hồn đang còn ẩn khuất đâu đó cùng cỏ dại  sau 81 ngày đêm máu lửa - giờ đã được phủ lên bởi một rừng cây cảnh các loại. Hơn 1500 cây cảnh trong khuôn viên Thành cổ làm nơi "nghỉ mát" cho các anh đều do một mình ông Nguyễn Thanh Bình - nguyên chiến sĩ trinh sát tiểu đoàn K8 Tỉnh đội Quảng Trị, người trực tiếp chiến đấu bảo vệ Thành cổ 81 ngày đêm - tự trồng và chăm sóc.

Ông Nguyễn Thanh Bình bên các chậu cây cảnh

Cách đây gần 40 năm, ông Bình  chỉ mới 17, 18 tuổi  và đồng đội ông cũng vậy. Từ năm 1972 trở đi, cuộc chiến vô cùng ác liệt, rất nhiều đơn vị phải liên tục tuyển quân để bổ sung lực lượng. Sau đợt huấn luyện ở K11 trinh sát quân Trị Thiên tháng 6/1972, ông được lệnh gấp rút bổ sung cho tiểu đoàn K8 - Tỉnh đội Quảng Trị.

Thành cổ với địa thế vừa là bàn đạp để thực hiện âm mưu "Bắc tiến" khi có điều kiện vừa là lá chắn bảo vệ "Biên giới Hoa Kỳ kéo dài đến vĩ tuyến 17" nên Nguyễn Văn Thiệu bằng mọi cách phải lấy lại. Ngày 28/6/1972, Nguyễn Văn Thiệu mở cuộc hành quân mang tên "Lam Sơn 72" quyết chiếm lại Thành cổ trong vòng 10 ngày. Cuộc chiến ngày càng căng thẳng, quyết liệt; có ngày ông Bình cùng đồng đội đánh 12 trận, dùng báng súng, lưỡi lê và cả súng phóng lựu, bắn đến cả trăm quả B40, B41; diệt và làm bị thương 500 tên, bắn cháy nhiều xe tăng và xe bọc thép.  Có nhũng lúc, phải ngâm mình trong nước khi lũ tràn vào công sự, chỉ ăn lương khô và uống nước lã trong khi cái chết luôn cận kề, nhưng ông và đồng đội vẫn hiên ngang bảo vệ từng tấc đất đến hơi thở cuối cùng.

Trong kí ức của ông, kỉ niệm về  đồng chí, đồng đội vẫn không bao giờ phai nhòa. Nào là Vũ Trung Thướng - người giữ chốt ở ngã ba Long Hưng - Lũy thép ở tây nam Thành cổ - một mình chống lại cả một tiểu đoàn của địch. Nào là Hán Đức Long trong một trận đánh đã bắn 11 quả B41, tiêu diệt rất nhiều tên địch, rồi Mai Ngọc Thoại một mình bơi ra dòng Thạch Hãn giữa cái lạnh 16 độ C nối dây điện thoại bị đứt giữa Thành cổ và hậu phương; đúng lúc nối xong thì Đại tướng Võ Nguyên Giáp điện vào động viên chiến sĩ chiến đấu và đó cũng là lúc đồng chí Thoại trúng đạn, hi sinh... Kỉ niệm vẫn chưa phai trong kí ức của người lính năm xưa…

Người "phủ mát" linh hồn đồng đội

Sau ngày giải phóng, trở về cuộc sống đời thường, ông Bình luôn canh cánh phải làm gì để bù đắp tình cảm cho đồng đội đã hi sinh. Năm 1990, ông quyết định bán  ngôi nhà mấy đời tổ tiên để lại ở xã Trung Sơn, huyện Gio Linh tìm mua một mảnh đất gần Thành cổ để được gần đồng đội (nay nhà ông ở phường 2, Thị xã Quảng Trị). Thành cổ giờ chỉ còn là đống gạch vụn trộn lẫn cùng xương máu của các chiến sĩ, là nơi ghi dấu tình cảm đồng chí đồng đội thiêng liêng, nơi an nghỉ của hàng trăm hài cốt liệt sĩ vô danh chưa được tìm thấy giờ đang ngập giữa bốn bề cỏ tranh...

