Nghiên cứu, học tập kinh nghiệm về phổ biến, giáo dục pháp luật tại Australia

Cùng tham gia đoàn công tác có cacs thành viên là đại diện Vụ Pháp luật và Tư pháp (Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội), Vụ Pháp luật (Văn phòng Chính phủ) và Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý (Bộ Tư pháp)

1. Làm việc với Đại sứ quán Việt Nam tại Australia

Tại buổi làm việc với Đại sứ quán Việt Nam tại Australia, Đoàn công tác đã được Phó Đại sứ Việt Nam Nghiêm Xuân Hòa và một số thành viên trong Đại sứ quán cung cấp một số thông tin về thực trạng triển khai các hoạt động thông tin, PBGDPL cho công dân Việt Nam tại Australia. Cộng đồng người Việt tại Australia có số lượng rất lớn với khoảng 350.000 người. Địa bàn sinh sống rộng, tập trung chủ yếu ở các bang lớn như New South Wales, Victoria (Melbourne) và Thủ đô Canberra. Các thông tin pháp luật được Đại sứ quán cung cấp cho cộng đồng người Việt Nam tại Australia dựa trên thông tin của các đơn vị liên quan của Bộ Ngoại giao Vụ Pháp luật và Điều ước quốc tế, Cục Lãnh sự và Ủy ban nhà nước về người nước ngoài và Bộ Tư pháp. Các lĩnh vực pháp luật được công dân Việt Nam tại Australia quan tâm tập trung vào một số lĩnh vực bao gồm: (i) Quốc tịch và Hộ tịch như: Thủ tục xin giữ/nhập quốc tịch Việt Nam; ghi chú kết hôn, khai sinh…; (ii) Đất đai và Đầu tư như: Các quy định về người Việt Nam định cư ở nước ngoài sở hữu bất động sản và đầu tư tại Việt Nam; (iii) Lý lịch tư pháp, căn cước công dân để hoàn thiện hồ sơ visa, định cư hoặc nhập quốc tịch Australia…

Việc PBGDPL cho đồng bào tại Australia được thực hiện trên website Đại sứ quán; các nhóm Facebook của cộng đồng tại các bang (Sydney, Victoria, Canberra); các buổi gặp gỡ trực tiếp vào dịp lễ, tết; thông qua các cuộc làm việc của Đại sứ quán với cộng đồng người Việt Nam.

Tại buổi làm việc, Đại sứ quán đề xuất và kiến nghị một số giải pháp nâng cao chất lượng công tác thông tin, PBGDPL, cụ thể:

- Tiếp tục phát triển, khai thác Cổng pháp luật quốc gia (phapluat.gov.vn) làm nền tảng tập trung thông tin pháp luật chính thống, tích hợp các tính năng hỏi đáp, video clip và infographic; đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và chatbot để hỗ trợ giải đáp pháp luật trực tuyến cho bà con; xây dựng cơ sở dữ liệu thông tin pháp luật phục vụ công dân Việt Nam ở nước ngoài phân loại theo lĩnh vực cụ thể (đất đai, hộ tịch, quốc tịch….).

- Xây dựng các ấn phẩm song ngữ (Việt - Anh) với nội dung ngắn gọn, dễ hiểu dưới dạng infographic; xây dựng "Ngân hàng câu hỏi" giải đáp các tình huống pháp luật thực tế mà người Việt ở nước ngoài hay gặp phải. Thực hiện thông tin, truyền thông chính sách, nhất là các điểm mới, nội dung có sự thay đổi về thủ tục hành chính, biểu mẫu cho công dân Việt Nam để có thời gian chuẩn bị do điều kiện địa lý bị hạn chế so với công dân trong nước. Tăng cường phối hợp giữa Bộ Tư pháp, Bộ Ngoại giao để biên soạn tài liệu pháp luật cho công dân Việt Nam ở nước ngoài.

