Người cuối cùng làm bánh bông cây xứ Huế

0:00 / 0:00
0:00
(PLVN) - Nghệ nhân Hồ Thị Kiều (65 tuổi) sống tại làng cổ Phước Tích, xã Phong Hòa, huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế, người duy nhất còn nắm giữ nghệ thuật làm bánh bông cây tiến vua. 
Nghệ nhân Hồ Thị Kiều. Nghệ nhân Hồ Thị Kiều.

Bánh bông cây vốn là loại bánh xuất xứ từ miền danh hương làng Văn Xá quê của Thuận Thiên Cao hoàng hậu. Ngày nay tại Huế - Kinh đô ẩm thực chỉ còn duy nhất bà Hồ Thị Kiều còn lưu giữ nghệ thuật làm loại bánh này. Cả cuộc đời người phụ nữ này đã tạo nên hàng vạn “bông hoa ngọt ngào” cho đời.

Tựa như các loài hoa trong vườn ngự uyển

Theo hoài niệm của các bậc cao niên làng Văn Xá (phường Hương Văn, thị xã Hương Trà) “chiếc nôi” của bánh bông cây. Chúng tôi tìm về làng cổ Phước Tích gặp bà Hồ Thị Kiều, truyền nhân cuối cùng ở xứ Huế làm loại bánh này.

Làng cổ, trong làng hầu như chỉ có người cao tuổi. Bà Kiều lấy làm vui khi đón chúng tôi bằng câu chuyện xưa làm quà: “Tôi là cháu ngọại bà Cửu Diễn, người đã sáng tác bánh bông cây với các loài hoa quý: mai, lan, trúc, cúc, sen, hải đường, vịt lội bơi hồ, … là lễ vật họ Trần tiến vua”.

Vốn bánh bông cây thường được sắp đặt trên bánh in, bánh su sê, bánh ít. Khi xưa, Thuận Thiên Cao hoàng hậu, quê làng Văn Xá rất yêu thích loại bánh này. Thuận Thiên Cao hoàng hậu là con của Thái sư Thọ Quốc Công Trần Hưng Đạt, vợ vua gia Long và là thân mẫu của vua Minh Mạng.

Theo nhà nghiên cứu lịch sử - văn hóa Huế Trần Đại Vinh: “Khi một người con gái làng Văn Xá nhập cung, làm phi tần rồi dần lên làm hoàng hậu trở thành hoàng thái hậu thì nếp sống dân gian đã tác động vào cung đình thông qua bữa ăn bình dị, mộc mạc. Đồng thời, làng quê cũng được tiếp kiến văn hóa cung đình trong sinh hoạt, ứng xử, ẩm thực”.

Hiếu kính với thân mẫu, vua Minh Mạng cho khắc các loài hoa, cây trái hoàng thái hậu thường thưởng ngoạn trong các vườn ngự uyển lên Cửu đỉnh. Khi bà tuổi cao sức yếu, Ngự thiện phòng, Ngự y dâng nhiều món ăn quý, vị thuốc bổ dưỡng đã không thể thiếu hương vị bánh bông cây quê hương.Bà như đến được vườn ngự uyển từ bữa ăn. Về sau khi Thuận Thiên Cao hoàng hậu qua đời, các ngày giỗ, tết, lễ bánh này được dưng cúng ở triều nội và tại phủ thờ Văn Xá.

Người cuối cùng làm bánh bông cây xứ Huế ảnh 1

Những bông hoa nở trên đôi tay khéo léo của bà Kiều sắc sảo như đúc khuôn.

Trong gian nhà nhỏ, bà Kiều kỹ lưỡng chọn nguyên liệu từ bột nếp bánh in, bột năng, đường kính và chuẩn bị nghệ, hoa mướp, củ dền, lá dứa … để làm màu xanh, vàng, hồng, trắng tự nhiên. Đậu xanh xay vỡ, ngâm, đãi sạch vỏ hông chín, xong chà lên rây cho thật mịn bỏ vào chảo trộn đường kính trắng theo tỉ lệ, đánh đều cho nhuyễn.

