Người nghệ sĩ dương cầm làm rạng danh nước Việt

(PLVN) - Nghệ sĩ nhân dân Đặng Thái Sơn được cả thế giới âm nhạc biết đến khi là người châu Á đầu tiên đạt giải Nhất Cuộc thi piano quốc tế danh tiếng Chopin năm 1980. Không chỉ làm rạng danh nước nhà, từ đó đến nay, bằng việc giảng dạy và truyền cảm hứng, ông đã chắp cánh cho nhiều tài năng âm nhạc thăng hoa...
Chân dung Nghệ sĩ nhân dân Đặng Thái Sơn thời trẻ. Chân dung Nghệ sĩ nhân dân Đặng Thái Sơn thời trẻ.

Hành trình theo đuổi đam mê

Đặng Thái Sơn (SN 1958) sinh ra trong gia đình có truyền thống nghệ thuật, cha là nhà thơ, nhạc sĩ Đặng Đình Hưng còn mẹ là nghệ sĩ piano Thái Thị Liên. Bà là một trong số nữ danh cầm đầu tiên của Việt Nam tiên phong đồng sáng lập Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam.

Trong buổi ra mắt sách “Đặng Đình Hưng - Một bến lạ” ngày 20/1 tại Hà Nội, ông đã lần đầu nói về hành trình theo đuổi đam mê với những phím đàn dương cầm của mình. Bởi sinh ra trong một gia đình nghệ thuật nên 4 người anh, chị của Đặng Thái Sơn đều được học đàn. Duy chỉ đến lượt ông thì bố mẹ đều nói: “Ầm ĩ quá rồi, thôi con không tập nữa”. Nhưng dù bị bố mẹ ngăn cấm nhưng Đặng Thái Sơn chẳng muốn nghe theo, cậu bé Sơn ngày đó cứ lân la, quanh quẩn cây đàn của mẹ suốt ngày.

Bố mẹ ông theo dõi, thấy Sơn có vẻ quan tâm tới cây đàn trong nhà, hai cụ bèn đè cậu con trai ra xem nó có “lỗ tai” hay không, bởi muốn học đàn cần có năng khiếu. “Năng khiếu chứ không phải đôi tay đâu, mọi người cứ bảo tay đẹp để đánh đàn nhưng thực ra tay nghệ sĩ piano không khác gì tay nông dân, phải dùng cơ bắp để đánh nên không đẹp. “Lỗ tai” mới là thứ quan trọng. Sau khi thử xong, tôi thấy các cụ cứ thì thầm nhỏ to với nhau. Một thời gian nữa thì tôi được học đàn”, nghệ sĩ Đặng Thái Sơn vui vẻ kể lại.

Người nghệ sĩ dương cầm làm rạng danh nước Việt ảnh 1Đặng Thái Sơn là nghệ sĩ dương cầm châu Á đầu tiên giành giải nhất tại cuộc thi Chopin danh giá. (Ảnh: Tuổi trẻ).

Rồi bắt đầu từ những ngày đó, bố của Đặng Thái Sơn bắt đầu kẻ những dòng nhạc đồ rê mi pha son lên giấy, dạy cậu con trai từng nốt nhạc. Mẹ ông thì đặt tay ông lên phím đàn những nốt đầu tiên. Đặng Thái Sơn bắt đầu với cây đàn như thế.

Nói về bố của mình, Đặng Thái Sơn tự hào: “Bố tôi cũng dạy tôi trong cuộc sống, trong nghệ thuật đều phải chân thật, không được quỵ lụy, không được khuất phục, phải luôn có niềm kiêu hãnh bên trong. Có lẽ chính niềm kiêu hãnh ngầm ấy đã giúp tôi chiến thắng cuộc thi Chopin vì trong cuộc thi ấy tôi hoàn toàn đơn thương độc mã”.

Tài năng tỏa sáng

Năm 1965, Đặng Thái Sơn bắt đầu học nhạc tại Nhạc viện Hà Nội. Ông được nhạc sĩ dương cầm Isaac Katz khám phá vào năm 1974. Năm 1976, Đặng Thái Sơn được nhận vào học tại Nhạc viện Quốc gia Tchaikovsky dưới sự hướng dẫn của Vladimir Natanson và Dmitry Alexandrovitch Bashkirov. Tại cuộc thi piano quốc tế Frédéric Chopin lần thứ X (1980), Đặng Thái Sơn là một trong 3 thí sinh tới từ Nhạc viện Tchaikovsky. Hai thí sinh kia là Tatyana Shebanova (người Nga đoạt giải nhì) và Ivo Pogorelich (người Nam Tư).