- Trong quá trình soạn thảo các văn bản quy phạm pháp luật cần chú ý soạn thảo điều khoản chuyển tiếp có liên quan đến công dân Việt Nam ở nước ngoài để tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện do Australia có địa bàn rộng nên cần nhiều thời gian và chi phí di chuyển để có thể thực hiện các thủ tục pháp lý từ Đại sự quán

2. Làm việc với Trường Luật, Đại học quốc gia Australia (ANU) và cơ sở thông tin pháp luật của trường

Đoàn công tác đã có buổi làm việc với Giáo sư Margaret Thornton, Giáo sư danh sư về Luật của Đại học quốc gia Australia để tìm hiểu về phương pháp, cách thức giảng dạy pháp luật cho sinh viên và các hoạt động giáo dục pháp luật cộng đồng. Với hơn 17.000 sinh viên đến từ 100 quốc gia, ANU tạo ra một cộng đồng quốc tế giúp sinh viên xây dựng mạng lưới quan hệ (networking) rộng khắp, điều này rất quan trọng đối với những người làm nghề luật. Trường tạo điều kiện để sinh viên có thể tập trung hoàn toàn vào việc học và tham gia vào các hoạt động cộng đồng của Trường. ANU cung cấp các lớp học quy mô nhỏ (Small classes) để tăng tính tương tác giữa sinh viên và các chuyên gia. Trường khuyến khích sinh viên làm việc nhóm để cùng giải quyết các vấn đề thực tiễn, ví dụ như huy động sự tham gia của sinh viên vào các hoạt động tư vấn pháp luật cộng đồng có sự giám sát, hỗ trợ của các chuyên gia, luật sư. Đồng thời, để hỗ trợ cho các sinh viên yếu thế (sinh viên khuyết tật, sinh viên nước ngoài), ANU đã xây dựng các tài liệu và cung cấp các công cụ phù hợp để giúp nhóm sinh viên này trong quá trình học tập.

Trong chương trình giảng dạy, Trường ANU xác định một số môn học pháp luật bắt buộc đối với sinh viên học bằng cử nhân chuyên ngành luật như: Hiến pháp, hình sự, xử lý vi phạm, hợp đồng, hành chính, bồi thường thiệt hại, giải quyết tranh chấp dân sự… Bên cạnh đó, ANU còn tổ chức nhiều hoạt động ngoại khóa và kết nối cộng đồng để tư vấn pháp luật miễn phí, PBGDPL cho cộng đồng.

Cùng với việc làm việc với Giáo sư Margaret Thornton, Đoàn cũng đã làm việc với cơ sở thông tin pháp luật của trường. Đây là nơi cung cấp thông tin pháp luật, mở cửa liên tục 24/7 trên cơ sở mô hình cho phép người tìm kiếm thông tin được chủ động thực hiện các hoạt động truy cập, mượn, trả tài liệu không cần thông qua nhân viên mà qua một hệ thống hoàn toàn tự động. Cơ sở thông tin pháp luật cho phép không chỉ các sinh viên trong Trường mà người dân cũng có thể tra cứu, tiếp cận các thông tin pháp luật miễn phí.

3. Làm việc với bộ phận truyền thông của Nghị viện Australia

Đoàn công tác cũng được các cán bộ Nghị viện Australia giới thiệu về các hoạt động thông tin, PBGDPL và truyền thông chính sách do Nghị viện thực hiện. Hoạt động thông tin, PBGDPL này được thực hiện dựa trên các hình thức chính: (i) Xây dựng dữ liệu pháp luật được quản lý như một "tài nguyên quốc gia" với nguyên tắc miễn phí, dễ tìm kiếm và dễ hiểu; (ii) Số hóa và theo dõi thời gian thực về thông tin pháp luật để người dân theo dõi trực tiếp vòng đời của một dự luật (Live bill tracking); (iii) Phát sóng trực tiếp và minh bạch toàn bộ các phiên họp ở cả hai viện. Tất cả các hoạt động lập pháp đều được phát sóng trực tiếp, đi kèm với phụ đề giúp người dân dễ dàng tiếp cận các cuộc tranh luận và quy tắc thủ tục; (iv)  Cho phép các chuyến tham quan của công chúng vào Nghị viện để trực tiếp tham dự các phiên tranh luận, chất vấn và quá trình thông qua luật.

