Nghề luật trong kỷ nguyên AI: Đổi mới để thích ứng và phát triển bền vững

Phát biểu khai mạc Hội thảo, PGS.TS Nguyễn Tiến Vinh, Hiệu trưởng Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội nêu rõ trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số đang làm thay đổi cách thức tiếp cận thông tin, tổ chức công việc và cung cấp dịch vụ pháp lý. Khi công nghệ có thể hỗ trợ tra cứu tài liệu, phân tích hồ sơ và văn bản, người làm nghề luật có thêm cơ hội nâng cao hiệu quả công việc. Đồng thời, những thay đổi này cũng đặt ra yêu cầu mới về năng lực chuyên môn, phương pháp hành nghề và trách nhiệm nghề nghiệp.

Ý nghĩa của quá trình chuyển đổi này gắn trực tiếp với yêu cầu nâng cao chất lượng xây dựng và thi hành pháp luật, cải cách tư pháp, phát triển dịch vụ pháp lý, quản lý và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp. Công nghệ mở ra khả năng đưa thông tin pháp luật đến với nhiều người hơn, rút ngắn thời gian xử lý một số công việc và sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn. Tuy nhiên, những khả năng đó cần được nghiên cứu nghiêm túc để chuyển hóa thành lợi ích thực tế.

Vì vậy, sử dụng công nghệ đòi hỏi người hành nghề phải có năng lực kiểm chứng, khả năng nhận diện rủi ro và tinh thần trách nhiệm đối với công việc của mình. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các hoạt động liên quan trực tiếp đến quyền con người, quyền công dân và việc bảo đảm công lý, như xét xử, công tố, kiểm sát, hành nghề luật sư, công chứng, đấu giá và thi hành án. Mỗi quy định pháp luật đều gắn với con người và những quyền, lợi ích cụ thể. Do đó, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo cần được xem xét đồng thời với các yêu cầu về bảo mật thông tin, bảo vệ dữ liệu, tính minh bạch và trách nhiệm trong quá trình lựa chọn, sử dụng công nghệ.

PGS.TS Nguyễn Tiến Vinh mong rằng hội thảo sẽ góp phần làm rõ hơn những yêu cầu về năng lực đối với người học luật, các điều kiện cần chuẩn bị để ứng dụng trí tuệ nhân tạo và những yêu cầu bảo đảm chất lượng hoạt động nghề nghiệp. Kinh nghiệm quốc tế và các vấn đề pháp lý liên quan cần được phân tích trong mối liên hệ với điều kiện thực tiễn của Việt Nam. Những kiến nghị có căn cứ, phù hợp với nguồn lực và có khả năng triển khai sẽ góp phần nâng cao giá trị thực tiễn của hội thảo đối với các cơ sở đào tạo và cộng đồng nghề nghiệp.

Phát biểu tại Hội thảo, NGƯT. PGS.TS Nguyễn Minh Hằng, Phó Giám đốc Học viện Tư pháp cho biết, với vai trò là cơ sở đào tạo các chức danh tư pháp và bổ trợ tư pháp, việc phối hợp tổ chức hội thảo với Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội là một dấu mốc trong mối quan hệ hợp tác toàn diện giữa hai cơ sở đào tạo. Thông qua hoạt động này, Học viện hướng tới tăng cường sự liên thông trong đào tạo, thúc đẩy nghiên cứu, ứng dụng, chuyển giao kết quả nghiên cứu và đưa các giá trị khoa học vào thực tiễn đào tạo.

Phó Giám đốc Học viện Tư pháp Nguyễn Minh Hằng mong muốn Hội thảo nghiên cứu, trao đổi về bối cảnh phát triển của trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số toàn diện trong các lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có những tác động trực tiếp đến hoạt động đào tạo và xây dựng chương trình đào tạo; chia sẻ kinh nghiệm quốc tế trong ứng dụng trí tuệ nhân tạo gắn với hoạt động đào tạo; chuẩn năng lực số trong các chương trình đào tạo. Việc nghiên cứu, bổ sung chuẩn năng lực số vào chương trình đào tạo cử nhân cũng như chương trình đào tạo các chức danh tư pháp và bổ trợ tư pháp đang đặt ra những yêu cầu mới đối với các cơ sở đào tạo.

Tại Hội thảo, các đại biểu trao đổi các nội dung về Luật Trí tuệ nhân tạo - các tác động tới giáo dục đại học và đào tạo luật ở Việt Nam; tác động của trí tuệ nhân tạo tạo sinh đối với nghề luật - Từ công cụ hỗ trợ đến tái cấu trúc thị trường dịch vụ pháp lý; trách nhiệm đạo đức mới của nghề luật trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo - Yêu cầu kiểm chứng, trách nhiệm giải trình và suy xét nhân văn; đổi mới hoạt động đào tạo các chức danh tư pháp trong bối cảnh phát triển AI và chuyển đổi số toàn diện; ứng dụng trí tuệ nhân tạo và thực hiện chuyển đổi số trong hoạt động xét xử của tòa án: Kinh nghiệm của một số quốc gia và giá trị tham khảo cho Việt Nam…