Nghiên cứu cho phép ủy quyền rộng hơn đối với một số giấy tờ hộ tịch

Một trong những vấn đề được thảo luận nhiều là thẩm quyền ký giấy tờ hộ tịch của Chủ tịch UBND cấp xã. Dự thảo quy định Chủ tịch UBND cấp xã ký các loại giấy tờ hộ tịch và có thể ủy quyền cho công chức tư pháp hộ tịch ký một số loại, trừ giấy khai sinh, khai tử, kết hôn.

Đại biểu Nguyễn Trường Giang (Đoàn Lâm Đồng) cho rằng quy định như vậy là chưa linh hoạt và chưa tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người dân. Thực tế, nhiều xã có khối lượng công việc rất lớn, Chủ tịch UBND xã phải đi họp hoặc giải quyết nhiều việc khác.

Việc không được ủy quyền ký giấy khai tử trong các trường hợp cần gấp để làm thủ tục tang lễ là thiếu thực tế. Đại biểu Nguyễn Trường Giang đề nghị nên cho phép ủy quyền rộng hơn đối với cả ba loại giấy tờ này để đảm bảo tính kịp thời.

Về thông tin "Quê quán" trong các giấy tờ hộ tịch, Đại biểu Trần Văn Tuấn (Đoàn Bắc Ninh) chỉ ra rằng hiện nay pháp luật chưa có định nghĩa rõ ràng, thống nhất thế nào là quê quán. Cách xác định theo quê quán của cha hoặc mẹ khi đăng ký khai sinh dẫn đến tình trạng trong một gia đình, thông tin quê quán của các thành viên (ông bà, cha mẹ, anh chị em) thiếu nhất quán, gây lúng túng trong quản lý. Đại biểu đề nghị cần nghiên cứu kỹ hơn, tham khảo kinh nghiệm quốc tế, nơi mà đa số các nước chỉ ghi nhận thông tin về nơi sinh và quốc tịch thay vì quê quán để đảm bảo tính khoa học và thực tiễn.

Về đăng ký khai sinh tại Điều 15, Đại biểu Dương Minh Ánh (Đoàn Hà Nội) đề nghị bổ sung một khoản vào Điều 15 của dự thảo luật quy định: Thông tin về cha mẹ trong giấy khai sinh được xác định theo quan hệ pháp lý giữa người đăng ký và trẻ em, không phụ thuộc vào giới tính của người đó. Đồng thời, cho phép trường hợp trẻ em có hai người cùng giới tính được xác lập quan hệ cha, mẹ, con hợp pháp theo quy định của pháp luật thì được ghi nhận đầy đủ cả hai người trong giấy khai sinh.

Bên cạnh đó, Đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế công nhận người cùng nuôi dưỡng có địa vị pháp lý. Cụ thể, bổ sung một điều khoản: Người không là cha mẹ sinh học nhưng có căn cứ chứng minh việc cùng chăm sóc nuôi dưỡng trẻ em ổn định, lâu dài vì lợi ích tốt nhất của trẻ có thể được cơ quan thẩm quyền công nhận là người có quyền, nghĩa vụ như cha mẹ đối với trẻ em. Về trình tự thủ tục sẽ giao cho Chính phủ quy định.

Ngoài ra, Đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc bảo vệ quyền trẻ em trong đăng ký hộ tịch. Theo đó, ghi rõ việc đăng ký hộ tịch liên quan đến trẻ em phải bảo đảm nguyên tắc vì lợi ích tốt nhất của trẻ em, không làm phát sinh sự phân biệt đối xử về hoàn cảnh gia đình.

Liên quan đến Điều 13 của dự thảo Luật quy định về hành vi nghiêm cấm, Đại biểu Dương Minh Ánh đề nghị Ban soạn thảo bổ sung thêm một khoản là: Có hành vi phân biệt đối xử về giới trong việc đăng ký hộ tịch.