Hoạt động giáo dục pháp luật được thực hiện một cách bài bản thông qua Văn phòng Giáo dục Nghị viện (PEO) với các phương pháp sáng tạo, bao gồm: (i) Sử dụng mô hình phòng họp chuyên dụng để học sinh đóng vai các nhân vật như Thủ tướng, Chủ tịch Hạ viện hoặc các bộ trưởng nhằm tranh luận về một dự luật mô phỏng; (ii) Phối hợp với các cơ sở đào tạo, cơ sở giáo dục để cung cấp các chương trình giảng dạy gắn với thực tế; (iii) Nghị viện tổ chức chương trình PACER cung cấp hỗ trợ tài chính cho học sinh đến thủ đô Canberra để học tập trực tiếp về pháp luật. Đối với những trường ở vùng sâu, vùng xa mà học sinh không thể đến thủ đô, chương trình sẽ cử cán bộ đến tận các lớp học tại địa phương hoặc qua các chương trình mô phỏng kỹ thuật số; (iv) Tổ chức các buổi hội thảo chuyên môn cho giáo viên để trang bị cho họ kiến thức, kỹ năng đê giảng dạy pháp luật.

Đối với hoạt động truyền thông chính sách, các Ủy ban Nghị viện tổ chức các hoạt động tham vấn công chúng khi các luật đang được soạn thảo hoặc các chính sách được xem xét. Các Ủy ban chủ động thu thập ý kiến đóng góp từ các cộng đồng địa phương, tổ chức phi chính phủ và các chuyên gia để góp ý, phản biện dự thảo luật. Nội dung truyền thông chính sách được thiết kế riêng biệt, phù hợp với từng nhóm đối tượng.

4. Làm việc với Thư viện quốc gia Australia

Đoàn công tác cũng đã có buổi làm việc với Thư viện quốc gia Australia và được cán bộ Thư viện là bà Jenny Oates hướng dẫn những điểm nổi bật của Thư viện. Thư viện quốc gia Australia đóng vai trò là trung tâm lưu trữ và cung cấp quyền truy cập vào hàng triệu tài liệu vật lý và hồ sơ kỹ thuật số về Australia, bao gồm các tài liệu về pháp luật. Nhiệm vụ cốt lõi của Thư viện là hướng dẫn, cung cấp các phương pháp nghiên cứu, nguồn tài nguyên và tra cứu thông tin cho tất cả người dân Australia cũng như những người quan tâm. Thư viện triển khai việc PBGDPL và giáo dục cộng đồng thông qua nhiều hình thức đa dạng, trực tiếp và trực tuyến, qua điện thoại, dịch vụ bưu điện, thư tín.

Đặc biệt, Thư viện Quốc gia Australia cung cấp dịch vụ "Hỏi thủ thư" để hỗ trợ các nhóm yếu thế trong bảo đảm quyền bình đẳng trong tiếp cận thông tin pháp luật. Thư viện có các chương trình và nguồn lực riêng biệt dành cho người thổ dân Australia và người dân đảo Torres Strait tìm hiểu pháp luật cũng như lịch sử của quốc gia và các thông tin khác.

5. Làm việc với Trung tâm pháp luật cộng đồng Kingsford (KLC)

Đoàn công tác đã có buổi làm việc với bà Dianne Anagnos, Phó Giám đốc Trung tâm pháp luật cộng đồng Kingsford tại Sydney. Trung tâm pháp luật cộng đồng Kingsford đã cung cấp các dịch vụ pháp lý chất lượng cho các thành viên cộng đồng phía đông nam Sydney từ tháng 7 năm 1981, được công nhận bởi Hiệp hội các Trung tâm pháp luật cộng đồng Australia (Community Legal Centres Australia), là một trong hơn 40 Trung tâm pháp luật cộng đồng của bang New South Wales. Trung tâm pháp luật cộng đồng Kingsford Legal Centre (KLC) là mô hình tư vấn pháp luật, phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) miễn phí, có hiệu quả cho đối tượng đặc thù, yếu thế như: Người nghèo, người dân tộc thiểu số, học sinh, sinh viên nước ngoài, người tàn tật, người vô gia cư...