Cuộc thi này đã trở nên nổi tiếng trong lịch sử cuộc thi piano Chopin không chỉ vì đây là lần đầu tiên một người châu Á đã đoạt giải nhất, mà còn vì vụ tai tiếng xảy ra với Ivo Pogorelić, người đã bị loại khỏi vòng 3 vì lối chơi khác thường. Việc loại Pogorelich đã khiến một ủy viên giám khảo nữ danh cầm Martha Argerich bỏ hội đồng giám khảo để phản đối sau khi tuyên bố bà “thấy xấu hổ vì làm ủy viên một hội đồng đã loại một thiên tài”. Vụ Pogorelich đã phần nào làm lu mờ giải nhất Chopin năm đó.

Trong cuộc đời của mình, Đặng Thái Sơn nhắc đến Thủ tướng Phạm Văn Đồng với một lòng biết ơn sâu sắc. Đặng Thái Sơn nói rằng: “Tôi mang ơn cụ Đồng từ nhiều thập niên, bắt đầu từ năm 1976 cụ đã giúp khi mà Nhà nước còn băn khoăn có nên cho tôi đi học nhạc bên Liên Xô không. Nhờ cụ mà tôi đã được đi du học. Tôi là con một người thuộc nhóm Nhân văn Giai phẩm đầu tiên được đi du học, từ đó cũng tạo tiền lệ mới trong chính sách”.

Rồi sau khi ông Sơn giành giải nhất cuộc thi piano quốc tế Chopin, Thủ tướng Phạm Văn Đồng lại là người đầu tiên cho phép ông đi biểu diễn ở các nước, bao gồm cả các nước Tây Âu, mà thời điểm đó chỉ có những cán bộ có nhiều kinh nghiệm lắm mới được đi.

Lúc mới được giải Chopin, Đặng Thái Sơn nhận được rất nhiều lời mời biểu diễn nhưng khi đó ông lại nghĩ chỉ là chuyện hoang tưởng, không thể đi được. “Đến lúc được bật đèn xanh thì cảm xúc của tôi lạ lắm, cái cảm giác thấy có tương lai. Cả giới văn nghệ sĩ lúc ấy nhìn vào những gì đang xảy ra với tôi mà cùng thấy có một tương lai”, Đặng Thái Sơn nhớ lại.

Người nghệ sĩ dương cầm làm rạng danh nước Việt ảnh 2Nghệ sĩ nhân dân Đặng Thái Sơn cùng hai học trò Bruce Liu (bìa trái) và JJ. Bui.

Sau khi đoạt giải, Đặng Thái Sơn quay lại học tiếp và tốt nghiệp Nhạc viện Tchaikovky năm 1983. Năm 1984, Thủ tướng Phạm Văn Đồng quyết định phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân đợt đầu tiên cho Đặng Thái Sơn, trước sự bàng hoàng của nhiều người. Lúc đó Đặng Thái Sơn mới 26 tuổi, và là Nghệ sĩ Nhân dân trẻ nhất khi được trao tặng danh hiệu này từ trước đến nay. Sự kiện này là cú sốc trong dư luận.

Sau 10 năm sống ở Nga (1977-1987), ông dạy nhạc tại Kunitachi Music College (Tokyo, Nhật Bản). Năm 1991, ông định cư tại Montréal, Canada và dạy ở Đại học Montréal. Hồi đó giới văn nghệ trong nước nói “Đặng Thái Sơn di tản kiểu mới”. Những năm 1990-1992 đất nước mới mở cửa vẫn còn chặt chẽ lắm. Đến năm 1993 thì Đặng Thái Sơn mới dám về lần đầu, vẫn hãi. Ông phải lấy cớ về diễn với dàn nhạc và phải lôi một ông chỉ huy nước ngoài sang cùng để có bề gì ông ấy còn “ứng cứu”.

Lần đó Đặng Thái Sơn diễn ở Nhà hát lớn Hà Nội. Vừa diễn xong, đi ra cánh gà ông đã thấy đầy nhà báo. Đặng Thái Sơn khi đó cứ tưởng họ đợi đó để chúc mừng buổi diễn của ông nhưng không phải, câu hỏi đầu tiên mà tôi nhận được là: “Hiện nay ông đang mang quốc tịch gì?”. Khi đó, Đặng Thái Sơn đang mang hai quốc tịch Canada và Việt Nam. Từ năm 1995, cùng với mẹ, Đặng Thái Sơn đã nhập quốc tịch Canada.

Tháng 10/1999, ông đã dạy một khóa nhạc chuyên nghiệp ở Berlin cùng với Murray Perahia và Vladimir Davidovich Ashkenazy. Năm 1999, Đặng Thái Sơn là nghệ sĩ piano duy nhất không phải là người Ba Lan được mời đến dự buổi hòa nhạc nhân kỷ niệm 150 năm ngày mất của Frédéric Chopin. Từng là giám khảo trong nhiều cuộc thi âm nhạc, nhưng Đặng Thái Sơn cũng chính là người châu Á đầu tiên được chọn vào ban giám khảo Concours Chopin năm 2005.

