Ngày làm việc thứ 17, kỳ họp thứ 6, Quốc hội khóa 12: Cần đánh giá khách quan vai trò của các tập đoàn, tổng công ty Nhà nước

25,2% số đơn vị có mức lợi nhuận âm hoặc dưới 5%

Nhiều đại biểu cho rằng, các tập đoàn, tổng công ty Nhà nước luôn được tạo điều kiện về vốn, đặc quyền khai thác và kinh doanh ngành nghề có mức độ lợi nhuận rất lớn được Nhà nước rót vốn và tạo điều kiện hỗ trợ tối đa khi vay vốn ngân hàng. Số vốn thực của các tập đoàn và tổng công ty ít, phần lớn là vốn vay ngân hàng, nhưng lại đầu tư dàn trải vào những ngành nghề khác. Trong khi đó, tỷ lệ lợi nhuận bình quân hằng năm của các tập đoàn và tổng công ty lại không được công khai, minh bạch, không rõ hiệu quả kinh tế thực của vốn đầu tư Nhà nước tại các doanh nghiệp này ra sao.

Các đại biểu Vũ Quang Hải(Hưng Yên), Mã Cư Điền (Quảng Nam), Phạm Thị Loan(Hà Nội), Trần Ngọc Vinh (Hải Phòng) phân tích: Cần tách bạch các nguồn vốn có nguồn gốc từ ngân sách Nhà nước được bổ sung vào thành nguồn vốn của Nhà nước. Điều này có ý nghĩa quan trọng nhằm đánh giá hoạt động của các doanh nghiệp Nhà nước và tạo ra sân chơi bình đẳng giữa doanh nghiệp Nhà nước và doanh nghiệp ngoài Nhà nước. Nhóm doanh nghiệp Nhà nước hiện nắm giữ 60% nguồn vốn cho vay của các ngân hàng thương mại trong nước, khoảng 70% vốn vay nước ngoài, chỉ đóng góp 40% vào GDP cả nước nhưng các công ty được đặc quyền khai thác nguồn tài nguyên trong nước. Vì vậy, các đại biểu đề nghị Chính phủ xem xét nên thành lập cơ quan ngang bộ chuyên trách quản lý quyền sở hữu Nhà nước ở khu vực kinh tế này, thực hiện vai trò giám sát và công khai hóa thông tin về hoạt động của tập đoàn và tổng công ty.

Với số vốn lớn hơn 1 triệu 241 tỷ đồng và với lượng tài sản lớn, nhưng hiệu quả đạt được, lợi nhuận trên đồng vốn thấp. Năm 2007 trừ đi yếu tố trượt giá, trừ đi lạm phát, hiệu quả đạt khoảng 3% lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu. Năm 2008 đạt âm 11% lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu, tính cả yếu tố lạm phát và trượt giá năm 2008 vẫn là con số âm. Theo báo cáo, có 45,05% số tập đoàn, tổng công ty Nhà nước hoạt động hiệu quả thấp, tỷ suất lợi nhuận trên vốn sở hữu dưới 10%. So sánh giữa các loại hình doanh nghiệp ngoài Nhà nước, các doanh nghiệp có vốn FDI, hiệu quả sử dụng vốn, tài sản của Nhà nước tại các tập đoàn, tổng công ty thấp, chưa tương xứng với quy mô, nguồn lực tài chính, chính sách ưu đãi của Nhà nước, chưa khẳng định vững chắc vị trí, vai trò trong nền kinh tế. Không ít doanh nghiệp, nhất là các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xây dựng, hoạt động kinh doanh chủ yếu dựa vào vốn vay ngân hàng và vốn chiếm dụng cơ cấu tài chính không hợp lý, dễ phát sinh rủi ro. Như vậy, 25,2% số đơn vị báo cáo có mức lợi nhuận âm hoặc dưới 5% và 47,2% số đơn vị báo cáo có mức lợi nhuận dưới 10%. Qua đó cho thấy một tỷ lệ không nhỏ (45,05%) tập đoàn, tổng công ty Nhà nước hoạt động hiệu quả thấp (tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu dưới 10%), ảnh hưởng đến hiệu quả chung của khu vực kinh tế Nhà nước.

Công khai hiệu quả kinh tế

Nhiều đại biểu cho rằng, các tập đoàn, tổng công ty Nhà nước có đóng góp tích cực đối với sự phát triển kinh tế-xã hội đất nước. Cần có cái nhìn biện chứng để đánh giá hiệu quả hoạt động của các đơn vị này.