Bột dẻo là đưa ra để nắn hình củ sâm gừng và các loài hoa. Để giữ được sự tươi tắn và hương vị ngọt thơm, tất cả bánh đều được sấy bằng than hoa. Trên bàn tay gân guốc thời gian của bà Kiều, bốn mùa như bừng nở cùng các loài hoa, bà làm bánh như nghệ sĩ đang biểu diễn nghệ thuật.

Nửa thế kỷ mưu sinh bằng bánh bông cây

Bà Kiều hồi tưởng tuổi thơ ngọt ngào với bánh trái: “Hồi bé, tôi hay lén lấy trộm bột của bà ngoại rồi leo lên cây tập làm bánh. Khi được ngoại cho làm cùng tôi đều vui đến không ngủ được”, khéo léo ngắt khối bột bình thường tạo thành bông hoa, chiếc lá có dáng, có hồn. Nếu không tận mắt thấy, dễ nhầm tưởng bánh được đúc từ khuôn vì trông rất sắc sảo.

Bà Kiều chỉ về kỷ vật hai chiếc lu gốm hàng trăm năm tuổi đựng đường làm bánh. Bà nghèn nghẹn nhắc lại ngày nhà bà ngoại bốc cháy, mùi đường thơm rồi cháy khét, khói nghi ngút cả làng. Bà ngoại mất chẳng để lại gì ngoài nghề làm bánh. “Nhiều lần người ta tới hỏi mua chiếc lu, tôi đói cũng không bán”, bà hãnh diện với truyền thống gia đình.

Hai lần đò với hai cuộc hôn nhân, rồi có lúc tưởng “yên một bóng thuyền” thì một tai nạn ập đến khiến người chồng mất. Trên vai người phụ nữ nhỏ bé này 6 đứa con thơ dại, đứa út mới học tiểu học. Bằng đôi tay khéo léo và nghề mà bà ngoại và mẹ đã truyền cho, vừa làm mẹ vừa làm cha, bà tần tảo đêm làm bánh, ngày đi xe khách hoặc tự chạy xe 80 cây số bán chợ gần chợ xa kiếm tiền.

Người cuối cùng làm bánh bông cây xứ Huế ảnh 2

Bánh bông cây tiến vua được làm từ nguyên liệu, hương liệu hoàn toàn tự nhiên, không dùng phẩm màu, hóa chất.

Nhớ mùi đường cháy khét lẹt, bà ngoại, mẹ và các anh chị em lưu lạc bốn phương vì đói. Bà càng xem từng hạt bột, hạt đường như những hạt ngọc trời đầy trân quý. Mỗi ngày, bà làm 200 chiếc bánh bông cây để bỏ chợ Đông Ba, bánh su sê, bánh ít bỏ chợ Đông Hà. Bòn mót từng xu, hào mà bà có tiền tỷ từ việc làm bánh. Ngoại trừ đứa con gái đầu phải chăm nom các em, 5 đứa con của bà đều học đại học thành người từ những gánh bánh của mẹ.

Lo sợ thất truyền

“Cuộc đời tôi buồn nhưng làm bánh lúc nào cũng vui. Nay con cái làm ăn xa, thi thoảng mới ghé thăm nhà. Các con bảo tôi: Mẹ đừng làm nữa mà vất vả để chúng con nuôi mẹ. Bố mất sớm để chúng con còn mẹ”, nước mắt rớt xuống áo, bà chỉ kể về những chiếc bánh là cười không ngớt. Gặp ai muốn học nghề bà Kiều cũng chỉ dạy nhưng đến nay vẫn không ai làm được như đúng nguyên bản.

Kể về kỷ niệm vui nhất cuộc đời, bà Kiều vui vẻ: “Có lần, một nghệ nhân ẩm thực cung đình nổi tiếng đến đây. Ngoài thì nói với tôi là muốn ghi hình nhưng thực ra là để học … lỏm. Tôi hướng dẫn để họ tự làm nhưng dáo bột xong ngắt hoa mười lần thì vẫn không làm được. Lúc thì bột khô quá vụn hết cả bánh, khi thì bột nhão quá. Sau này đến Festival làng nghề, nơi các nghệ nhân hội tụ để quảng diễn cho du khách tôi gặp lại mới biết danh tiếng của họ. Tôi thấy vui vì chắc họ thích quá mà sợ tôi giấu nghề”.

