Nghị định 412/2026/NĐ-CP: Siết chế tài, nâng trách nhiệm bảo vệ môi trường

Nghị định 412/2026/NĐ-CP: Siết chế tài, nâng trách nhiệm bảo vệ môi trường
Ảnh minh hoạ. (Ảnh: Reuters)

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 412/2026/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, với nhiều mức phạt được quy định cụ thể đối với hành vi vi phạm về giấy phép môi trường, xả thải, tiếng ồn và quản lý chất thải. Đáng chú ý, tổ chức, cơ sở vi phạm không chỉ đối mặt với mức phạt tiền lên đến hàng tỷ đồng mà còn có thể bị đình chỉ hoạt động, buộc khắc phục ô nhiễm hoặc di dời dự án.

Hoàn thiện khung xử phạt trên nhiều lĩnh vực môi trường

Ngày 14/11/2026, thay mặt Chính phủ, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng ký ban hành Nghị định số 412/2026/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường. Nghị định gồm 4 chương, 87 điều, quy định cụ thể các hành vi vi phạm, hình thức và mức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả cũng như thẩm quyền lập biên bản, xử phạt vi phạm hành chính.

Phạm vi điều chỉnh của Nghị định bao quát nhiều hoạt động có nguy cơ tác động đến môi trường, từ đăng ký môi trường, đánh giá tác động môi trường, giấy phép môi trường đến các hành vi gây ô nhiễm, quản lý chất thải, tái chế sản phẩm, bao bì và trách nhiệm xử lý chất thải của nhà sản xuất, nhà nhập khẩu.

Đáng chú ý, các quy định xử phạt còn tập trung vào hoạt động bảo vệ môi trường tại cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ; khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu công nghệ số tập trung, cụm công nghiệp và làng nghề. Những vi phạm trong nhập khẩu máy móc, thiết bị, nguyên liệu, phế liệu; nhập khẩu, phá dỡ tàu biển đã qua sử dụng; khai thác khoáng sản, hoạt động du lịch, lễ hội cũng thuộc phạm vi điều chỉnh.

Bên cạnh đó, Nghị định bổ sung phạm vi xử phạt đối với các hành vi vi phạm liên quan đến quan trắc, giám sát môi trường, quản lý và công khai dữ liệu môi trường, báo cáo công tác bảo vệ môi trường; giảm nhẹ phát thải khí nhà kính, bảo vệ tầng ô-dôn và hoạt động giao dịch trên sàn giao dịch các-bon trong nước. Các vi phạm về bảo tồn thiên nhiên, đa dạng sinh học, bảo vệ di sản thiên nhiên và dịch vụ hệ sinh thái tự nhiên cũng được quy định cụ thể.

Việc xác định rõ các nhóm hành vi vi phạm tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động kiểm tra, phát hiện và xử lý vi phạm, đồng thời đặt ra yêu cầu tuân thủ đầy đủ hơn đối với tổ chức, cá nhân trong suốt quá trình triển khai dự án và vận hành cơ sở sản xuất, kinh doanh.

Không có giấy phép môi trường, xả thải trái phép: Đối diện mức phạt đến 1 tỷ đồng

Một trong những nội dung đáng chú ý của Nghị định 412/2026/NĐ-CP là quy định mức xử phạt đối với dự án đầu tư đã triển khai thi công công trình xây dựng nhưng chưa đi vào vận hành hoặc cơ sở đang hoạt động mà không có giấy phép môi trường, đăng ký môi trường theo quy định.

Đối với dự án, cơ sở thuộc đối tượng phải đăng ký môi trường tại UBND cấp xã, hành vi không đăng ký môi trường bị phạt từ 20 triệu đồng đến 30 triệu đồng. Trường hợp thuộc đối tượng đăng ký môi trường tại UBND cấp tỉnh nhưng không thực hiện đăng ký, mức phạt từ 50 triệu đồng đến 70 triệu đồng.

Đối với các cơ sở thuộc đối tượng phải có giấy phép môi trường, chế tài nghiêm khắc hơn được áp dụng tùy theo thẩm quyền cấp phép. Cụ thể, dự án, cơ sở thuộc thẩm quyền cấp phép của Chủ tịch UBND cấp tỉnh hoặc UBND cấp tỉnh có hành vi không có giấy phép môi trường bị phạt từ 200 triệu đồng đến 400 triệu đồng. Với dự án, cơ sở thuộc thẩm quyền cấp phép của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, mức phạt tăng lên từ 400 triệu đồng đến 600 triệu đồng.

