Nghịch lý ngành điện

Trong một cuộc Hội thảo mới đây, TS. Nguyễn Minh Phong  Viện nghiên cứu phát triển KT-XH Hà Nội đã thống kê 7 nghịch lý của ngành điện. Thứ nhất, giá điện chỉ có tăng mà chưa bao giờ có giảm, bất chấp những trồi sụt giá cả khác trên thị trường trong nước và quốc tế; trong khi chất lượng cung cấp điện có nhiều bất cập, gây thiệt hại cho người sử dụng; thứ hai, chưa có cạnh tranh đầy đủ trên thị trường đã muốn áp dụng gía cả thị trường; thứ ba, cả nước thiếu điện dùng, trong khi một số nhà sản xuất điện lại không ký được hợp đồng bán điện với EVN; thứ tư, ngành điện kêu lỗ và không có vốn đầu tư, trong khi thu nhập bình quân lao động của ngành điện là cao so với trung bình xã hội và ngành điện có vốn đầu tư đa ngành khá lớn tuy có tăng, giảm trong từng thời điểm, nhưng đầu tư thường không hiệu quả như mong muốn (ví dụ đầu tư sản xuất điện thoại để bàn…).

Công tác kiểm toán và giám sát đầu tư ngành điện gần như bị buông lỏng; các thông tin nội bộ rất hiếm đến với công chúng; thứ năm, vẫn còn nhiều hiện tượng lãng phí, thất thoát, thất thu trong sản xuất, phân phối  và tiêu thụ điện năng trong khi cả nước thiếu điện; thứ sáu, Hiệp hội năng lượng Việt Nam, thay vì là công cụ tập hợp sức mạnh xã hội và hỗ trợ Nhà nước giải quyết khó khăn trong ngành năng lượng, trong đó có ngành điện, thì lại trở thành công cụ ép giá Chính phủ và xã hội; thứ bảy,  thị trường điện ngày càng mở rộng và có nhiều tiềm năng phát triển, trong khi các nguồn vốn tài chính và nhân lực xã hội bị tắc nghẽn và cả nước lâm vào tình trạng thiếu điện kéo dài  do lỗi cơ chế… Theo vị tiến sĩ này, trong 7 nghịch lý thì đây là ghịch lý cao nhất và khó chấp nhận nhất.

Nghiên cứu các số liệu thống kê - TS. Vũ Đình Ánh, Viện Nghiên cứu khoa học thị trường giá cả (Bộ Tài chính)- đã tỏ ra nghi ngờ luận điểm này. Trong khi các tập đoàn nhà nước như EVN, PVN, TKV được giao trọng trách đảm bảo nguồn cung điện cho nền kinh tế song sản lượng điện phát ra lại chỉ tăng 6-10%/năm (thậm chí năm 2006 còn giảm gần 6% so với năm trước) nên tỷ trọng của kinh tế nhà nước trong tổng sản lượng điện phát ra đã giảm từ gần 97% năm 2004 xuống còn gần 71% năm 2009; trong khi khu vực kinh tế ngoài nhà nước chỉ đảm bảo một phần không đáng kể nguồn điện với 13 triệu kwh năm 2009 (con số này năm 2000 là 11 triệu kwh), thì khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đã tích cực lấp vào khoảng trống này.

Con số thống kê cho thấy sản lượng điện của khu vực FDI tăng tới 20-30%/năm, thậm chí năm 2006 tăng gấp 4 lần so với năm 2005, năm 2009 gấp 8,4 lần so với 2005 và gấp gần 14 lần so với năm 2000. Tỷ trọng của khu vực FDI trong tổng sản lượng điện phát ra đã tăng vọt từ 5,4% năm 2005 lên gần 30% năm 2009.

Vẫn biết là đầu tư nguồn điện đòi hỏi vốn lớn và chậm thu hồi vốn, vẫn biết là nhiều nhà đầu tư nước ngoài rất tâm huyết, cam kết đầu tư lâu dài thế nhưng chẳng ai dại gì đầu tư mà không có lãi. Vấn đề là phải có “nguồn điện” thật mạnh để giải phóng nguồn lực tài chính và nhân lực xã hội bấy lâu nay bị tắc nghẽn…

Hiểu My