Người cuối cùng làm bánh bông cây xứ Huế ảnh 3

Mong muốn được truyền nghề cho lớp trẻ nhưng hiện bà Kiều vẫn chưa truyền được cho ai.

Những lần quảng diễn nghề tại Festival, những khi gánh bánh bông cây trên đôi triêng gióng ra đình làng, khi giới thiệu đến du khách thập phương về những chiếc bánh truyền thống… bà đều say mê. Tuổi cao, bà thôi bỏ bánh bông cây cho chợ Đông Ba đã gần mười năm nhưng vẫn làm cho du khách đến trải nghiệm tại làng cổ.

Bà Kiều gói từng chiếc bánh thảo thơm cho chúng tôi mang về phố. Xa mãi phía cuối đường làng quanh co rợp mát bóng, người làm bánh tần ngần một mình đứng lại. Ngõ làng cổ chỉ còn người già ấp iu kỷ niệm. Cần lắm lớp trẻ học nghề và sự quan tâm bảo tồn kịp thời để một mai nhìn lại bánh bông cây có thể có mặt trên những bữa ăn hàng ngày chứ không chỉ là ký ức của riêng ai.

Bảo Hòa
Cùng chuyên mục
(ảnh minh họa).

Vạch mặt tội ác gã Sở Khanh sát hại chị để yêu em

(PLVN) - Cái chết tức tưởi của cô gái trẻ trôi qua đã hơn một năm, cơ quan chức năng cũng đã khẳng định nguyên nhân cái chết là do tai nạn giao thông. Nhưng rồi thái độ tươi vui của gã người yêu cô gái đã khiến gia đình nạn nhân nghi ngờ...

Đọc thêm

Chuyện hàng ngàn sinh viên xung phong đi chống dịch tại Trường ĐH Y khoa Vinh

Hình ảnh xúc động tại buổi xuất quân ra Diễn Châu hỗ trợ phòng chống dịch của trường ĐH Y khoa Vinh.
(PLVN) - Với tinh thần “xung phong khi Tổ quốc cần và lên đường làm nhiệm vụ tại bất cứ thời điểm nào được điều động”, hàng nghìn sinh viên của trường ĐH Y khoa Vinh đã viết đơn tình nguyện tham gia tuyến đầu phòng, chống dịch Covid-19. Những bước chân đi đến điểm nóng của các y bác sỹ tương lai đã thể hiện khí thế nhiệt huyết của tuổi trẻ nhà trường, luôn sẵn sàng khi Tổ quốc gọi tên.

Thấm thía hành trình 15 năm tự minh oan cho chính mình, cựu giáo viên trở thành luật sư để đồng hành trên con đường công lý

 Ông Lê Cao Tánh hiện là luật sư và vẫn có mong muốn quay lại trường dạy học. (Ảnh: Nhân vật cung cấp).
(PLVN) - Trải qua nhiều bản án và quyết định giám đốc thẩm trong 15 năm, thầy giáo (nay là luật sư) Lê Cao Tánh mới chính thức thắng kiện Trường THPT bán công Nguyễn Du (nay là Trường THCS Nguyễn Du, TP Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng). Có được một phán quyết công bằng này, thầy giáo Lê Cao Tánh đã phải quyết tâm học tập trở thành một luận sư để tự minh oan cho mình.

Báo chí đã tích cực đồng hành cùng Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân tỉnh Lạng Sơn trên mặt trận tuyên truyền

Ông Phùng Quang Hội - Ủy viên Ban thường vụ Tỉnh ủy, Trưởng Ban Tuyên giáo tỉnh Lạng Sơn.
(PLVN) - Đó là khẳng định của ông Phùng Quang Hội - Ủy viên Ban thường vụ Tỉnh ủy, Trưởng Ban Tuyên giáo tỉnh Lạng Sơn tại cuộc họp báo 6 tháng đầu năm 2021. Bên lề cuộc họp, Phóng viên Báo Pháp luật Việt Nam đã có cuộc phỏng vấn người đứng đầu Ngành Tuyên giáo tỉnh Lạng Sơn.