Trung tâm có 12 luật sư làm việc chuyên trách, nguồn lực kinh phí do Khoa Luật và Tư pháp, Đại học New South Wales, Chính phủ Australia, Tổng Trưởng lý Bang New South Wales và Quỹ mục đích công cộng, các khoản tài trợ của các tổ chức, cá nhân khác. Bên cạnh đó, Trung tâm còn huy động được sự cộng tác nhiệt tình của các sinh viên luật làm việc bán thời gian, với sự hỗ trợ, bảo đảm nội dung của các luật sư và không hưởng lương.

Trung tâm pháp luật Kingsford cung cấp một số chương trình giáo dục pháp lý thực tiễn cho sinh viên của mình. Các luật sư, tình nguyện viên và sinh viên của Trung tâm đã giúp đỡ hơn 1.500 thành viên cộng đồng địa phương mỗi năm giải quyết các vướng mắc pháp luật như: Dân sự, hôn nhân và gia đình, nhà ở, lương, bảo hiểm, trợ cấp, an sinh xã hội, việc làm, bạo lực gia đình, phân biệt đối xử, nhà ở, việc làm, luật hình sự...Hình thức do Trung tâm thực hiện khá phong phú như: biên soạn và phát hành tờ gấp, sách, đĩa hình, trên trang Web, qua điện thoại, tư vấn, PBGDPL trực tiếp...

6. Làm việc với Hội sinh viên Việt Nam và Hội trí thức Việt Nam tại Australia

Đoàn công tác cũng có các buổi làm việc với Hội sinh viên Việt Nam và Hội trí thức Việt Nam tại Australia. Theo thông tin của anh Huỳnh Tấn Đạt, Chủ tịch Hội Sinh viên Việt Nam tại Australia (SVAU), hiện là Nghiên cứu sinh tại Đại học Công nghệ Sydney (UTS), Hội sinh viên Việt Nam được thành lập để hỗ trợ cho sinh viên Việt Nam trong thời gian học tập tại nước bạn, trong đó có việc hỗ trợ hướng nghiệp, kết nối với cơ quan đại diện ngoại giao ở nước bạn, thông tin pháp luật, PBGDPL nước sở tại và những hoạt động quảng bá văn hóa Việt Nam, hoạt động khoa học công nghệ. Hội sinh viên Việt Nam cũng có mối liên hệ khăng khít với Hội trí thức Việt Nam để kịp thời chia sẻ, liên hệ với các nhà khoa học Việt Nam tại Australia. Hiện có khoảng 30.000 sinh viên Việt Nam đang học từ bậc đại học trở lên tại Australia. Trên thực tế, nhiều sinh viên Việt Nam tại Australia thường thiếu chủ động tiếp cận các thông tin pháp luật, chỉ tìm hiểu khi có vướng mắc pháp lý xảy ra. Đã có những trường hợp sinh viên bị lừa đảo hoặc mất tiền do không nắm vững quy định pháp luật liên quan của Australia và thiếu hiểu biết về các thông tin pháp luật về bảo hộ công dân Việt Namm.

Về nhu cầu pháp luật, các sinh viên chủ yếu quan tâm đến quy định pháp luật nước sở tại như: các quy định về Visa (Visa 485, Visa định cư), pháp luật lao động (giới hạn giờ làm thêm 24 tiếng/tuần), pháp luật nhà ở (tranh chấp hợp đồng, tiền cọc) và luật thuế. Bên cạnh đó, nhu cầu thông tin pháp luật Việt Nam tập trung vào một số lĩnh vực như: Quốc tịch (giữ quốc tịch Việt Nam khi nhập tịch Australia), nghĩa vụ quân sự khi đi du học, đất đai, hộ tịch và bảo hộ công dân khi gặp vướng mắc tại Australia…

Về các hoạt động PBGDPL, truyền thông chính sách, Hội sinh viên Việt Nam tập trung xây dựng các kênh tiếp cận thông tin pháp luật qua mạng xã hội (Facebook, Instagram, LinkedIn), thông qua các nhóm cộng đồng và chi bộ lưu học sinh. Bên cạnh đó, Hội sinh viên cũng đang thực hiện các hoạt động khảo sát để nắm bắt thêm nhu cầu thông tin pháp luật trong cộng đồng sinh viên Việt Nam để xây dựng một cuốn cẩm nang thông tin pháp luật cho sinh viên.

