Nghiên cứu, đề xuất xây dựng Luật Giao dịch bảo đảm đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững

Tại cuộc họp, bà Nguyễn Thị Thu Hằng Phó Cục trưởng Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước cho biết, việc nghiên cứu, đề xuất xây dựng Luật Giao dịch bảo đảm được thực hiện trong bối cảnh Đảng, Chính phủ có những chủ trương, chính sách mới về phát triển kinh tế - xã hội, nhất là chủ trương, chính sách về kinh tế dữ liệu, kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn gắn với phát triển bền vững; về hoàn thiện khung pháp lý cho các mô hình kinh tế mới, kinh doanh dựa trên công nghệ và nền tảng số, đặc biệt là công nghệ tài chính, trí tuệ nhân tạo, tài sản; về thúc đẩy phát triển mạnh mẽ hệ thống đăng ký biện pháp bảo đảm...

Nhấn mạnh sự cần thiết ban hành, GS.TS Lê Quang Cảnh cho rằng, Bộ luật Dân sự hiện nay đã quy định những vấn đề cơ bản liên quan đến giao dịch bảo đảm. Tuy nhiên, Bộ luật Dân sự chỉ đóng vai trò là nền tảng, quy định vấn đề mang tính nguyên tắc, còn Luật Giao dịch bảo đảm đang nghiên cứu xây dựng cần được xác định là luật chuyên ngành về giao dịch bảo đảm. Xét từ góc độ lý luận kinh tế, mục tiêu lớn nhất của giao dịch bảo đảm là giảm chi phí giao dịch, giảm bất cân xứng thông tin giữa các chủ thể, giảm thiểu rủi ro cho các bên tham gia, đặc biệt là rủi ro trong hoạt động tín dụng, mở rộng khả năng tiếp cận các nguồn vốn.

Theo lý thuyết kinh tế học, việc giảm chi phí giao dịch sẽ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Ngược lại, nếu chi phí giao dịch quá lớn thì sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến tăng trưởng và các mục tiêu phát triển kinh tế. Từ thực tiễn đó, nếu quy định về giao dịch bảo đảm chỉ được điều chỉnh trong Bộ luật Dân sự thì sẽ rất khó cập nhật theo những thay đổi nhanh chóng của nền kinh tế. Từ đó, GS.TS Cảnh cho rằng, xây dựng một luật chuyên ngành về giao dịch bảo đảm là cách tiếp cận phù hợp trong bối cảnh hiện nay.

Liên quan đến các định hướng ưu tiên hoàn thiện Luật Giao dịch bảo đảm, theo GS.TS Lê Quang Cảnh có một số vấn đề cần được quan tâm, cụ thể là:

Thứ nhất, cần mở rộng phạm vi tài sản được sử dụng làm tài sản bảo đảm, thay vì chỉ tập trung vào các loại tài sản truyền thống. Nhiều nghiên cứu cho thấy, khoảng 70% tài sản của doanh nghiệp nhỏ và vừa là động sản, trong khi bất động sản chỉ chiếm khoảng 30%. Tuy nhiên, hoạt động cấp tín dụng hiện nay vẫn chủ yếu dựa trên bất động sản. Điều này vô hình trung tạo ra rào cản đối với khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa. Do đó, cần tăng cường công nhận giá trị của động sản trong các giao dịch bảo đảm.

Thứ hai, nền kinh tế số cũng đặt ra yêu cầu phải xem xét việc đưa các loại tài sản số vào giao dịch dân sự, trong đó có giao dịch bảo đảm. Tài sản số có thể bao gồm nhiều loại hình khác nhau như dữ liệu, tài sản mã hóa, chứng khoán kỹ thuật số, tiền điện tử .... Cùng với đó là các mô hình AI, thuật toán AI, dữ liệu huấn luyện AI và nhiều tài sản vô hình khác. Nếu pháp luật mở rộng phạm vi công nhận các loại tài sản này và cho phép sử dụng làm tài sản bảo đảm thì sẽ tạo điều kiện cho các doanh nghiệp khởi nghiệp trong lĩnh vực công nghệ, AI, fintech hay các lĩnh vực số khác có cơ hội tiếp cận nguồn vốn, thay vì chỉ dựa vào bất động sản hoặc các tài sản hữu hình truyền thống.

Bên cạnh đó, cần từng bước chuyển từ mô hình cho vay dựa trên tài sản sang cho vay dựa trên dòng tiền. Trên thực tế, các ngân hàng hiện nay đã đánh giá dòng tiền của dự án khi xem xét cấp tín dụng, nhưng tài sản bảo đảm vẫn chủ yếu là bất động sản. Trong khi đó, việc phụ thuộc quá nhiều vào bất động sản cũng phát sinh nhiều rủi ro. Việc nghiên cứu mô hình cho vay dựa trên dòng tiền sẽ góp phần hạn chế được những rủi ro, đồng thời tạo điều kiện cho các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo vốn có nhiều tài sản vô hình nhưng ít tài sản hữu hình sẽ có cơ hội tiếp cận nguồn vốn dễ dàng hơn.

Tại buổi làm việc, nhóm nghiên cứu, đề xuất xây dựng Luật Giao dịch bảo đảm và GS.TS Lê Quang Cảnh đã trao đổi, thảo luận một số nội dung về định hướng xây dựng Luật như: mô hình cơ quan đăng ký biện pháp bảo đảm tập trung, vận hành hoàn toàn trên nền tảng số; cách thức định giá tài sản, xử lý tài sản; hoàn thiện thể chế giao dịch bảo đảm để thúc đẩy phát triển kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn trong bối cảnh chuyển đổi số, thúc đẩy đổi mới sáng tạo.