Nghịch lý trong cơ cấu dân số Việt Nam hiện nay: Dân số “vàng” nhưng mới chỉ “vàng” về số lượng

(PLVN) - Tại buổi tọa đàm “Nâng cao chất lượng dân số trong tình hình mới” được tổ chức mới đây, ông Nguyễn Ngọc Phương, Phó trưởng đoàn chuyên trách đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Bình cho biết, nhiều thách thức đặt ra cho công tác dân số ở nước ta không hề mới mà đã tồn tại từ nhiều năm nay nhưng chưa giải quyết được. 
Nhiều ý kiến đã được đóng góp trong tọa đàm “Nâng cao chất lượng dân số trong tình hình mới” Nhiều ý kiến đã được đóng góp trong tọa đàm “Nâng cao chất lượng dân số trong tình hình mới”

Tốc độ già hoá nhanh bậc nhất thế giới

Thách thức lớn nhất và khó giải quyết nhất là mất cân bằng giới tính khi sinh. Càng ở vùng đô thị phát triển thì sự mất cân bằng này càng khó khắc phục. Tâm lý mong muốn có con trai “nối dõi tông đường” hay làm “trụ cột” trong gia đình vẫn luôn tồn tại, khiến tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh luôn trở nên nặng nề. Có tỉnh, thành cứ 100 bé gái khi sinh thì có tới 120 nam.

Thứ hai, là mất cân bằng dân số ở các vùng. Những nơi càng phát triển thì dân di cư càng đông, vùng dân tộc thiểu số, khó khăn thì rất thưa người. 

Thứ ba, thời kỳ dân số vàng và thời kỳ già hóa dân số đang diễn ra gần như cùng lúc. Do đó, giai đoạn dân số vàng của Việt Nam ngắn hơn nhiều so với các nước khác, chỉ vào khoảng 17 năm (tới khoảng năm 2025). Việt Nam là một trong những nước có tốc độ già hoá nhanh nhất thế giới.

Cơ cấu dân số vàng Việt Nam mới chỉ có nghĩa là dân số trong độ tuổi từ 15 - 64, mới chỉ mang lại khả năng và cơ hội, chứ chưa phải là đem lại kết quả cho tăng trưởng và phát triển kinh tế. Dân số vàng mới chỉ là “vàng” về số lượng chứ chưa xét đến chất lượng.

Thứ tư, đó là nghịch lý về tỷ suất sinh con. Gia đình có điều kiện nuôi dạy con tốt thì lại không sinh đẻ nhiều, thậm chí không sinh đẻ, ở vùng nghèo khó thì lại sinh nhiều con. Điều này khiến chất lượng dân số chưa đạt như kỳ vọng.

Thứ năm, mô hình tổ chức, bộ máy làm công tác dân số, kinh phí cho công tác dân số lại giảm mạnh. Bên cạnh đó, một số cấp ủy, chính quyền còn xem nhẹ công tác dân số - kế hoạch hóa gia đình, chưa nhận thức đúng, đầy đủ về tính chất lâu dài, khó khăn, phức tạp, tầm quan trọng, ý nghĩa của công tác dân số và phát triển; lãnh đạo, chỉ đạo chưa quyết liệt, chưa hiệu quả. 

Theo ông Phương, để giải quyết những thức thách trên, một trong những giải pháp then chốt là đẩy mạnh sự truyền thông vận động về dân số và phát triển, thực hiện tốt Nghị quyết số 21-NQ/TW về công tác dân số trong tình hình mới.

Phải thay đổi cả tập quán và hành vi 

Đồng tình quan điểm trên, GS.TS Nguyễn Đình Cử, nguyên Viện trưởng Viện Dân số và các vấn đề xã hội, Đại học Kinh tế Quốc dân chia sẻ, nếu thực hiện được tốt Nghị quyết 21-NQ/TW, thì đến năm 2030, chúng ta sẽ thực hiện được một cuộc “cách mạng” thành công trong lĩnh vực dân số ở Việt Nam. 

Theo giải thích của ông Cử, trước đây khi kết hôn, không ai khám sức khỏe hay tư vấn, chỉ cần đến tuổi là xây dựng gia đình. Nhưng theo mục tiêu Nghị quyết 21 thì đến năm 2030, có 90% nam nữ kết hôn đi khám sức khỏe tiền hôn nhân và được tư vấn. Đó là một sự thay đổi rất mạnh mẽ.

Cũng theo Nghị quyết, phấn đấu đến năm 2030, hiện tượng tảo hôn phải giảm từ 50-60%. Trước đây, tỷ lệ sử dụng các biện pháp tránh thai rất thấp, thì đến năm 2030, chúng ta phải duy trì 75% các cặp hôn nhân sử dụng biện pháp tránh thai. Trước đây, sinh con không thực hiện tầm soát trước sinh và sơ sinh để phát hiện bệnh tật, tới năm 2030 phải đạt chỉ tiêu tầm soát trước sinh là 70%, sơ sinh là 90%.