Tại buổi làm việc, để bảo đảm các hoạt động PBGDPL thực hiện một cách hiệu quả, bền vững, Đoàn công tác đề nghị Hội sinh viên Việt Nam cần tiếp tục phát huy vai trò đầu mối trong tập hợp, đoàn kết và hỗ trợ sinh viên Việt Nam theo chức năng, nhiệm vụ; phối hợp chặt chẽ với Đại sứ quán và Tổng lãnh sự quán Việt Nam tại Australia trong tiếp nhận các thông tin pháp luật, thực hiện các hoạt động PBGDPL và đề xuất các hỗ trợ Hội nếu cần thiết. Về hình thức PBGDPL, cần hướng tới đổi mới theo hướng hiện đại và sát thực tiễn, xây dựng các tài liệu PBGDPL số và Cẩm nang điện tử với nội dung, ngôn ngữ đơn giản, dễ hiểu, có thể trình bày dưới dạng hỏi - đáp, infographic hoặc tình huống thực tế. Chú trọng khai thác thông tin pháp luật trên Cổng Pháp luật quốc gia (phapluat.gov.vn), Cổng Thông tin PBGDPL quốc gia (pbgdpl.gov.vn)  để bảo đảm dữ liệu chính thống. Tận dụng các thiết chế, mô hình tư vấn pháp luật, PBGDPL miễn phí như Trung tâm pháp luật cộng đồng để nhận được các hỗ trợ pháp lý. Đoàn công tác cũng đề nghị Hội sinh viên khuyến khích các thế hệ sinh viên đi trước, huy động luật sư, kiều bào, các doanh nghiệp tư vấn du học trong việc thông tin, PBGDPL và hỗ trợ kinh nghiệm, hướng dẫn tháo gỡ vướng mắc cho thế hệ sinh viên mới sang du học.

7. Làm việc với Khoa Luật và Tư pháp, Đại học New South Wales

Đoàn công tác đã có buổi làm việc với Giáo sư Lucas Lixinski, Phó Trưởng khoa phụ trách hợp tác và quan hệ quốc tế của Khoa để tìm hiểu về các phương pháp giáo dục pháp luật theo phương thức đổi mới. Đại học New South Wales được thành lập với triết lý giáo dục dựa trên nền tảng công bằng xã hội và công lý. Mục tiêu cốt lõi của giáo dục pháp luật tại Trường là hướng tới những đối tượng chịu tác động nhiều của các quy định pháp luật. Trong chương trình giảng dạy, Trường cung cấp các môn luật bắt buộc và tự chọn cho sinh viên chuyên ngành luật và các ngành khác như kinh tế (luật thương mại, hợp đồng, thuế), tâm lý học, kỹ sư công nghệ thông tin…

Trường áp dụng nhiều phương pháp đổi mới để nâng cao chất lượng, hiệu quả trong giáo dục pháp luật như: Tổ chức các lớp học quy mô nhỏ, tập trung vào thảo luận; đánh giá dựa trên năng lực, một số môn học đã chuyển từ chấm điểm số sang hình thức "Đạt" hoặc "Không đạt" để giảm áp lực tâm lý, giúp sinh viên tập trung vào chất lượng thực hành; yêu cầu bắt buộc cho sinh viên chuyên ngành luật phải làm việc tại các Trung tâm pháp luật cộng đồng (như Kingsford Legal Center (KLC) để rèn luyện kỹ năng soạn thảo văn bản, tư vấn pháp luật, PBGDPL dưới sự hướng dẫn của luật sư. Việc tham gia các Trung tâm pháp luật cộng đồng giúp sinh viên có kinh nghiệm thực tế về các tình huống pháp lý phát sinh trong cuộc sống, đồng thời giúp cộng đồng nâng cao nhận thức pháp luật./.