Theo Đại biểu, với những đề xuất trên có thể không làm thay đổi ngay lập tức chính sách hôn nhân nhưng sẽ bù lấp được khoảng trống pháp lý, bảo vệ quyền trẻ em một cách thực chất và phù hợp với xu hướng tiến bộ của luật pháp quốc tế. Nếu chúng ta chưa thể đi nhanh trong việc công nhận các quan hệ mới thì ít nhất chúng ta cũng không nên để trẻ em phải chịu thiệt thòi. Hơn nữa, đây không phải là vấn đề nhạy cảm mà là vấn đề trách nhiệm của Nhà nước đối với quyền trẻ em, thể hiện tính nhân văn trong việc thiết kế chính sách của Nhà nước đối với trẻ em.

Đại biểu Tráng A Dương (Đoàn Lào Cai) cho rằng, việc sửa đổi Luật Hộ tịch lần này cần đi thẳng vào những điểm nghẽn cốt lõi: vừa thể chế hóa đầy đủ chủ trương của Đảng, vừa xử lý các bất cập trong thực tiễn, đồng thời gắn với yêu cầu sắp xếp bộ máy chính quyền địa phương và thúc đẩy chuyển đổi số. Mục tiêu cuối cùng, theo Đại biểu, sửa luật là làm sao để người dân đỡ tốn thời gian, chi phí, thủ tục được cắt giảm thực chất, tiến tới đăng ký hộ tịch trực tuyến toàn trình, không còn bị “trói” bởi địa giới hành chính.

Đi vào từng nội dung cụ thể, Đại biểu chỉ ra một số điểm cần chỉnh lý. Với quy định về chính sách của Nhà nước tại Điều 5, Đại biểu đề nghị tách bạch rõ giữa nguồn lực vật chất và nguồn lực con người. Hiện nay, khoản 3 vừa nói đến ngân sách, cơ sở vật chất, chuyển đổi số lại “ôm” cả nội dung phát triển nguồn lực, trong khi khoản 4 cũng quy định về đào tạo, bồi dưỡng cán bộ hộ tịch. Cách thiết kế này dễ dẫn đến chồng lấn. Vì vậy, Đại biểu đề nghị chuyển toàn bộ nội dung về phát triển nguồn lực sang khoản 4 để bảo đảm mạch lạc và thuận lợi khi tổ chức thực hiện.

Đối với trách nhiệm quản lý nhà nước tại Điều 6, Đại biểu ghi nhận dự thảo đã quy định trách nhiệm của Tòa án nhân dân tối cao trong chia sẻ dữ liệu hộ tịch, nhưng cho rằng như vậy vẫn chưa đủ “kín”. Đại biểu đề nghị bổ sung trách nhiệm của Viện kiểm sát nhân dân tối cao trong phối hợp chia sẻ, khai thác dữ liệu, nhằm bảo đảm sự đồng bộ trong toàn bộ hệ thống các cơ quan tư pháp khi giải quyết các việc dân sự, hộ tịch.

Liên quan đến thẩm quyền đăng ký hộ tịch tại Điều 7, Đại biểu cơ bản đồng tình với định hướng không phụ thuộc nơi cư trú, nhưng lưu ý cần thiết kế thêm các quy định loại trừ rõ ràng đối với những trường hợp đặc thù đã nêu tại khoản 2 Điều 15 và khoản 2 Điều 20. Nếu không “chốt” kỹ từ đầu, khi triển khai ở địa phương rất dễ phát sinh lúng túng, mỗi nơi hiểu một kiểu.

Với các hành vi bị nghiêm cấm tại Điều 13, Đại biểu đề nghị rà soát lại theo hướng ngắn gọn, tránh trùng lặp. Những hành vi có nội hàm tương đồng nên được nhóm lại cho dễ áp dụng; riêng các quy định liên quan đến dữ liệu cá nhân cần tách bạch, diễn đạt rõ ràng để tránh tình trạng hiểu khác nhau giữa các cơ quan thực thi.