Nghiên cứu, học tập kinh nghiệm về phổ biến, giáo dục pháp luật tại New Zealand

1. Làm việc với Đại sứ quán Việt Nam tại New Zealand

Tại buổi làm việc với Đại sự quán Việt Nam tại New Zealand, Đoàn công tác đã được Đại sứ Việt Nam Phan Minh Giang cung cấp một số thông tin về tình hình người Việt Nam tại New Zealand, thực trạng triển khai các hoạt động PBGDPL cho công dân Việt Nam tại New Zealand.

Cộng đồng người Việt tại New Zealand hiện nay có khoảng hơn 15.000 người, phân bổ không đồng đều (tập trung đông nhất ở Auckland với hơn 10.000 người) với thành phần rất đa dạng từ du học sinh, người xuất khẩu lao động và các nhóm đã định cư, thường trú lâu dài tại New Zealand. Hiện nay, các thông tin, PBGDPL của Việt Nam tới cộng đồng chủ yếu thông qua một số hình thức, bao gồm: mạng xã hội, thông qua các nhóm cộng đồng; website của Đại sứ quán và lồng ghép trong các dịp lễ như Quốc khánh, Tết nguyên đán; thông qua các hoạt động hỗ trợ của cán bộ đại sự quán trong quá trình giúp người dân thực hiện các thủ tục hành chính, các buổi làm việc giữa Đại sứ với cộng đồng người Việt Nam tại nước bạn…

Tại buổi làm việc, Đại sứ Phan Minh Giang đã trao đổi, đề xuất và kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng công tác thông tin, PBGDPL cho người Việt Nam tại New Zealand, cụ thể: (i) Cần tăng cường dữ liệu về thông tin pháp luật tập trung, dễ tra cứu về nội dung pháp luật liên quan trực tiếp đến người Việt Nam ở nước ngoải; tối ưu hóa khả năng tìm kiếm các dữ liệu về thông tin pháp luật để tạo thuận lợi trong việc tiếp cận pháp luật trên các trang thông tin pháp luật chính thống; (ii) Xây dựng chương trình dạy tiếng Việt bài bản, có chứng chỉ (như mô hình IELTS/TOEFL) để duy trì ngôn ngữ tiếng Việt cho cộng đồng Việt Nam và hỗ trợ phổ biến pháp luật cho thế hệ trẻ; sản xuất các ấn phẩm điện tử pháp luật (e-book, infographic…) ngắn gọn, dễ hiểu, dễ nhớ để người dân dễ dàng tìm hiểu pháp luật; (iii) Tổ chức các buổi đối thoại trực tiếp thức giữa Đại sứ quán với cộng đồng người Việt Nam ở nước bạn trao đổi, giải đáp thắc mắc của bà con, trong đó có nội dung về pháp luật;  (iv) Cần có quy định yêu cầu các đơn vị đưa người đi lao động Việt Nam sang nước ngoài có cơ chế phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng của New Zealand để cập nhật thông tin, cảnh báo các hành vi vi phạm cho người Việt Nam và cam kết bảo đảm người lao động chấp hành nghiêm túc pháp luật khi sang làm việc, học tập, sinh sống tại nước bạn; (v) Cần có chương trình bồi dưỡng kỹ năng PBGDPL cho cán bộ ngoại giao khi thực hiện nhiệm vụ tại nước ngoài.

2. Làm việc với Văn phòng cố vấn Nghị viện New Zealand (Parliamentary Counsel Office)

Đoàn Công tác đã làm việc với Văn phòng cố vấn Nghị viện New Zealand. Tiếp và trao đổi với Đoàn có bà Cassie Nicholson, Cố vấn trưởng Văn phòng Nghị viện. Văn phòng cố vấn Quốc hội (PCO) là cơ quan soạn thảo và công bố luật của New Zealand. Các bộ, ngành có chức năng xây dựng chính sách, sau khi được phê duyệt sẽ gửi PCO để quy phạm hóa chính sách. Đây là cơ quan đầu mối chịu trách nhiệm thực hiện chiến dịch “Great law for New Zealand” nhằm cải cách hệ thống pháp luật New Zealand với ba trụ cột chính: (i) Tính hợp hiến (Constitutional Sound): Thể hiện qua việc kế thừa các truyền thống lập pháp, phản ánh các giá trị hiến định và các nguyên tắc trong các hiệp ước quốc tế; (ii) Dễ tiếp cận (Accessible): Được thể hiện qua việc các tiêu chí: dễ hiểu, dễ tìm kiếm và dễ thực hiện; (iii) Phù hợp với mục đích: Thể hiện qua việc xác định mục đích cụ thể, rõ ràng; các quy định phải hiệu quả để hoàn thành mục đích đặt ra; phù hợp với hệ thống pháp luật.

