Nghị định "một giấy": Người dân và cơ quan chức năng đều mệt

Giấy chứng nhận theo mẫu mới nhưng vẫn chỉ được xác nhận quyền sử dụng đất, còn quyền sở hữu nhà ở và tài sản gắn liền với đất chưa được chứng nhận, như vậy mất thời gian đi lại làm thủ tục mà không khác gì so với giấy chứng nhận trước đây.

Dân e ngại thủ tục
Gia đình anh Nguyễn Văn Lập (phường Bắc Sơn, quận Kiến An) nộp hồ sơ xin cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trước ngày Nghị định 88/CP có hiệu lực. Cả nhà anh phấn khởi với hy vọng ngoài quyền sử dụng đất, giấy chứng nhận mới sẽ xác nhận cả quyền sở hữu nhà ở, khi cần bán nhà sẽ được giá hơn. Nhưng nhà của gia đình anh được xây dựng cách đây hơn 10 năm, thời điểm chưa có quy định về giấy phép xây dựng. Nay muốn được cấp quyền sở hữu nhà ở phải xin xác nhận của chính quyền địa phương. Qua tìm hiểu, anh biết hiện nay  hồ sơ địa chính quản lý ở cơ sở không đầy đủ, nên việc xác nhận không ít  khó khăn. Do vậy, dù biết sẽ được lợi hơn nếu làm thủ tục xác nhận quyền sở hữu nhà ở nhưng gia đình anh đành bỏ.

Việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất cho nhiều nhà dân trên đường Lê thánh Tông chậm.                                                                                       Ảnh: Trường Giang

Có "một giấy" chứng nhận 3, 4 quyền là mong muốn của nhiều hộ dân; nhất là những gia đình có nhu cầu thế chấp giấy tờ nhà đất vay vốn ngân hàng nhưng vì ngại thủ tục nên không phải ai cũng mặn mà. Anh Nguyễn Đức Minh (phường An Dương, quận Lê Chân) cho biết đã từng đem giấy tờ nhà đất đến ngân hàng thế chấp vay vốn. Tuy nhiên, giấy tờ về đất đứng tên bố mẹ anh, còn ngôi nhà lại do anh xây dựng và sở hữu nên hồ sơ bị từ chối bởi giấy tờ chỉ xác nhận quyền sử dụng đất của bố mẹ anh, không thể hiện chủ sở hữu ngôi nhà. Vì thế, khi nghị định "một giấy" với nhiều quyền được ban hành, anh hy vọng. Tuy nhiên, ngôi nhà của anh xây dựng không phép nên để hoàn thiện thủ tục cũng chẳng dễ dàng ...

Thực tế, tình trạng xây dựng nhà không phép, trái phép, rồi biến động đất đai không được chỉnh lý, cập nhật...khá phổ biến, tồn tại nhiều năm nay. Thực hiện nghị định "một giấy", việc cấp quyền sở hữu nhà ở cho những trường hợp trên đòi hỏi phải có thời gian và nhiều thủ tục do cấp cơ sở thực hiện. Người dân có nhu cầu nhưng e ngại thủ tục rườm rà nên dù thấy rõ lợi ích của loại giấy chứng nhận mới cũng đành làm ngơ.
Cán bộ than phiền
5400 giấy chứng nhận mới là kết quả thực hiện nghị định "một giấy" mà các quận, huyện trên địa bàn thành phố cấp trong quý 1-2010. Nhưng hầu hết trường hợp chỉ xác nhận quyền sử dụng đất, chưa cấp hoặc rất ít trường hợp cấp cả quyền sở hữu nhà ở và tài sản gắn liền với đất. Quận Hải An hiện là địa phương đạt tỷ lệ cấp giấy chứng nhận này cao nhất với 871 trường hợp, song trong số đó chỉ có 2 giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở, gồm một hộ ở phường Cát Bi và 1 hộ ở phường Đằng Lâm. Hộ ở Cát Bi có hợp đồng mua bán nhà chính chủ với Công ty xây dựng số 15. Trường hợp ở Đằng Lâm là hộ dân mới xây dựng và có giấy phép. Quận Ngô Quyền có tốc độ xây dựng nhà cửa khá lớn, nhưng cũng mới cấp 1 giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở. Giám đốc Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất ở 2 địa phương trên đều cho rằng, những quy định liên quan đến việc cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở của Nghị định 88/CP “bó tay” cơ quan chức năng.

Theo Giám đốc Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất quận Ngô Quyền Đào Đình Tuấn, trên địa bàn phường hiện chỉ có khoảng 10% số hộ dân khi đến làm thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất có đủ những thông tin về nhà ở, có thể cấp quyền sở hữu nhà ở. Chỉ riêng điều kiện về giấy phép xây dựng,  nhiều hộ dân không đáp ứng được. Hiện nay, tỷ lệ hộ dân có giấy phép xây dựng không nhiều. Không chỉ xây dựng không phép, tình trạng xây dựng sai với thiết kế đã được phê duyệt không phải là hiếm. Vậy cơ quan chức năng  cấp giấy chứng nhận theo đúng hiện trạng ngôi nhà đã xây dựng hay theo bản thiết kế đã được phê duyệt. Nghị định chưa quy định rõ điều này.

Theo nghị định mới, sau ngày 10-12-2009, chủ những ngôi nhà xây dựng không phép trước ngày 1-7-2006 được hợp thức hóa. Song khi làm thủ tục cấp giấy chứng nhận cần sự xác nhận về thời gian của chính quyền địa phương. Về điều này, Giám đốc Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất quận Hải An Dương Thị Nguyệt Anh cho rằng cần có hướng dẫn giải quyết những trường hợp xây nhà không phép sau ngày 1-7-2006. Đáng chú ý, tình trạng này diễn ra khá phổ biến, nhất là ở quận mới thành lập như Hải An, tỷ lệ xây nhà có phép rất thấp. 