“Tất cả sự thay đổi đó là chuyển từ sinh sản về mặt số lượng sang chất lượng. Điều này đòi hỏi chúng ta phải thay đổi cả tập quán và hành vi. Và đó là một cuộc cách mạng, mà cuộc cách mạng nào cũng khó khăn và gian khổ cả.

Nhưng tất cả các giải pháp đã nêu trong Nghị quyết 21 rất rõ ràng, chúng ta phải đẩy mạnh truyền thông, tăng cường sự lãnh đạo của các cấp chính quyền, bộ máy tổ chức... và điều mấu chốt nhất là sự thay đổi nhận thức”, ông Cử nhấn mạnh.

Về mặt chính sách, cần bổ sung chính sách khuyến khích khám sức khỏe tiền hôn nhân như khuyến khích bằng tiền, vật chất cho những người đi khám sức khỏe tiền hôn nhân, hoặc có thể đưa vào quy ước thôn xóm, bản làng rằng thanh niên trước khi kết hôn phải đi khám sức khỏe tiền hôn nhân…

Văn Sơn
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Chuyện kể từ đôi bàn tay

Chuyện kể từ đôi bàn tay
(PLVN) -  Đó là chuyện về những đôi bàn tay nhăn nheo, thô ráp, bủng beo vì ngâm lâu trong nước. Những đôi bàn tay xấu xí ánh lên vẻ đẹp của sự hy sinh thầm lặng.

Chuyện những shipper trong tâm dịch

Nỗi vất vả của người giao hàng trong mùa dịch.
(PLVN) - Trong số những người cần tri ân giữa mùa dịch này, không thể không kể đến lực lượng giao hàng - những người đang xông pha giữa muôn trùng dịch bệnh nguy hiểm, ngoài mưu sinh cho bản thân thì góp phần đắc lực vào việc duy trì ổn định đời sống người dân.

Thắm đượm "tình người mùa COVID" chi viện đến vùng dịch

Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam xuất quân chi viện TP Hồ Chí Minh.
(PLVN) - Những tháng ngày qua, nước ta lại tiếp tục đón đầu đợt dịch COVID-19 với biến thể nguy hiểm hơn khiến cho tình hình dịch bệnh gia tăng phức tạp ở nhiều thành phố lớn, đặc biệt là TP Hồ Chí Minh. Hiểu được điều đó, rất nhiều đoàn chi viện trên cả nước đã và đang không quản ngại khó khăn, vất vả lên đường đến vùng dịch.

Người Việt ở đâu cũng hướng về quê nhà đang “bịnh”

Mong sớm gặp lại những nụ cười sau dịch bệnh
(PLVN) - Những ngày này, không chỉ trong nước mà người Việt khắp nơi trên thế giới đều hướng về nguồn cội. Trong khả năng của mình, ai cũng làm một điều gì đó thiết thực cho đồng bào mình khi khó khăn, hoạn nạn. Dù là ở bên kia bán cầu nhưng dường như họ vẫn luôn gần ở bên khi cần, giản dị như lo cho người thân của mình vậy…

Những chuyến xe nghĩa tình

Người dân cả nước sẵn sàng đóng góp một phần nhỏ bé công sức của mình để hỗ trợ người dân vùng dịch vượt qua khó khăn, sớm ổn định cuộc sống.
(PLVN) - Những chuyến xe nghĩa tình lăn bánh, mang theo cả tấm lòng, sự sẻ chia và quyết tâm của cộng đồng sẽ chiến thắng đại dịch đến với các lực lượng đang làm nhiệm vụ nơi tuyến đầu. Sức lan tỏa, giúp sức của những tấm lòng cả nước có thêm nguồn lực để mở rộng việc hỗ trợ, hướng tới việc tiếp sức các hộ gia đình có hoàn cảnh khó khăn, người lao động nghèo, thanh niên công nhân… phương Nam chịu sự ảnh hưởng của dịch COVID-19.

Vun đắp tình hữu nghị Việt - Nga giữa đại dịch COVID-19

Tặng quà, động viên công dân Nga gặp khó khăn do dịch COVID-19.
(PLVN) - Ngày 31/7, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Khánh Hòa phối hợp với Tỉnh đoàn Khánh Hòa tổ chức trao lương thực, thực phẩm cho 100 công dân Nga đang sinh sống, làm việc trên địa bàn TP Nha Trang (tỉnh Khánh Hòa) gặp khó khăn do dịch COVID-19. Đây được xem là những món quà hữu nghị bày tỏ tình đoàn kết và thân hữu giữa nhân dân hai nước Việt - Nga.