Đáng chú ý, hành vi không có công trình xử lý chất thải đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường; xây lắp, lắp đặt thiết bị, đường ống hoặc các đường thải khác để xả chất thải chưa qua xử lý hoặc xả chất thải sau xử lý không đạt quy chuẩn kỹ thuật môi trường có thể bị phạt từ 600 triệu đồng đến 800 triệu đồng đối với nhóm cơ sở thuộc thẩm quyền cấp phép cấp tỉnh. Mức phạt đối với nhóm thuộc thẩm quyền cấp phép của Bộ Nông nghiệp và Môi trường là từ 800 triệu đồng đến 1 tỷ đồng.

Trường hợp đã bị xử phạt về hành vi không có giấy phép môi trường nhưng tiếp tục tái phạm, mức phạt cũng được nâng lên tương ứng, từ 600 triệu đồng đến 800 triệu đồng đối với nhóm thuộc thẩm quyền cấp phép cấp tỉnh và từ 800 triệu đồng đến 1 tỷ đồng đối với nhóm thuộc thẩm quyền cấp phép của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Không chỉ dừng ở xử phạt bằng tiền, Nghị định còn quy định các hình thức xử phạt bổ sung. Theo đó, cơ sở vi phạm có thể bị đình chỉ hoạt động của nguồn phát sinh chất thải hoặc hoạt động xả thải không có giấy phép môi trường từ 1 đến 3 tháng. Đối với hành vi không có công trình xử lý chất thải đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường, thời gian đình chỉ hoạt động gây ô nhiễm có thể lên đến 4-6 tháng.

Đặc biệt, trong trường hợp địa điểm hoặc một phần diện tích dự án, cơ sở không phù hợp với quy hoạch, phân vùng môi trường và khả năng chịu tải của môi trường đã được phê duyệt, tổ chức vi phạm còn có thể bị buộc di dời dự án, cơ sở hoặc một phần diện tích đến địa điểm phù hợp.

Tăng trách nhiệm kiểm soát ô nhiễm ngay từ cơ sở

Bên cạnh các hành vi vi phạm về giấy phép môi trường, Nghị định 412/2026/NĐ-CP cũng quy định chế tài đối với việc không có công trình, biện pháp giảm thiểu tiếng ồn, độ rung. Mức phạt đối với nhóm dự án, cơ sở thuộc thẩm quyền cấp phép cấp tỉnh là từ 50 triệu đồng đến 100 triệu đồng; nhóm thuộc thẩm quyền cấp phép của Bộ Nông nghiệp và Môi trường là từ 100 triệu đồng đến 150 triệu đồng.

Đối với hành vi không vận hành, không vận hành thường xuyên hoặc vận hành không đúng quy trình công trình bảo vệ môi trường, mức phạt được quy định từ 400 triệu đồng đến 600 triệu đồng đối với nhóm thuộc thẩm quyền cấp phép cấp tỉnh và từ 600 triệu đồng đến 800 triệu đồng đối với nhóm thuộc thẩm quyền cấp phép của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Đáng chú ý, Nghị định không chỉ xử lý hành vi vi phạm mà còn đặt ra trách nhiệm khắc phục hậu quả. Tổ chức, cơ sở vi phạm có thể bị buộc thực hiện các biện pháp khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường; phá dỡ công trình, thiết bị được xây lắp trái quy định nhằm xả chất thải ra môi trường.

Quy định này cho thấy yêu cầu quản lý môi trường không chỉ dừng ở việc phát hiện, xử phạt hành vi vi phạm mà còn phải buộc chủ thể gây ô nhiễm khắc phục hậu quả, kiểm soát nguồn thải và chịu trách nhiệm đối với những tác động do hoạt động của mình gây ra.

Nghị định số 412/2026/NĐ-CP có hiệu lực thi hành từ ngày 14/11/2026, đồng thời thay thế Nghị định số 45/2022/NĐ-CP ngày 7/7/2022 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường.

Trần Sơn