Bổ sung lực lương, làm rõ cơ cấu tổ chức
Giám đốc Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất quận Hải An Dương Thị Nguyệt Anh xác nhận điều này ít nhiều ảnh hưởng tới người dân. Văn phòng quận Hải An chỉ có 7 cán bộ, nhân viên. Việc tiếp nhận hồ sơ cấp giấy chứng nhận của người dân vẫn do bộ phận "một cửa" ở các phường tiến hành. Đây là khó khăn chung của Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất ở hầu hết quận, huyện trong giai đoạn giao thời. Giám đốc Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất quận Ngô Quyền Đào Đình Tuấn cho biết trường hợp một hộ dân có nhà trên đường Lê Thánh Tông thuộc thẩm quyền cấp phép của Sở Xây dựng đến đề nghị cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở. Văn phòng quận phải gửi hồ sơ tham vấn lên Sở Xây dựng, do vậy thời gian giải quyết hồ sơ bị kéo dài. Thực tế trên địa bàn thành phố có nhiều tuyến đường thuộc thẩm quyền cấp phép xây dựng của Sở Xây dựng. Nếu không có sự phối hợp chặt chẽ và lập quy trình, trình tự cụ thể, thời gian cấp giấy chứng nhận sẽ bị ảnh hưởng nhiều. Người dân không hiểu quy trình và thiếu sự cảm thông sẽ khó tránh khỏi những lời kêu ca, phàn nàn.

Nhân viên Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất quận Kiến An thực hiện việc cấp GCNQSDĐ trên phần mềm chuyên ngành.                                                                                     Ảnh: Giang Chinh

Đáng chú ý, những khó khăn về sự phối hợp chuyển giao hồ sơ giữa 2 ngành Tài nguyên-Môi trường và Xây dựng được đặt ra từ rất sớm. Ngày 18-11-2009, tại hội nghị triển khai Nghị định mới 88/CP về cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, do Sở Tài nguyên-Môi trường tổ chức với sự tham gia của lãnh đạo nhiều quận, huyện và các ngành liên quan, nhiều đại biểu quận, huyện phản ánh tình hình thực tế ở cơ sở và cho rằng, việc triển khai nghị định này không đơn giản. Hiện nay, các văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất quận, huyện đều thiếu nhân lực. Cùng với việc bổ sung nhân lực, cần xác định lại chức năng, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức của các phòng tài nguyên-môi trường và văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất.
Cần quy định chặt chẽ mô hình quản lý nhà tự quản
Việc chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở trên một giấy theo nghị định mới sẽ tiến hành như thế nào đối với khu vực nhà ở thuộc quyền quản lý của ngành Xây dựng và khối nhà tự quản vốn của công ty, xí nghiệp đã hoặc chưa thanh lý cho người dân hiện cũng chưa rõ. Sự phối hợp giữa 2 ngành Xây dựng và Tài nguyên-Môi trường ra sao để giải quyết vướng mắc hiện hữu và cả những vướng mắc sẽ phát sinh...Đây là băn khoăn của nhiều cán bộ làm việc trong lĩnh vực này.

Thực tế, việc cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở đối với khối nhà tự quản, nhà thuộc Công ty Kinh doanh nhà quản lý không dễ dàng. Nếu việc cấp giấy chứng nhận về đất thủ tục đơn giản bởi độc lập, ranh giới rõ ràng, thì về nhà ở phức tạp hơn, liên quan đến phần diện tích dùng chung. Nếu không có sự phối hợp giữa cơ quan chức năng (tài nguyên-môi trường và xây dựng) sẽ khó khăn cho công tác quản lý cũng như người dân khi làm thủ tục cấp giấy chứng nhận. Hiện nay, ngành Xây dựng cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở dựa trên bản đồ địa chính mô hình dải thửa, ngành Tài nguyên-Môi trường có bản đồ tọa độ. Song nhiều trường hợp sự xác định số thửa, số lô không thống nhất. Điều này gây khó cho việc phối hợp thực hiện cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở.

Đáng chú ý, khối lượng nhà tự quản, nhà thuộc Công ty kinh doanh nhà quản lý không ít. Quận Hồng Bàng hiện còn 5000 ngôi nhà thuộc quyền quản lý của Công ty kinh doanh nhà. Quận Ngô Quyền hiện có 5200 ngôi nhà thuộc quyền quản lý của Công ty kinh doanh nhà và 2000 ngôi nhà tự quản. Trong số này có những ngôi nhà vốn thuộc quyền sở hữu của công ty, xí nghiệp. Hiện nay, có nhà đã được công ty, xí nghiệp thanh lý; có công ty, xí nghiệp vẫn đang hoạt động, nhưng cũng có xí nghiệp, công ty đã giải thể. Quận Hải An đang gặp vướng mắc tương tự. Trên địa bàn quận có những công ty, xí nghiệp phân đất, nhà ở cho người dân có thu tiền, song để cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, những trường hợp này  chưa đủ điều kiện, chưa có cơ sở. Trong khi đó, nhiều ngôi nhà đã sang nhượng, chuyển đổi 4-5 chủ.
Đẩy nhanh tiến độ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở là mong muốn của chính quyền địa phương. Đây là cơ sở nâng cao hiệu quả quản lý đất đai, đô thị. Vì vậy, các quận, huyện mong muốn UBND thành phố sớm chỉ đạo, tháo gỡ những vướng mắc, có hướng giải quyết những khó khăn trên.g
                                                                                                                                                  Nguyên Mai