Những bài trình diễn của ông thường là những bản nhạc độc tấu dương cầm của Frédéric Chopin, hay là của những nhạc sĩ trường phái lãng mạn và ấn tượng, cũng như những bản nhạc hòa tấu dương cầm của hầu như tất cả những nhà soạn nhạc nổi tiếng (Beethoven, Chopin, Schumann, Grieg, Mozart, Rachmaninov...).

Đặng Thái Sơn là một trong 3 nghệ sĩ toàn cầu được chọn để biểu diễn (cùng Lý Vân Địch người Trung Quốc và Garrick Ohlsson người Mỹ tại Gala kỉ niệm 200 năm ngày sinh của Chopin tháng 3/2010.

Sau khi giành được giải thưởng Chopin danh giá, Đặng Thái Sơn đã đào tạo không biết bao tài năng âm nhạc trên thế giới như Bruce Liu và JJ. Bui... Và Đặng Thái Sơn cũng đã có nhiều chuyến trở về quê hương tham gia những buổi hòa nhạc lớn, thắp truyền ngọn lửa đam mê âm nhạc, đưa dòng âm nhạc bác học, cổ điển đến gần hơn với mọi người.

Nhận xét về âm nhạc cổ điển trong nước, Nghệ sĩ nhân dân Đặng Thái Sơn cho rằng mấy chục năm qua, âm nhạc cổ điển Việt Nam có phát triển nhưng chậm. Ngoài các cơ sở đào tạo Nhà nước, một số trung tâm tư nhân hình thành, nhưng chỉ ở dạng phổ cập âm nhạc; chuẩn đầu ra trong nước thấp so với mặt bằng quốc tế... nên thường những tài năng âm nhạc có nền tảng kinh tế tốt đã chọn ra nước ngoài học tập. Trong đó, có người đã trở về quê hương để phục vụ, là một tín hiệu đáng mừng.

Vũ Vũ
Cùng chuyên mục
Thơ Thiền Việt Nam (Bài 15): Ni sư Diệu Nhân với bài kệ Thị tịch lay động thân tâm

Thơ Thiền Việt Nam (Bài 15): Ni sư Diệu Nhân với bài kệ Thị tịch lay động thân tâm

(PLVN) - Ni sư Diệu Nhân là nữ thiền sư đầu tiên ở thế hệ thứ XVII, là Ni sư hy hữu của dòng Thiền dân tộc Nam phương do Tổ sư Tỳ Ni Đa Lưu Chi sáng lập. Trong sự nghiệp tu hành của mình, Ni sư chỉ lưu lại một bài kệ thị tịch nhưng đủ gây chấn động mãnh liệt nơi nội tâm, thức tỉnh chúng ta trên dòng sinh tử.

Đọc thêm

Cầu Thăng Long và cầu Vũ Hán khác nhau thế nào?

Cầu chính Thăng Long bằng thép vượt sông mùa nước.
(PLVN) - Sau khi loạt bài Chuyện cũ cầu Thăng Long đăng tải trên báo và được các bạn đọc quan tâm, trong số ấy nhiều bạn đọc cũng muốn biết về sự giống hay khác nhau giữa cầu Thăng Long của Việt Nam và cầu Vũ Hán của Trung Quốc vì “nghe nói Trung Quốc khi viện trợ xây dựng cầu Thăng Long họ đã dựa vào mẫu cầu Vũ Hán…”

Người dân Nam Định vui mừng chờ cầu phao Ninh Cường “thay áo”

Người dân Nam Định vui mừng chờ cầu phao Ninh Cường “thay áo”
(PLVN) - Ước mơ cây cầu cứng vượt sông Ninh Cơ của người dân Nam Định đã trở thành hiện thực khi mới đây Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 22/QĐ — TTg phê duyệt chủ trương đầu tư Dự án xây dựng cầu Ninh Cường vượt sông Ninh Cơ trên quốc lộ 37B, sử dụng vốn vay của Chính phủ Hàn Quốc.

Chỉ cần bạn sống tốt, mọi việc sẽ tự chuyển hóa

Chỉ cần bạn sống tốt, mọi việc sẽ tự chuyển hóa
(PLVN) - Ngạn ngữ nói rằng: chỉ cần anh lương thiện, tử tế, trời xanh tự khắc an bài. Thực tế đúng là vậy, tuy nhiên giản dị và vô cùng ấm áp: chỉ khi nào bạn biết thương mình trọn vẹn, thì mới có thể hiểu, thấu cảm và thương người một cách rộng dài và sâu lắng.

