Người Hải Phòng với hoa Thủy tiên
Vào những năm 20 của thế kỷ 20, với tấm lòng ngưỡng mộ nữ tướng Lê Chân- người có công khai phá vùng đất Hải Phòng ngày nay- người dân làng Vẻn đã nghĩ ra một việc rất có ý nghĩa, đó là tổ chức Hội thi hoa Thuỷ tiên. Mục đích của hội thi là chọn những bình hoa đẹp nhất dâng lên Bà trong ngày hội đền Nghè (nơi thờ nữ tướng Lê Chân). Đồng thời cũng là dịp để mỗi người dân có dịp thưởng thức cái tâm, cái tài của người chơi hoa, cái vẻ đẹp mỹ miều, quý phái mà cũng hết sức bình dị của hoa.
Bắt đầu từ trung tuần tháng 11 âm lịch, Ban tổ chức công bố thể lệ cuộc thi. Quy định của cuộc thi rất chặt chẽ: Hoa phải có năm giò (Tức củ hoa phải có năm nhánh đều) 'hoa chi tề chỉnh', 'hoa lá phương phi', 'hoa cập thời', hoa tề hàm vị tiếu' (tức các giò hoa phải thật đều và đến giờ quy định phải cùng hé nở).
Từ lúc hội thi ra quy định (15-11) đến mồng 8-2 năm sau là thời gian để các thí sinh chuẩn bị. Công việc chuẩn bị đòi hỏi công phu, tỉ mỉ. Đầu tiên là việc chọn củ hoa sao cho đủ năm giò đều nhau. Đây là công việc quan trọng mang tính quyết định, bởi nếu chọn được củ giống tốt sẽ cho bình hoa như ý muốn và công việc chăm sóc sẽ thuận lợi hơn. Tiếp đến là công việc chăm sóc, cắt tỉa, ngâm hãm sao cho hoa nở đúng giờ quy định. Những công việc đó đòi hỏi người chơi hoa phải am hiểu đặc điểm của hoa và có bàn tay khéo léo, sự kiên trì, nhẫn nại.
Trước hôm khai mạc vài ngày, ở khu vực đền Nghè và các phố phường chung quanh rộn ràng không khí dự thi, mỗi người một vẻ, cùng nhau chiêm ngưỡng, đánh giá, chia sẻ niềm vui, niềm tự hào về bình hoa của mình trước khi vào dự thi.
Khung cảnh đền Nghè đêm mở hội thật vui vẻ, phấn khởi mà cũng thật trang nghiêm. Một cái rạp đẹp, rộng rãi, chắc chắn được dựng giữa sân đền. Bộ bát biểu đặt chính giữa rạp, hai bên tả hữu đặt bộ trinh cổ uy nghi. Bên trong rạp trải chiếu hoa cùng năm, sáu chiếc bàn, đó là nơi đặt bình hoa dự thi.
Sáu giờ tối mọi công việc chuẩn bị đã hoàn tất. Những người dự thi đặt bình hoa của mình lên bàn. Mỗi năm có khoảng 30 bình hoa, chậu hoa dự thi. Khi những bình hoa, chậu hoa đã được bày đầy đủ lên bàn, người thư ký tiến hành rút những tấm biển ghi tên, tuổi, địa chỉ của các thí sinh vào một tấm giấy nhỏ dán áp mặt chữ vào trong bình. Có hai vòng thi sơ khảo và chung khảo. Nhân dân là người giám sát và giúp Ban giám khảo làm việc vô tư, công bằng, nhanh chóng chọn ra bình hoa đoạt giải. Giờ phút công bố giải thưởng thật hồi hộp, thiêng liêng. Tất cả những bình hoa này đều 'cập thời hàm vị tiếu', cả hội thi lúc này đều cảm nhận được hương thơm êm dịu, nhẹ nhàng mà đậm đà, sâu lắng, rất bình dị quen thuộc nhưng cũng rất quý phái, thanh cao.
Tất cả những bình hoa đoạt giải xếp thành bốn loại. Hai bình giải nhất gọi là 'Giải nguyên' và 'á nguyên'. Giải nguyên được một câu đối vóc, một cân chè chính Thái (gồm tám bình chè Tầu), một quạt Tầu và ba nghìn pháo. Tiếp đến là giải 'đệ nhị' được hai bình chè, ba vuông vóc và một quạt Tầu. Mười bình được giải khuyến khích gọi là giải 'thiên thủ', mỗi giải một bình chè, một vuông vóc, một quạt Tầu.
Sau phần trao giải là lễ đăng hoa. Một chiếc bàn trải bốn vuông vóc màu hồng riềm thêu kim tuyến là nơi đặt hoa tế. Hai giải nhất đặt trên cùng, tiếp đến là giải 'đệ nhị', 'đệ tam' và mười giải 'thiên thủ'. Bàn được kết hoa chăng đèn ngũ sắc rước vào cung đặt trước ngai thờ Lê Chân và để tế Bà suốt ba ngày hội.
Hội thi hoa Thuỷ tiên diễn ra bền bỉ, đều đặn ở Hải Phòng suốt hơn 20 năm. Nhưng từ sau hội thi Xuân Quý Mùi (1943), hội thi hàng năm không được tổ chức như trước nữa. Nguyên do là giống hoa Thủy tiên có nguồn gốc ở vùng Hoa
Hiện nay, Hội thi hoa Thuỷ tiên tuy không được tổ chức thường xuyên, nhưng mỗi gia đình đều cố gắng giữ gìn tập quán sinh hoạt văn hoá truyền thống, đó là bình hoa Thuỷ tiên trong nhà mỗi dịp Tết đến, Xuân về. Theo quan niệm, nếu gia đình nào có được bình hoa Thuỷ tiên nở vào đúng giao thừa thì năm đó sẽ làm ăn phát đạt, gặp nhiều may mắn.
Hy vọng rằng, hội thi hoa thuỷ tiên sẽ được khôi phục ở Hải Phòng để mỗi người lại có dịp thưởng ngoạn vẻ đẹp và mùi hương quyến rũ của hoa. Bởi truyền thống yêu hoa, yêu cái đẹp vẫn mãi là bản sắc của người Hải Phòng, dân tộc Việt