Người đi tìm "dấu vết thực địa" trong mỗi bản án thi hành ở vùng cao

Chia sẻ từ góc độ người trực tiếp làm nhiệm vụ, ông Đàm Văn Trần - Phó Trưởng phòng Thi hành án dân sự khu vực 3 (tỉnh Cao Bằng) đã có những bộc bạch sâu sắc về khó khăn dai dẳng nhất hiện nay đó là việc xác minh các điểm mốc, ranh giới thửa đất.

Bất cập từ hồ sơ địa chính và thói quen canh tác

Trực tiếp chỉ đạo tổ chức thi hành án tại địa bàn, ông Đàm Văn Trần cho biết đơn vị thụ lý bản án số 369/2023/DSPT ngày 31 tháng 7 năm 2023 của Tòa án nhân dân cấp cao tại Hà Nội và bản án số 09/2021/DSST ngày 17 tháng 09 năm 2021 của Tòa án nhân dân tỉnh Cao Bằng. Theo ông Trần, khi bước vào quá trình tác nghiệp thực tế, khó khăn lớn nhất mà các chấp hành viên vấp phải là các điểm mốc, ranh giới thửa đất đã không còn nguyên vẹn như lúc sơn, vẽ hay cắm cọc ở giai đoạn cơ quan Tòa án đến thẩm định, đo đạc. Đó chỉ là một trong nhiều bản án gặp khó trong quá trình xác minh các điểm mốc, ranh giới thửa đất mà ông Trần đã gặp phải. Theo ông, đây là một trong những khó khăn lớn của ông khi làm nhiệm vụ.

“Có vụ việc mất vài năm vì phải trải qua nhiều khâu xét xử, có vụ việc đến khâu xét xử giám đốc thẩm rồi quay lại xét xử lại từ đầu”, ông Trần chia sẻ, lý giải nguyên nhân vì sao dấu vết thực địa lại bị xóa nhòa từ thời điểm cắm mốc đến khi bản án có hiệu lực để tổ chức thi hành.

Từ kinh nghiệm bám sát cơ sở, ông Trần chỉ ra rằng sự chênh lệch giữa giấy tờ và thực tế là một rào cản lớn. Ở nhiều địa phương, hồ sơ địa chính chưa được đồng bộ và có sự thay đổi qua từng thời kỳ. Do nhiều bản đồ địa chính cũ được đo đạc bằng phương pháp thủ công nên mang sai số rất lớn, không còn phù hợp với hiện trạng sử dụng đất ngày nay. Thậm chí, có những trường hợp diện tích ghi trên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất một đằng, nhưng khi đo đạc thực tế lại chênh lệch đáng kể, buộc cơ quan thi hành án phải tổ chức xác minh nhiều lần làm kéo dài thời gian giải quyết.

Đặc biệt, tại các địa phương miền núi có địa hình phức tạp, nhiều khu đất chưa từng được đo đạc chính quy, diện tích trên giấy tờ chỉ mang tính ước lượng. Người dân có thói quen sử dụng đất hàng chục năm nhưng không thiết lập mốc giới rõ ràng, chủ yếu dựa vào hàng rào tre, bụi cây, bờ ruộng hoặc chỉ là sự thỏa thuận miệng với nhau. Qua thời gian, các dấu mốc tạm bợ này thay đổi, nên khi cơ quan chức năng phối hợp đo đạc lại, các đương sự thường không thống nhất kết quả và tranh cãi gay gắt.

Áp lực từ rào cản tâm lý và sự chống đối

Trong suốt những năm làm nghề, ông Đàm Văn Trần không khỏi trăn trở trước thái độ thiếu hợp tác của người phải thi hành án. Do không chấp nhận bản án, nhiều đương sự cố tình cản trở việc xác minh bằng các hành vi như khóa cổng không cho lực lượng chức năng vào, hoặc manh động hơn là tự ý xây thêm hàng rào, công trình phụ, di chuyển mốc giới để làm thay đổi hiện trạng đất trước thời điểm cưỡng chế.

Tính chất nhạy cảm của các vụ việc càng tăng lên khi phần lớn các tranh chấp đất đai lại xảy ra giữa anh em ruột, họ hàng hay những người hàng xóm sinh sống liền kề nhiều năm. Vì liên quan đến tình cảm gia đình, có những vụ dù Tòa án đã tuyên giao lại phần đất lấn chiếm, các bên vẫn liên tục mâu thuẫn, cãi vã, đỉnh điểm là tập trung đông người phản đối lúc cơ quan chức năng cắm mốc. Hệ quả là nhiều người dân gửi đơn khiếu nại đi khắp các cơ quan với lý do cho rằng việc xác định ranh giới là thiếu khách quan. Theo ông Trần, nguyên nhân sâu xa cũng xuất phát từ tâm lý của người dân khi cho rằng phần đất mình đang canh tác từ lâu thì đương nhiên thuộc quyền sử dụng của mình.

Quá trình giải quyết một vụ án đất đai đòi hỏi sự tham gia rất nhiều và phối hợp chặt chẽ của văn phòng đăng ký đất đai, phòng tài nguyên môi trường, công an và chính quyền địa phương cấp xã. Với khối lượng công việc nhiều và nhân lực hạn chế, tiến độ phối hợp còn chậm, dẫn đến việc có những vụ án phải tạm hoãn cưỡng chế nhiều lần do chưa xác định được ranh giới hoặc chưa thống nhất được phương án xử lý.

Đứng trước những khó khăn bủa vây, Phó Trưởng phòng THADS KV3 nhấn mạnh, để nâng cao hiệu quả công tác này, hệ thống quản lý đất đai cần được tăng cường, đảm bảo cập nhật hồ sơ địa chính đầy đủ, chính xác. Đồng thời, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ đo đạc hiện đại, số hóa bản đồ nhằm hạn chế tối đa các sai lệch khách quan.

Về mặt chủ quan, ông Trần khẳng định đội ngũ chấp hành viên cần phát huy tinh thần trách nhiệm, trau dồi kỹ năng vận động, thuyết phục nhằm xử lý linh hoạt các tình huống thực tế, từ đó hạn chế phát sinh mâu thuẫn. Chỉ khi khâu xác minh ranh giới được thực hiện một cách chính xác, khách quan và tuân thủ pháp luật, quyền lợi của người dân mới thực sự được bảo đảm, qua đó giữ vững an ninh trật tự và củng cố niềm tin của nhân dân vào hệ thống pháp luật.