Thiếu và thừa

Đó là thực trạng trong lĩnh vực đào tạo nghề của thành phố . Bởi có chỉ tiêu biên chế giáo viên dạy nghề, song rất khó tuyển, nhất là giáo viên những ngành kỹ thuật. Hiện trên địa bàn thành phố có 44 cơ sở đào tạo nghề, do địa phương trực tiếp quản lý, trong đó  10 cơ sở ngoài công lập, nhưng khi cần lao động kỹ thuật cao vẫn phải đưa lao động đi học tập tại thành phố Hồ Chí Minh và  Hà Nội hoặc thậm chí nước ngoài. Điều này cho thấy chất lượng đào tạo nghề kỹ thuật ở Hải Phòng chưa đáp ứng yêu cầu. Giáo viên dạy các môn kỹ thuật cao thiếu, trong khi giáo viên dạy lý thuyết và một số ngành nghề khác lại  thừa. Số giáo viên này thường là cán bộ biên chế, cơ hữu của các cơ sở đào tạo. Chính vì vậy mới có tình trạng, "người thiếu vẫn thiếu, người thừa vẫn thừa". Trường Đào tạo nghề xây dựng Hải Phòng cũng ở trong tình trạng thiếu giáo viên nghề hàn, thừa giáo viên nghề xây dựng, trong khi học sinh đăng ký vào học bộ môn hàn ngày càng nhiều hơn.

Giám đốc Sở Tài chính thành phố Nguyễn Thị Thoa cho rằng tình trạng chung của các cơ sở đào tạo nghề trên địa bàn thành phố hiện nay có thể gọi chung  là "thừa thầy, thiếu thợ". Tình trạng này áp dụng không chỉ đúng với giáo viên mà còn với cả học sinh. Qua khảo sát công tác tuyển sinh cho thấy số đăng ký học các ngành mang tính lý thuyết như tiếng Anh, tin học...ở hầu hết các cơ sở nhiều hơn so với số đăng ký học các môn kỹ thuật như rèn, hàn, gò...Mặc dù, các đơn vị sản xuất trực tiếp, các doanh nghiệp vẫn đang cần nhiều lao động kỹ thuật có trình độ. Ngay cả ở các trung tâm đào tạo nghề thuộc các địa phương quản lý cũng ở trong tình trạng này. Nhiều ngành nghề đào tạo có nhu cầu học lại thiếu giáo viên giảng dạy, trong khi giáo viên thuộc các ngành khác lại không có học sinh đăng ký học.

 Nguyên nhân ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo nghề không chỉ là do thiếu giáo viên có trình độ, kinh nghiệm vừa còn  do thiếu thiết bị giảng dạy. Tại hầu hết các cơ sở đào tạo nghề, máy móc thiết bị phục vụ giảng dạy, thực hành đều cũ kỹ, lạc hậu, không theo kịp thực tế ứng dụng.                 

Hiệu trưởng Trường Đào tạo nghề Xây dựng Hải Phòng Nguyễn Hồng Tảo cho biết trong khi các đơn vị, doanh nghiệp kỹ thuật đang sử dụng những cỗ máy, thiết bị hiện đại 100% linh kiện nước ngoài, giá trị lên tới hàng trăm triệu, hàng tỷ đồng, thì học sinh học nghề vẫn phải thực hành trên những cỗ máy được sản xuất từ những năm 60-70 của thế kỷ trước. Kiến thức về dây chuyền sản xuất với máy móc hiện đại  không được cập nhật bởi khó khăn về kinh phí. Đây chính là nguyên nhân nhiều học sinh sau khi tốt nghiệp trường nghề dù được tuyển dụng  nhưng để làm được việc đơn vị, doanh nghiệp sản xuất vẫn phải đào tạo thêm. Lãnh đạo các cơ sở đào tạo nghề cũng từng liên hệ, kết nối với một số doanh nghiệp sản xuất, tạo điều kiện để các em thực hành tay nghề. Qua đó, tiếp cận máy móc hiện đại. Song, bất cập ở chỗ, các đơn vị sản xuất sợ ảnh hưởng đến công việc, do vậy, các em vẫn không có nhiều cơ hội được thực hành với máy móc hiện đại. Điều này khiến chất lượng đầu ra của nguồn nhân lực được đào tạo không sát với thực tế.

Bất cập này cũng bộc lộ ngay trong quá trình thực hiện chương trình phổ cập nghề, nhất là với học sinh nông thôn. Sự thiếu thốn về thiết bị giảng dạy gây ra  hiện tượng "cọc cạch" giữa đào tạo và thực tế. Hầu hết các phòng học, phương tiện học tập phải thuê, mượn. Các lớp phổ cập nghề tại địa phương, do Trường Đào tạo nghề Thuỷ sản quản lý, học sinh sau khi hoàn tất phần lý thuyết lại phải về trường để thí nghiệm, thực hành.

Đào tạo theo nhu cầu thị trường

Đây là giải pháp nhiều lần được bàn thảo tại các cuộc làm việc về nâng cao chất lượng đào tạo nghề của thành phố. Theo đó, sự lãng phí trong sử dụng đội ngũ giáo viên dạy nghề cần sớm được khắc phục. Các cơ sở dạy nghề cần tận dụng nguồn lực giáo viên có sẵn, trên cơ sở bồi dưỡng, tập huấn  nâng cao tay nghề, bổ sung kiến thức chuyên môn, từng bước nâng cao chất lượng giáo viên. Mặt khác, cần có chính sách thu hút giáo viên có trình độ song song với việc mở rộng nội dung đào tạo  những ngành nghề phù hợp với cơ cấu kinh tế, chính sách thu hút đầu tư của thành phố. Làm tốt việc định hướng cho học sinh khi lựa chọn nghề, góp phần bảo đảm đầu ra của lĩnh vực “đào tạo ” này. Quan tâm nghiên cứu, khảo sát thị trường lao động,  trên cơ sở đó đào tạo theo nhu cầu của các doanh nghiệp, đơn vị, xã hội, đồng thời đẩy mạnh xã hội hoá, thu hút đầu tư trong đào tạo nghề.

 Gắn hoạt động đào tạo với cơ sở thực tiễn, thực tế hoạt động của các đơn vị, doanh nghiệp là một trong những giải pháp hiệu quả góp phần nâng cao chất lượng  nguồn lực qua đào tạo nghề. Tuy nhiên, một giải pháp quan trọng khác cần đề cập đó là trách nhiệm và vai trò quản lý của các cấp, ngành liên quan. Ý nghĩa, vai trò của công tác đào tạo nghề đối với sự phát triển xã hội, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế và mở rộng hệ thống giáo dục cần được nhận thức đầy đủ hơn không chỉ trong nhân dân, mà còn đối với các nhà quản lý./.

Thuỳ Linh