Nghèo đa chiều ở hai thành phố lớn nhất Việt Nam

Trong những ngày cuối cùng của năm 2010, được sự hỗ trợ của tổ chức quốc tế, Việt Nam công bố kết quả khảo sát nghèo đô thị tại Hà Nội và TP.HCM.

Theo đó, Hà Nội và TP.HCM là hai đô thị lớn, với các chỉ tiêu kinh tế xã hội ở mức cao, nhưng vẫn tồn tại chênh lệch về thu nhập cũng như tiếp cận các dịch vụ xã hội giữa các nhóm dân cư, đặc biệt là nhóm dân di cư không hộ khẩu và dân thường trú có đăng ký hộ khẩu.

Qua kết quả khảo sát cho thấy, ngoài phương pháp đo lường truyền thống và phổ biến về nghèo dựa trên khía cạnh kinh tế, Việt Nam đã bắt đầu quan tâm hơn đến khía cạnh xã hội để có thể đánh giá đầy đủ được mức sống của các tầng lớp dân cư trong xã hội đời sống.

Dựa trên kết quả điều tra nghèo đô thị với 8 chiều đói nghèo là thu nhập, giáo dục, y tế, tiếp cận hệ thống an sinh xã hội, chất lượng và diện tích nhà ở, dịch vụ nhà ở, tham gia các hoạt động xã hội, an toàn xã hội, nhóm chuyên gia đã áp dụng chỉ số nghèo đa chiều (một chỉ số mới được Liên hợp quốc sử dụng trong Báo cáo Phát triển con người năm 2010) để đưa ra bức tranh toàn diện hơn về tình trạng nghèo ở hai thành phố.

Ở cả hai thành phố, 3 chiều đóng góp nhiều nhất vào chỉ số nghèo đa chiều là thiếu hụt về tiếp cận hệ thống an sinh xã hội, thiếu hụt tiếp cận các dịch vụ nhà ở (điện, nước, thoát nước,  rác thải…) và thiếu hụt về chất lượng và diện tích nhà ở.

Chỉ số nghèo đa chiều ở TP.HCM cao hơn Hà Nội, nông thôn cao hơn thành thị và người di cư cao hơn người có hộ khẩu. Đối với cư dân có hộ khẩu, ba đóng góp lớn nhất vào chỉ số nghèo đa chiều lần lượt là an sinh xã hội, dịch vụ nhà ở, và chất lượng/diện tích nhà ở.

Đặc biệt, chỉ số nghèo đa chiều rất cao đối với nhóm dân di cư đang có ít nhất một thiếu hụt, trong đó an sinh xã hội cũng là yếu tố đóng góp hàng đầu. Đáng chú ý, người di cư không hộ khẩu đang thực sự gặp phải vấn đề khó khăn trong tham gia các tổ chức và hoạt động xã hội.

Những kết quả rút ra từ nghiên cứu nghèo đô thị càng làm rõ thêm nhận định ban đầu rằng, đối với Hà Nội và TP.HCM, công tác giảm nghèo chỉ dựa trên tiêu chí thu nhập/chi tiêu là chưa đủ. Những chính sách giảm nghèo, nâng cao đời sống người dân – nếu có cần dựa trên cách đánh giá nhiều chiều này. Không những thế, cần có những chính sách dài hạn nhằm giúp bộ phận dân di cư, chiếm một phần lớn trong số những người nghèo, ở hai thành phố thoát khỏi tình trạng thiếu hụt những điều kiện sống cơ bản.

Kết quả khảo sát nghèo đô thị khuyến nghị, trong thời gian tới chính quyền hai thành phố cần xây dựng kế hoạch giảm nghèo cùng với hệ thống giám sát, đánh giá hiệu quả nghèo đô thị với hướng nhìn đa chiều và trọng tâm vào một số lĩnh vực.

Bao gồm: tăng cường hệ thống an sinh xã hội, các dịch vụ nhà ở (dịch vụ điện, nước, nước và rác thải), diện tích, chất lượng nhà, phổ cập giáo dục trung học cơ sở và huy động trẻ em đến trường, tạo công bằng trong tiếp cận các cơ sở giáo dục công lập, chăm sóc y tế và bảo hiểm y tế, và huy động tham gia của người dân, cụ thể là dân di cư, vào các hoạt động xã hội và tổ chức xã hội. Việc thoát khỏi thiếu hụt những điều kiện sống cơ bản không còn là bài toán quá khó.

Thục Quyên