Sau những chuyến buôn hàng ra tận Hà Nội, được tham quan các làng hoa ngoài ấy, ý tưởng trồng hoa xuất hiện trong đàu ông Bình. Không do dự, ông lập tức gửi đơn đến Ban quản lí di tích Thành cổ Quảng Trị xin dọn cỏ, trồng cây cảnh trong khuôn viên Thành cổ với mong mỏi lớn nhất là làm ấm lòng  những người đã ngã xuống; đồng thời, kiếm ít đồng ra đồng vào để lo cho vợ, cho con. Đem ý tưởng ra bàn với vợ, vợ ông gạt phắt đi: "Quảng Trị mình còn cơ cực, ai chơi hoa mà trồng?". Ông nói với vợ, “không ai mua tôi đem ra cắm ở tượng đài, thả ở sông cho hương hồn liệt sĩ coi như tôi phủ mát cho đồng đội tôi....” Và hình ảnh các chiến sĩ sau những lúc chiến đấu giữa cái nắng gay gắt thường tìm những cây có bóng mát để nghỉ ngơi, trò chuyện, viết nhật kí lại càng thôi thúc ông.

Khi dọn cỏ trồng cây không ít người e ngại, " trồng gì nơi vùng đất chết ấy, đúng là chỉ có bộ đội Thành cổ mới dám làm", ông Bình nhớ lại. Ông quả quyết, có cho họ cũng không làm vì gạch vụn và bom đạn còn sót lại đầy rẫy...thậm chí là xương người nữa. Ngày ngày, ông Bình cặm cụi xới cỏ trồng cây, xới đến đâu trồng đến đó.

Với nghị lực của người lính cụ Hồ - và ông cho rằng cũng có sự phù hộ của đồng đội nữa - nên cây cảnh ông Bình trồng ngày càng xanh tốt và thương hiệu "Cây cảnh Thanh Bình"  cũng ra đời từ đó; khách hàng biết tiếng đến đặt mua ngày càng nhiều, rồi người này giới thiệu cho người kia. Để  có được số cây cảnh như ngày hôm nay, ông Bình phải vay mượn tiền khắp nơi vào Nam Định rồi ngược lên Vĩnh Phúc mua cây giống, cuốc xới không kể mưa nắng. Số cây cảnh tăng lên theo thời gian, giờ nhà cửa khang trang, con cháu trưởng thành, ở 59 tuổi ông Bình nguyện dành thời gian còn lại của cuộc đời để trồng cây phủ mát cho đồng đội. 

Ông kể, cứ 10 cây trong khuôn viên Thành cổ thì bán 5 cây lấy tiền một phần lo cho gia đình, một phần mua cây con về ươm và hương khói cho đồng đội; số cây còn lại là làm đẹp cho khuôn viên và để cho đồng đội "nghỉ mát, che mưa che nắng". Từ năm 1990 đến nay, ông tình nguyện trồng tặng cho Thành cổ Quảng Trị hơn 2000 cây và hơn 400 cây cho Nghĩa trang liệt sĩ Thành cổ. Không chỉ vậy, ông còn đem cây cảnh của mình tặng cho các trường học trên địa bàn Thị xã Quảng Trị, một nghĩa cử thấm đượm phẩm chất người lính.

Gần 20 năm nay, ngôi nhà ông đang ở luôn là nơi tìm đến của hàng trăm người nhà, thân nhân của các liệt sĩ trên mọi miền đất nước khi đến Quảng Trị. Là nhân chứng sống nên ông biết rất rõ và chính xác những nơi mà đồng đội đã ngã xuống nên với ai ông cũng giúp đỡ nhiệt tình, trung bình mỗi năm ông bỏ ra 2 - 3 tháng ngày công miễn phí cùng gia đình liệt sĩ đi tìm hài cốt. Và trong 20 năm đó, ông đã cất bốc đưa về Nghĩa trang Thành cổ 61 hài cốt đồng đội nằm rải rác ở Thị xã Quảng Trị. Bây giờ, niềm mong mỏi lớn nhất của người lính Thành cổ Nguyễn Thanh Bình là làm sao phủ hết cây cảnh trong khuôn viên Thành cổ,  ước ao tất cả hài cốt liệt sĩ còn nằm đâu đó trên mảnh đất Quảng Trị được đưa về nghĩa trang an táng, ấm áp và bình yên trong vòng tay gia đình, đồng đội, nhân dân…

Bài và ảnh:  Đình Văn