Hà Nội: Vướng thủ tục cấp phép xây dựng, chủ đầu tư An Lạc Green Symphony gặp “lúng túng”

Hà Nội: Vướng thủ tục cấp phép xây dựng, chủ đầu tư An Lạc Green Symphony gặp “lúng túng”
(PLVN) - Văn bản của Bộ Xây Dựng khẳng định, quyết định giao đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền là giấy tờ hợp pháp về đất đai để cấp giấy phép xây dựng. Đồng thời, việc cấp giấy phép xây dựng công trình trong lô đất không ảnh hưởng đến việc điều chỉnh quyết định giao đất sau này.

"Xóm chạy thận" xứ Nghệ lay lắt trong mùa dịch

Sự mệt mỏi hiện rõ trên gương mặt ông Lê Hường - người có 10 năm chạy thận.
(PLVN) - Các bệnh nhân chạy thận họ vốn có cuộc sống khốn khổ, kiệt quệ phải sống “bám" bệnh viện. Trong mùa dịch Covid-19, cuộc sống của các bệnh nhân này càng thêm khó khăn chồng chất. Dù vậy, họ vẫn luôn động viên nhau, cùng san sẻ suất cơm, miếng bánh của các nhà từ thiện để đi qua mùa dịch.

Sự nhân từ của người cha và bản án lương tâm dành cho đứa con lầm lỗi

Bị cáo Dũng tại tòa.
(PLVN) - Hơn 30 năm sống nơi đất khách quê người, xa vợ, xa con nên ông Thụy khó lòng nói những lời khuyên răn nhẹ nhàng đối với đứa con trai năm nay đã ngoài 50 tuổi của mình. Nhưng trong lòng ông, tình thương đối với con luôn hiện hữu. Thế nên khi bị con đả thương tới suýt mất mạng, ông vẫn thứ tha rồi tự trách bản thân đã không làm tròn trách nhiệm của một người cha.

Điều kiện để người dân nhận tiền hỗ trợ Covid-19 theo Nghị quyết 68

(ảnh minh họa người dân nhận tiền hỗ trợ theo Nghị quyết 68 của Chính phủ).
(PLVN) - Chính phủ vừa ban hành Nghị quyết 68/NQ-CP ngày 01/7/2021 Về một số chính sách hỗ trợ người lao động và người sử dụng lao động gặp khó khăn do đại dịch Covid-19. Nghị quyết 68 không chỉ bám sát thực tiễn để đưa ra gói hỗ trợ đồng bộ của Chính phủ mà còn thể hiện tính nhân văn của chính sách, với phương châm “Không để ai bị bỏ lại phía sau” trong đại dịch.

Thái Nguyên: “Gọi tên” sai phạm tại Dự án Khu dân cư sinh thái kiểu mẫu phường Túc Duyên

Thái Nguyên: “Gọi tên” sai phạm tại Dự án Khu dân cư sinh thái kiểu mẫu phường Túc Duyên
(PLVN) - Dự án Khu dân cư sinh thái kiểu mẫu phường Túc Duyên, TP Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên do Công ty TNHH Xuất nhập khẩu và Đầu tư Thái Nguyên làm chủ đầu tư (CĐT) đã xảy ra nhiều sai phạm trong quá trình triển khai. Những sai phạm được được Thanh tra Chính phủ (TTCP) chỉ ra như giao thừa hơn 7.430m2 đất, giao đất dự án không qua đấu thầu...

Khởi sắc trên miền quê "kiểu mẫu" Tân Lâm Hương

Ban chấp hành Đảng bộ xã Tân Lâm Hương, nhiệm kỳ 2020 -2025.
(PLVN) - Xã Tân Lâm Hương huyện Thạch Hà (Hà Tĩnh) sau sáp nhập dù còn nhiều khó khăn nhưng nhờ sự quyết liệt của cấp ủy Đảng và chính quyền địa phương cùng đồng lòng của người dân diện mạo NTM ở xã ven đô này ngày càng giàu đẹp, khang trang.