Ngôi chùa cổ kính gắn với lịch sử chống ngoại xâm

Đó là ngôi chùa Mỹ Cụ hàng nghìn năm tuổi ở xã Chính Mỹ, (Thủy Nguyên). Nơi đây đang mở ra triển vọng phát triển du lịch văn hóa tâm linh bởi những giá trị lịch sử lâu đời hiện còn được bảo tồn, lưu giữ...

Chùa cổ trên núi, ẩn hiện trong những cây cổ thụ um tùm

Ấn tượng vẻ đẹp cổ kính 

Nằm ở vị trí đắc địa trên dãy núi Phượng Hoàng thuộc làng Mỹ Cụ nên chùa được nhân dân địa phương lấy tên làng làm tên cho dễ gọi, dễ nhớ. Theo  các nhà phong thủy, chùa nằm theo thế ngũ linh: phụng, long, quy, hổ , tượng. Phía trước cách chùa vài trăm mét là núi hình con hổ, bên trái là núi con rùa, sau lưng là một dải núi đá xanh ôm lấy lưng chùa gọi là rồng xanh. Phía trước mặt chừng hơn 10km là núi Voi thuộc huyện An Lão chầu về chính giữa chùa. Theo các văn bia,thư tịch cổ ghi lại, chùa có từ trước thời tiền Lê

Đến thăm, vãn cảnh chùa mới thấy hết vẻ đẹp cổ kính của một ngôi chùa trên núi đá. Chùa được sắp xếp theo thứ tự từ chân đến lưng chừng núi theo thứ tự: thượng, trung, hạ. Phía trên là ngôi chùa nhỏ gọi là chùa cao, thấp hơn một chút là nhà tổ, trước nhà tổ là tiền đường và Phật điện. Chung quanh ngôi chùa cổ kính này là rừng cây thông, tùng, bách rậm rạp. Phía trước cửa chùa là vườn cây ăn quả chủ yếu là vải, nhãn tỏa bóng xum xuê, rợp mát. Theo đại đức Thích Trường Xuân trụ trì chùa, những cây cổ thụ bao quanh chùa ước chừng đến hàng trăm năm tuổi, vườn cây ăn quả cũng ngót trăm tuổi. Ấn tượng nhất trong chùa là các bức tượng Phật. Tổng cộng các tượng pháp trong chùa gồm 27 pho, tạc bằng gỗ, đúc bằng đồng... Độc đáo nhất là tượng phật Adiđà có kích cỡ lớn nhất  trong số  tượng hiện có ở chùa (cao 2,3 m, đường kính tòa sen 1,4 m), được tạc bằng một thân cây gỗ lim mọc trong chùa, vì thế không thể di chuyển được. Dưới chân núi, phía trước tiền đường là vườn tháp cổ gồm có 2 tháp bằng đá, 8 tháp xây gạch. Trong chùa còn một số bia cổ ghi lại các lần trùng tu, tôn tạo, cây thạch trụ bằng đá niên hiệu Chính Hòa (1680- 1705), quả chuông đồng niên hiệu Minh Mạng tương ứng vào năm 1836…

Sáng ngời lịch sử truyền thống

Theo các tài liệu lịch sử được sưu tầm, chùa Mỹ Cụ là nơi ghi dấu nhiều sự tích về các nhân vật lịch sử đời hậu Lý, tiền Lê và đời Trần. Theo di cảo của cố đại lão hòa thượng Kim Cương Tử, nguyên Phó chủ tịch Hội đồng trị sự Hội Phật giáo Việt Nam, nguyên Viện trưởng Viện nghiên cứu Phật học Việt Nam, bố mẹ Lê Hoàn đến cầu tự tại chùa Mỹ Cụ, sau đó sinh ra Lê Hoàn, vị vua khai sáng của nhà tiền Lê, lãnh đạo quân dân Đại cồ Việt đánh tan quân xâm lược nhà Tống trên sông Bạch Đằng. Trong khuôn viên chùa Mỹ Cụ còn  có nơi ăn chay niệm Phật của nhà thiền học Tuệ Trung Thượng Sĩ, thầy dạy của vị anh hùng dân tộc, danh nhân văn hóa Việt Nam – Phật hoàng Trần Nhân Tông, người sáng lập thiền phái Trúc Lâm Yên Tử. Đặc biệt, chùa Mỹ Cụ còn là cơ sở của nghĩa quân trong cuộc khởi nghĩa nông dân do Trần Cao, một người con của quê hương Mỹ Cụ đứng lên dựng cờ lãnh đạo  góp phần làm sụp đổ hệ thống chính trị thời Lê Sơ, dẫn tới sự ra đời của của triều đại nhà Lý.