Tại buổi làm việc, Đoàn Công tác đã được giới thiệu quy trình soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật tập trung của New Zealand; thời điểm, hình thức, cách thức các cơ quan New Zealand thực hiện hoạt động truyền thông chính sách, tổ chức lấy ý kiến và tiếp nhận, phản hồi ý kiến đối với các chính sách và dự thảo văn bản quy phạm pháp luật đang được soạn thảo. Một trong những điểm nổi bật của quy trình này là New Zealand đã thực hiện xây dựng văn bản quy phạm pháp luật trên môi trường mạng thông qua hệ thống phần mềm xây dựng văn bản để bảo đảm tính hiệu quả, công khai, minh bạch trong suốt quá trình. Theo đó, Văn phòng cố vấn Nghị viện đã tham mưu Nghị viện thực hiện nâng cấp và đưa vào hoạt động phiên bản mới của Cổng thông tin pháp luật từ năm 2025 để giúp mọi cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân New Zealand có thể theo dõi quá trình soạn thảo, tiếp thu, sửa đổi các quy định pháp luật tại địa chỉ (https://legislation.govt.nz/). Đồng thời, Văn phòng cũng thực hiện xây dựng và đăng tải các tài liệu tóm tắt, phân tích, trích dẫn các quy định để giải thích, hướng dẫn những nội dung trong các văn bản quy phạm pháp luật mới được ban hành ngay Cổng thông tin pháp luật này.

3. Làm việc với với Bộ Lập quy New Zealand (Ministry of Regulation)

Tại buổi làm việc với Đoàn, bà Gráinne Moss, Giám đốc điều hành kiêm Thư ký Bộ Lập quy cho biết, Bộ Lập quy là một cơ quan Chính phủ mới được thành lập vào ngày 01/3/2024, nhưng giữ một vai trò quan trọng giúp nâng cao chất lượng xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, hỗ trợ các bộ, ngành trong việc ban hành văn bản dưới luật. Đây là cơ quan có chức năng khá tương đồng với Bộ Tư pháp Việt Nam trong việc thẩm định, đánh giá các dự thảo văn bản luật do các bộ, ngành khác trình lên Chính phủ để xem xét, thông qua.

Hiện nay, Bộ lập quy New Zealand tập trung vào các chức năng chính:

 (i) Thẩm định dự thảo văn bản quy phạm pháp luật dưới luật, bảo đảm chất lượng chính sách các Luật do các bộ trong Chính phủ đề xuất.

 (ii) Cải thiện, nâng cao chất lượng của hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật hiện có của các cơ quan của Chính phủ;

 (iii) Nâng cao năng lực cho đội ngũ phụ trách công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật và tổ chức thi hành các văn bản quy phạm pháp luật trong các cơ quan của Chính phủ;

 (iv) Đề xuất, khuyến nghị cải thiện hệ thống quản lý văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan của Chính phủ ban hành.

Tại buổi làm việc, Bộ Lập quy đã chia sẻ với Đoàn công tác kinh nghiệm trong việc thực hiện các đánh giá chính sách dựa trên chi phí và tác động của chính sách. Bộ hiện có 90 công chức là các luật sư nhiều kinh nghiệm; thực hiện nhiều hoạt động truyền thông chính sách trên Cổng Thông tin điện tử, trên các phương tiện thông tin đại chúng; tham vấn chính sách trong quá trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật

4. Làm việc với Hiệp hội pháp luật New Zealand (New Zealand Law Society)

Đoàn công tác đã gặp và trao đổi với bà Bronwyn Jones, Tổng Giám đốc Chính sách, Tòa án và Chính phủ của Hiệp hội pháp luật New Zealand ở Wellington và bà Fiona McDonald, trợ lý cao cấp. Bà Bronwyn Jones là người phụ trách các chức năng chính sách, cải cách luật pháp và vận động của xã hội, đồng thời quản lý các mối quan hệ chiến lược quan trọng với cơ quan tư pháp và Chính phủ. Tại buổi làm việc, Đoàn công tác đã được giới thiệu tổng quát về cơ cấu tổ chức, sứ mệnh, vai trò và phương thức hoạt động của Hiệp hội pháp luật trong tham gia thực hiện các hoạt động PBGDPL cho cộng đồng.

