Nghề thi hành án dân sự: Kết hợp kỹ năng dân vận vào thực thi pháp luật

Phía sau bản án là tình người

Với kinh nghiệm 28 năm làm việc trong ngành thi hành án dân sự (THADS), trong đó có 19 năm làm chấp hành viên, ông Nguyễn Hoàng Anh - Trưởng phòng THADS khu vực 2 - Gia Lai chia sẻ, nghề THADS không đơn thuần là công việc xử lý hồ sơ, thu hồi tiền hay kê biên tài sản mà là quá trình giải quyết những mâu thuẫn, tranh chấp đã kéo dài, những quyền lợi đã được pháp luật công nhận nhưng chưa được bảo đảm thực hiện trên thực tế.

Và mỗi hồ sơ thi hành án là một câu chuyện riêng, mỗi đương sự là một hoàn cảnh khác nhau. Mỗi vụ việc đều đòi hỏi người chấp hành viên phải có bản lĩnh, trách nhiệm, sự kiên trì và cả sự thấu hiểu.

Đã trải qua không biết bao nhiều lần tổ chức cưỡng chế thi hành án giao tài sản, cưỡng chế kê biên tài sản để đảm bảo việc thi hành án nhưng vụ việc để lại cho ông Nguyễn Hoàng Anh nhiều cảm xúc nhất là tổ chức thi hành án đối với vợ chồng ông Phan Văn L và Bùi Thị H trên địa bàn An Nhơn.

Theo bản án, vợ chồng ông L phải có nghĩa vụ trả cho 3 người được thi hành án với tổng số tiền là 1,36 tỷ đồng và 20 chỉ vàng. Lúc đầu, khi nghiên cứu bản án và các tài liệu có liên quan, cũng như những thông tin mà bên được thi hành án cung cấp, ông Anh tưởng chừng như vụ việc rất đơn giản vì vợ chồng ông L có tài sản là quyền sử dụng đất diện tích 50m2 nằm ngay vị trí chợ của xã.

Tuy nhiên, thời điểm ngành chức năng phối hợp với chính quyền địa phương động viên vợ chồng ông L tự nguyện thi hành án thì bà H không có mặt tại địa phương. Trong khi đó, ông L cho rằng việc buộc ông phải trả nợ cho 3 bị hại là không đúng vì ông không vay mượn tiền của những người này. Do vậy, ông không tự nguyện thi hành án.

Sau đó, ông Nguyễn Hoàng Anh tiến hành xác minh điều kiện thi hành án thì phát hiện quyền sử dụng đất và tài sản trên đất chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà ở. Bản đồ địa chính được lưu tại xã cho thấy, thửa đất này được cha mẹ để lại và kê khai tên vợ chồng ông L từ trước năm 1980 nhưng không có đất ở. Ngôi nhà được xây dựng trên đất trước năm 1995.

Trong quá trình khai thác hồ sơ lưu trữ tại UBND xã, ông Anh phát hiện, theo bản đồ năm 1993, thửa đất của vợ chồng ông L là loại đất ở nhưng bản đồ năm 1997 đo vẽ lại là đất vườn thừa. Đây là lỗi do cán bộ địa chính thời điểm đó có sai sót khi điền số liệu nhưng muốn điều chỉnh từ đất vườn sang đất ở phải được UBND cấp huyện cho phép.

Tiếp tục hành trình, ông Anh báo cáo, đề xuất xin ý kiến Chủ tịch UBND thị xã cũng là Trưởng ban Chỉ đạo THADS thị xã, đồng thời xin ý kiến tổ chức cưỡng chế thi hành án. Sau đó, Chủ tịch UBND thị xã đồng ý về việc chuyển đất vườn thành đất ở và tổ chức cưỡng chế thi hành án.

“Câu chuyện tưởng chừng đã được giải quyết thì gặp phải sự chống đối quyết liệt của gia đình ông L khi đưa ra lý lẽ như: bản án oan sai, nhà chưa có sổ, đất hộ gia đình… Sau khi tôi vận dụng quy định pháp luật giải quyết xong thì gia đình họ tiếp tục chống đối bằng cách khóa cửa nhà trong giờ hành chính. Công việc tổ chức thi hành án tiếp tục gặp khó khăn, ách tắc”, ông Nguyễn Hoàng Anh cho biết.

Khi công tác vận động thuyết phục không thực hiện được, ông Anh đề xuất xây dựng kế hoạch cưỡng chế, đề nghị cơ quan công an cử lực lượng bảo vệ cưỡng chế và thuê người bảo quản tài sản. Kế hoạch được phê duyệt thực hiện thì ông L sử dụng xăng, dầu chuẩn bị cho việc chống đối. Tuy nhiên, qua công tác phối hợp với cơ quan công an đã khống chế được việc chống đối bằng xăng, dầu của L. Việc cưỡng chế kê biên tài sản sau đó đã thực hiện thành công.