Tam quan của chùa mới được xây dựng lại

Giai đoạn 1930-1945, Đảng ra đời lãnh đạo nhân dân cả nước đoàn kết đấu tranh đánh đuổi thực dân đế quốc và tay sai phong kiến giành độc lập cho dân tộc, chùa Mỹ Cụ là địa điểm hoạt động của các tăng già cứu quốc, nơi tập trung của các sư tăng yêu nước họp bàn công việc, tham gia chiến khu Đông Triều do trung tướng Nguyễn Bình chỉ huy. Đầu năm 1945, Đảng và Mặt trận Việt Minh cử ông Hoàng Ngọc Lương về lãnh đạo phong trào cách mạng ở xã Chính Mỹ. Ông Lương cùng một số chiến sĩ cách mạng như Trần Ngọc Ánh, Nguyễn Văn Sự… vận động được nhiều thanh niên yêu nước tham gia hoạt động cách mạng. Địa điểm chùa Mỹ Cụ lúc đó trở thành trụ sở cách mạng của xã. Thời kháng chiến chống Pháp chùa Mỹ Cụ vẫn là cơ sở hoạt động cách mạng. Theo lời kể của đại đức hiện trụ trì chùa, trong những năm kháng chiến chống Pháp, hưởng ứng lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến, chùa Mỹ Cụ có một số vị sư lên đường tham gia kháng chiến. Vì vậy, trong vườn chùa hiện nay có khu tưởng niệm các nhà sư có công với kháng chiến.

Đánh thức tiềm năng du lịch văn hóa tâm linh

Ngôi chùa nằm trên dải đất gần gũi với khu danh thắng nổi tiếng của thiền phái Trúc Lâm Yên Tử, gắn với vùng đất địa linh nhân kiệt, đồng thời khắc ghi nhiều dấu ấn liên quan đến những chiến tích quan trọng trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc, ngày nay trở thành điểm sinh hoạt văn hóa tâm linh của nhân dân địa phương, khu du lịch văn hóa tâm linh thu hút người dân ở nhiều nơi trong và ngoài thành phố về thăm quan, vãn cảnh. Đặc biệt, vào lễ hội chính của chùa (mồng 6 tháng giêng), chùa càng đông vui, tấp nập khách đến tham quan. Theo đại đức Thích Trường Xuân, để phát huy cao các giá trị văn hóa lịch sử, chùa Mỹ Cụ cần được đầu tư trùng tu, nâng cấp, mở rộng, xứng tầm các giá trị văn hóa lịch sử vốn có.

Du khách đến tham quan, vãn cảnh chùa, ngắm vườn cây cổ thụ

Việc trùng tu này diễn ra trong nhiều năm qua. Từ năm 1979, nhân dân địa phương đã tu bổ lại chùa,  thay thế các cột gỗ bị hư hỏng, mối mọt ở 5 gian tiền đường và 3 gian phật điện. Cuối năm 1999, đầu năm 2002, chùa tiếp tục sửa chữa, cải tạo một số công trình phục vụ  sinh hoạt hằng ngày. Nổi bật nhất trong việc đầu tư, tôn tạo là hoàn thành xây dựng tam quan và gác chuông. Bên cạnh đó còn một số công trình như phòng họp, 2 hồ tròn tượng trưng cho trời và đất, 2 cổng phụ, 6 cột đèn điện… Tuy nhiên, theo đại đức Thích Trường Xuân, việc tu bổ, tôn tạo trong thời gian qua mới chỉ là bước đầu. Trong tương lai, toàn bộ chùa Mỹ Cụ tiếp tục được quy hoạch, mở rộng to, đẹp, bề thế hơn nhưng không làm  mất đi vẻ đẹp cổ kính; đồng thời bảo tồn được các di vật quý còn lại ở chùa. Hiện chùa đã đền bù xong phần đất ruộng của nhân dân địa phương phía trước cổng  để mở rộng diện tích. Việc xây mới một số công trình, tu bổ, cải tạo công trình hiện có tiếp tục được triển khai trên cơ sở vận động nhân dân đóng góp để chung sức làm đẹp thêm cho ngôi chùa cổ kính hàng nghìn năm tuổi, khắc ghi nhiều dấu ấn lịch sử này.