Những áng thơ trên vách đá biên cương Tổ quốc của vua Lê Thái Tổ

Bia ma nhai ngự chế được tìm thấy khắc trên đỉnh núi PhJa Tém ở Cao Bằng.
(PLVN) - Sinh thời, vua Lê Thái Tổ ít làm thơ nhưng đã để lại cho hậu thế 3 bài thơ tuyệt tác đều khắc trên vách đá. Văn bia là một di sản văn hóa quý báu, đã được Thủ tướng Chính phủ công nhận là bảo vật quốc gia, và là một minh chứng hùng hồn, khẳng định mốc son lịch sử đấu tranh giành và giữ độc lập dân tộc, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ quốc gia nơi biên cương.

Đầu Xuân lễ đền Rồng – đền Nước, mong một năm tươi tốt, an lành

Toàn cảnh Khu di tích đền Rồng - đền Nước.
(PLVN) - Tọa lạc tại thôn Nghĩa Đụng, xã Hà Long (Hà Trung, Thanh Hóa) một vùng đất cổ địa linh nhân kiệt, cụm di tích đền Rồng – đền Nước là một địa chỉ văn hóa tâm linh nổi tiếng linh thiêng với tín ngưỡng thờ Mẫu, được người dân và du khách gần xa chiêm bái, nhất là mỗi dịp Tết đến Xuân về.

Những kỷ vật nhỏ gắn với cây cầu lớn Thăng Long

Hình huy hiệu “Cầu Thăng Long- Cầu hữu nghị”.
(PLVN) - Trong qua trình làm việc tại công trình xây dựng cầu Thăng Long, dù thời gian chỉ 6 -7 năm của cả giai đoạn Liên Xô giúp xây dựng tới khi hoàn thành cây cầu, lúc ấy tôi cũng mới chỉ là “cậu thanh niên” mới tốt nghiệp từ Liên Xô về làm việc ở đây.

Lời của tâm nguyện đúc chuông đại hồng

Lời của tâm nguyện đúc chuông đại hồng
(PLVN) - Chúng ta đang ở vào thời gian, mà tất cả được đo lường bằng vận tốc công nghệ cao nhất, công nghệ 4.0. Thời gian như vậy, thì không gian? Không gian Việt, may mắn, vẫn còn điểm canh bởi "tiếng chày nện sương". Đó là tiếng chuông sớm khuya trong ngôi chùa.

Say đắm cung đường tuần tra biên giới Bình Liêu

Say đắm cung đường tuần tra biên giới Bình Liêu
(PLVN) - Bình Liêu không chỉ nổi tiếng với các sắc màu văn hóa như Lễ hội hoa sở, Phiên chợ tình Bình Liêu, các địa danh hấp dẫn như “sống lưng khủng long” hay núi Cao Xiêm cao nhất Quảng Ninh... mà còn mê hoặc du khách bằng những con đường tuần tra biên giới đẹp hư ảo như những thước phim...

Du lịch Ninh Bình thích ứng an toàn với dịch COVID-19

Du lịch Ninh Bình thích ứng an toàn với dịch COVID-19
(PLVN) - Nhằm phục hồi và phát triển hoạt động du lịch sau thời gian dài "đóng băng" do ảnh hưởng của dịch COVID-19, tỉnh Ninh Bình đã bắt đầu triển khai những biện pháp để thích ứng an toàn, linh hoạt, kiểm soát hiệu quả dịch bệnh.

Quảng Ngãi: Nỗ lực phục hồi và phát triển kinh tế

Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi Đặng Văn Minh phát biểu tại Kỳ họp thứ 6, HĐND tỉnh khóa XIII, nhiệm kỳ 2021 – 2026.
(PLVN) - Tại phiên bế mạc Kỳ họp thứ 6, HĐND tỉnh khóa XIII vừa diễn ra, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi Đặng Văn Minh đã có bài phát biểu làm rõ thêm một số kết quả đạt được, những vấn đề còn tồn tại trong năm 2021. Đồng thời, đề ra các nhiệm vụ, giải pháp chỉ đạo, điều hành của UBND tỉnh để phục hồi, phát triển kinh tế, đảm bảo an sinh năm 2022.

Năm 2022: Du lịch Việt đón vận hội mới

Du lịch sinh thái Cần Giờ (TP HCM) tri ân Đoàn bác sĩ, điều dưỡng chống dịch trong dịp "mở cửa" trở lại.
(PLVN) - 2021 là một năm vắng lặng của ngành du lịch trong nước. Nhưng, những người làm du lịch không hề “ngủ quên” khi đã tận dụng thời gian này để có sự chuẩn bị tốt nhất, tạo đà cho sự bứt phá vào năm 2022.