Dù vậy, câu chuyện khó khăn hơn đó là sau khi bán tài sản để thi hành án thì gia đình gồm 6 nhân khẩu của ông L ở đâu vì ngoài ngôi nhà nói trên thì gia đình ông không có chỗ ở nào khác. Đây là vấn đề nhân đạo được quy định trong pháp luật THADS.

Ông Nguyễn Hoàng Anh lúc này vừa thực hiện các bước tiếp theo của kê biên tài sản là lựa chọn tổ chức thẩm định giá, bán đấu giá, vừa phối hợp với chính quyền địa phương tìm nơi để thuê cho gia đình ông L ở sau khi bán đấu giá thành. Đồng thời, ông thuyết phục những người được thi hành án giảm bớt phần lãi chậm thi hành án hoặc cho bớt số nợ để gia đình ông L tạo dựng chỗ ở mới, bởi ngôi nhà bán đấu giá không đủ để thanh toán số nợ và tiền lãi phát sinh trong thời gian 2 năm kéo dài vụ việc.

“Và rồi, câu chuyện thi hành án cũng có cái kết nhân văn. Đó là gia đình L nhận thấy không còn cách nào để chống đối lại pháp luật nên đã liên hệ với tôi xin được gặp tất cả những người được thi hành để thương lượng xin phần lãi và một phần số tiền phải thi hành án, đồng thời xin tự tìm người để bán ngôi nhà. Sau quá trình tôi vận động, thuyết phục, những người được thi hành án đã tự nguyện cho một phần số nợ và miễn tiền lãi phát sinh. Gia đình ông L sau đó cũng thực hiện xong nghĩa vụ thi hành án và sử dụng số tiền của những người được thi hành án cho lại để tìm nơi ở mới”, Trưởng phòng THADS khu vực 2 - Gia Lai chia sẻ.

Ngoài kiến thức pháp luật cần có bản lĩnh nghề nghiệp

Theo ông Nguyễn Hoàng Anh, điều khiến nghề THADS trở nên đặc biệt là người làm nghề phải tiếp xúc với rất nhiều hoàn cảnh khác nhau trong xã hội. Có những người được thi hành án là người lao động nghèo đang mong chờ khoản tiền lương, tiền bồi thường để trang trải cuộc sống. Có những cụ già nhiều năm theo đuổi một vụ kiện tranh chấp đất đai chỉ mong lấy lại phần tài sản thuộc về gia đình mình. Cũng có những người phải thi hành án đang gặp hoàn cảnh khó khăn, bệnh tật hoặc mất khả năng lao động…

Đứng trước những hoàn cảnh ấy, người chấp hành viên không chỉ áp dụng pháp luật mà còn phải vận dụng kỹ năng dân vận, kỹ năng thuyết phục và sự chia sẻ để tìm ra hướng giải quyết phù hợp nhất trong khuôn khổ pháp luật.

“Ngoài kiến thức pháp luật, người chấp hành viên cần có bản lĩnh nghề nghiệp, khả năng xử lý tình huống và đặc biệt là sự bình tĩnh để bảo đảm việc thi hành án được thực hiện đúng pháp luật nhưng vẫn hạn chế tối đa những tác động tiêu cực đến đời sống của người dân”, ông Nguyễn Hoàng Anh cho biết.

Trưởng phòng THADS khu vực 2 - Gia Lai chia sẻ rằng, nghề THADS không có nhiều hào quang. Đó là công việc thầm lặng phía sau những bản án đã có hiệu lực pháp luật. Có những ngày đi xác minh từ sáng đến tối, có những đêm nghiên cứu hồ sơ để kịp thời hạn giải quyết công việc, có những áp lực từ khối lượng án ngày càng tăng và những vụ việc phức tạp kéo dài. Nhưng đổi lại, niềm vui lớn nhất của người làm nghề chính là nhìn thấy một bản án được thực thi, quyền lợi của người dân được bảo đảm và sự nghiêm minh của pháp luật được khẳng định trong thực tế.

“Sau mỗi hồ sơ được giải quyết thành công không chỉ là những con số thống kê hay chỉ tiêu nghiệp vụ hoàn thành mà còn là sự ổn định của các quan hệ xã hội, là niềm tin của người dân vào công lý và pháp luật. Đó cũng chính là giá trị cao đẹp và ý nghĩa sâu sắc nhất của nghề THADS - nghề của trách nhiệm, bản lĩnh, sự tận tâm và lòng kiên trì trên hành trình đưa pháp luật đi vào cuộc sống”, ông Nguyễn Hoàng Anh chia sẻ.