Hiệp hội pháp luật New Zealand được thành lập năm 1869 và hiện đã trở thành một tổ chức có uy tín độc lập được quy định tại Đạo luật năm 2006 (the Lawyers and Conveyancers Act 2006) nhằm quản lý và đại diện các chuyên gia pháp lý trên khắp New Zealand. Sứ mệnh lớn nhất của tổ chức là bảo đảm hệ thống pháp luật phụng sự vì lợi ích công và duy trì niềm tin của công chúng vào công lý. Sứ mệnh này được hiện thực hóa qua ba trụ cột hành động chính:

 (i) Duy trì các tiêu chuẩn chuyên môn nghiêm ngặt: Giám sát, cấp phép và bảo đảm mọi luật sư tại New Zealand đều có đủ năng lực, đạo đức nghề nghiệp. Bảo vệ người tiêu dùng sử dụng dịch vụ pháp lý thông qua việc tiếp nhận và xử lý khiếu nại minh bạch.

 (ii) Đại diện và phát triển ngành luật: Hỗ trợ, kết nối và nâng cao năng lực cho đội ngũ luật sư thông qua giáo dục pháp lý liên tục (CPD), thúc đẩy môi trường làm việc bình đẳng.

 (iii) Bảo vệ thượng tôn pháp luật (Rule of Law): Đóng vai trò là tiếng nói độc lập, mạnh mẽ và đáng tin cậy trong việc góp ý, phản biện và thúc đẩy cải cách luật pháp với Chính phủ và Quốc hội New Zealand; tổ chức các hoạt động giáo dục pháp luật cộng đồng, hỗ trợ pháp lý miễn phí…

Với nguồn nhân lực chất lượng và kinh phí bảo đảm lớn, ổn định từ nhiều nguồn khác nhau, trong đó có kinh phí từ xã hội hóa, các mối liên kết chặt chẽ với các cơ quan Nhà nước, Hiệp hội pháp luật New Zealand giữ một vai trò quan trọng, làm cầu nối giúp cơ quan nhà nước huy động nguồn lực xã hội tham gia các hoạt động giáo dục pháp luật cộng đồng, các chiến dịch, hoạt động truyền thông chính sách, PBGDPL. Hiệp hội đã hỗ trợ các Trung tâm pháp luật cộng đồng tổ chức các hoạt động thông tin, giáo dục pháp luật cho các đối tượng đặc thù, yếu thế; phối hợp với Tòa án tổ chức các hoạt động giáo dục cộng đồng miễn phí cho các đối tượng liên quan để hiểu thêm về hệ thống tư pháp New Zealand.

Có thể thấy những chia sẻ về kinh nghiệm trong huy động sự tham gia của đội ngũ chuyên gia pháp lý, luật sư từ Hiệp hội pháp luật New Zealand là bổ ích và thiết thức cho việc nghiên cứu để xây dựng một cơ chế phù hợp huy động đội ngũ này tham gia công tác PBGDPL tại Việt Nam.

5. Làm việc với Khoa Luật, trường Đại học Victoria Wellington

Đoàn Công tác đã có buổi làm việc với Giáo sư Geoff McLay, Trưởng Khoa Luật và Giáo sư Bjørn-Oliver Magsig, Phó khoa phụ trách quốc tế, Khoa Luật, Trường Đại học Victoria Wellington để tìm hiểu về phương pháp, cách thức giảng dạy pháp luật, các hoạt động giáo dục pháp luật cộng đồng của trường, các sáng kiến ​​nâng cao nhận thức pháp luật và việc tích hợp giảng dạy, cung cấp kiến thức pháp luật chuyên ngành trong hoạt động giáo dục đại học, đặc biệt là đối với sinh viên không thuộc chuyên ngành luật; các chương trình giáo dục pháp luật do giảng viên và sinh viên tổ chức.

Khoa Luật, Trường Đại học Victoria Wellington có danh tiếng trong đào tạo pháp luật tại New Zealand và trên thế giới. Đây cũng là nơi nhiều chính khách nổi tiếng của New Zealand theo học. Hiện nay, bên cạnh việc tiếp tục phát triển các chương trình giảng dạy pháp luật chính khóa, Khoa Luật đã phối hợp chặt chẽ với các cơ quan Chính phủ cử các sinh viên tại nhiều chuyên ngành khác nhau tham gia các hoạt động, dự án tìm hiểu, nghiên cứu pháp luật. Khoa Luật đã sử dụng phương pháp giảng dạy bằng tình huống pháp luậ (case study); đồng thời, phát triển một số phương pháp, cách thức giảng dạy pháp luật phù hợp cho các sinh viên người Mãori theo học (Đây là một nhóm dân tộc thiểu số tại New Zealand chiếm khoảng 15% dân số).