Đại biểu Trần Du Lịch (thành phố Hồ Chí Minh) phân tích: Không chỉ Việt Nam mà nước nào trên thế giới cũng cần có doanh nghiệp Nhà nước, bởi Nhà nước cần có lực lượng vật chất để can thiệp thị trường và định hướng phát triển, bổ khuyết cho những khuyết tật của thị trường. Trong quá trình đổi mới, doanh nghiệp quốc doanh ở nhiều nước đối mặt với thực tế là Nhà nước quản lý chặt, quyền tự chủ không có, mất cơ hội phát triển, nhưng nếu phân cấp, phân quyền mạnh, mở rộng dễ nảy sinh tiêu cực. Vì vậy, chỉ có tăng tính công khai, minh bạch và cơ chế giám sát bên trong và bên ngoài để vừa bảo đảm tính tự chủ cho doanh nghiệp, vừa tạo ra cơ chế cho doanh nghiệp. Chủ trương thành lập một số tập đoàn mạnh đối với những ngành then chốt là đúng. Nhưng vừa qua, một số tập đoàn hoạt động chệch hướng, phát triển đa ngành thay vì tập trung phát triển lĩnh vực được giao. Nhưng để phát triển đa ngành cần thời gian chuẩn bị hàng trăm năm.

Một số đại biểu cho rằng, nhiều tập đoàn, tổng công ty tham gia đầu tư vào các lĩnh vực tài chính, chứng khoán, ngân hàng, bất động sản và một số dịch vụ khác với tổng số vốn đầu tư rất lớn, nhưng lợi nhuận trên vốn đầu tư rất thấp, thấp hơn so với đầu tư vào ngành kinh tế kinh doanh chính của đơn vị mình. Điều đáng nói là các đơn vị này thiếu nguồn lực tài chính để đầu tư các dự án quan trọng được Nhà nước giao.

Đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hà (Hà Nội) cho rằng, trong hơn 10 năm qua, kể từ khi thành lập, các tập đoàn, tổng công ty phải nhiều lần chuyển đổi mô hình hoạt động nên không thể tránh khỏi những khó khăn trong việc thực hiện có hiệu quả mô hình sau chuyển đổi.

Có thái độ với tổng công ty lỗ lớn

Đây là vấn đề được đại biểu Nguyễn Đăng Vang(Bình Định) đề nghị. Theo đại biểu, Báo cáo của Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho biết, lợi nhuận sau thuế là 69.311 tỷ đồng, tức khoảng 4 tỷ USD, nếu chia cho nguồn vốn chủ sở hữu, lợi nhuận là 14,27%, còn tính cả nguồn vốn vay để đầu tư hoạt động sản xuất kinh doanh là 5,58%. Đây là kết quả khá khả quan. Tuy nhiên, một số doanh nghiệp thua lỗ 3 năm liền như Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 4, năm đầu lỗ 655 triệu đồng, năm tiếp theo cộng lại là 30 tỷ đồng và năm thứ 3, tổng số vốn là 57 tỷ đồng; Tổng công ty xây dựng đường thủy năm đầu lỗ 429 tỷ đồng, năm sau lên 691 tỷ đồng và sau 3 năm lên 719 tỷ đồng. Với những doanh nghiệp này cần tỏ rõ thái độ.

Nợ phải thu so với chủ sở hữu rất cao, như Tổng Công ty xây dựng công trình giao thông 5, nợ phải thu gấp 36 lần so với vốn chủ sở hữu. Tổng công ty xây dựng công trình giao thông 8, nợ phải thu gấp 12 lần so với vốn chủ sở hữu và nợ khó đòi cao hơn so với vốn chủ sở hữu.

Đại biểu Trần Du Lịch (thành phố Hồ Chí Minh), Nguyễn Ngọc Đào (Hà Nội), Cao Sĩ Kiêm (Thái Bình) cho rằng, cần sớm xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật, xây dựng một số mô hình, bộ máy phân cấp quản lý, quản trị doanh nghiệp, quản lý tài chính, trong đó có xem xét tới yếu tố đặc thù của từng ngành kinh tế quan trọng.

Hôm nay 10-11, Quốc hội nghe tờ trình 2 dự án Luật An toàn thực phẩm, Luật Người khuyết tật và báo cáo thẩm tra 2 dự án luật trên; thảo luận tổ về dự án Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (sửa đổi)./.