Khó cho chính quyền địa phương

Hiện, sự mất cân bằng trong quản lý, sử dụng đất nông nghiệp gây dư luận đáng quan tâm trong nông dân ở một số địa phương. Ông Đặng Bá Hùng, Chủ tịch UBND xã Chiến Thắng cho biết: “Vấn đề mất cân đối trong sử dụng ruộng đất được một số bà con thường xuyên phản ánh qua các kỳ họp HDND xã. Không ít trường hợp bức xúc về vấn đề này, nhất là những gia đình có quá ít ruộng đất canh tác, nhưng lãnh đạo địa phương cũng chỉ có thể giải thích chính sách, chủ trương của Nhà nước thông qua Nghị định 64/CP và Luật Đất đai; đồng thời phản ánh ý kiến của dân lên cấp trên, động viên bà con chờ đợi giải pháp tháo gỡ”...

Thực tế, ở những nơi nào thể hiện rõ nhất sự mất cân đối này, thì chính quyền địa phương cũng gặp nhiều trở ngại hơn trong điều hành công việc chung. Chị Nguyễn Thị Hòa, trưởng thôn Xuân Hòa, xã Bạch Đằng (Tiên Lãng) cho biết: Tình trạng thiếu ruộng đất của một số bà con những năm qua khiến những người làm quản lý ở địa phương luôn gặp khó khăn, trở ngại trong công tác vận động nhân dân thực hiện một số nghĩa vụ, dẫn đến tình trạng dây dưa, nợ đọng các khoản thu. Có giai đoạn địa phương tồn đọng số thuế khá lớn, mà việc truy thu rất khó. Khi lãnh đạo thôn đến các hộ vận động nộp thuế, thường nhận được sự bất hợp tác và những lời châm chọc, như: “Con cái chúng tôi có ruộng đất đâu mà chúng tôi phải thực hiện đủ các nghĩa vụ đối với địa phương”.

 “Về lý đối với những hộ nông dân phản ánh thiếu đất là do Nghị định 64/ CP, chính quyền địa phương chỉ thực thi đúng quy định Nhà nước, nhưng những đòi hỏi, nguyện vọng của họ cũng chính đáng. Với những người lao động thuần nông, cuộc sống chủ yếu trông chờ vào ruộng đất,  việc thiếu đất canh tác làm họ khá bế tắc. Bởi vậy, những trường hợp nào có nhu cầu về ruộng đất, chính quyền địa phương xem xét để giao thêm phần đất công ích, sau mỗi mùa vụ, nông dân trả sản lượng bằng thóc về UBND xã”, Chủ tịch UBND xã Hiệp Hòa (Vĩnh Bảo) Nguyễn Trọng Rĩ  khẳng định. Giải pháp giao thêm ruộng công ích cho nông dân có nhu cầu canh tác đất được thực hiện ở một số xã còn quỹ đất công ích lớn. Sản lượng nông dân phải trả cho chính quyền địa phương cũng dao động ở mức khác nhau từ 30 đến 50 kg/sào. Đối với những xã không còn diện tích đất công ích, thì nông dân thiếu đất phải tự tìm các hộ không có nhu cầu canh tác để thuê lại ruộng, chính quyền các địa phương khó nắm bắt và không quản lý về vấn đề này.

Tạo cân bằng về sử dụng ruộng đất

Phó chủ tịch Hội Nông dân Hải Phòng, ông Phạm Xuân Di  khẳng định “Trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn, tình trạng người không sản xuất vẫn giữ đất, bỏ phí, trong khi nhiều người nông dân có nhu cầu sản xuất lại không có đất đai để sản xuất là một trong những trở ngại lớn để phát triển nền nông nghiệp toàn diện theo hướng hiện đại, bền vững, sản xuất hàng hóa lớn, khả năng cạnh tranh cao, bảo đảm an ninh lương thực quốc gia trước mắt và lâu dài” . Tuy nhiện, theo ông Di, hiệu lực của Nghị định 64/CP kéo dài trong 20 năm. Vào thời điểm này, chúng ta mới chỉ thực hiện được gần 2/3 chặng đường.Thời gian tới, các ban, ngành chức năng, tổ chức đại diện cho nông dân cần nắm bắt rõ chủ trương chính sách pháp luật về đất đai để tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến, vận động nông dân hiểu và chấp hành đúng; kịp thời giải quyết tốt những mâu thuẫn “âm ỉ” về ruộng đất trong nông thôn.

Tại một cuộc tọa đàm “Những vấn đề xã hội của nông dân và nông thôn Việt Nam hiện nay”, do Viện Khoa học Xã hội Việt Nam tổ chức gần đây, TS. Tuấn Anh (Viện Kinh tế Việt Nam) cho rằng, lịch sử nước ta từng tiến hành các cuộc cách mạng ruộng đất vào những năm 1950-1960, thời kỳ hợp tác hoá, Khoán 10 và bây giờ là cuộc cách mạng mới khi có sự phân bổ lớn lại ruộng đất. TS. Tuấn Anh cho rằng, chúng ta đang rất thụ động trong cuộc cách mạng này và chỉ chập chững chuẩn bị đối phó là chính, mà chưa coi đó là cuộc cách mạng. Vai trò của chính quyền địa phương trong việc giao đất quá lớn, trong khi chính quyền trung ương lại buông lỏng quản lý. Chính vì được tiến hành một cách tự phát, địa vị người dân gần như không có, nên họ không có quyền đàm phán, buộc phải phục tùng, chấp nhận. 

TheoPGS-TS. Vũ Mạnh Lợi (Viện Xã hội học), một bộ phận lớn nông dân đổ ra thành thị đã làm mối kết nối cộng đồng trong xã hội nông thôn trở nên lỏng lẻo. Do vậy, cần có cách nhìn mới về quản lý con người, theo một cách năng động hơn. Một số nhà khoa học nông nghiệp cho rằng: Sở hữu đất đai là bức xúc lớn. Thời gian tới, Luật Đất đai nên sửa đổi theo hướng: Tiếp tục khẳng định đất đai là sở hữu toàn dân và giao đất cho hộ gia đình sử dụng lâu dài. …Để có một thị trường ruộng đất linh động,cân đối, công bằng, bài toán tích tụ ruộng đất phải được gỡ bỏ dần. Giải bài toán này, tạo sự cân bằng về sử dụng ruộng đất cần bắt đầu từ nâng cao ý thức của nông dân, đào tạo nguồn nhân lực… Bên cạnh đó, phải tạo được sự an toàn đối với quỹ đất nông nghiệp, cần phát triển nguồn nhân lực hướng vào đội ngũ lao động trẻ, hình thành một lực lượng lao động có học vấn, có kỹ năng, được đào tạo nghề đáp ứng cho công nghiệp hoá nông nghiệp, nông thôn trong tương lai.

Hải An