Ngăn ngừa tội phạm chưa thành niên- Chưa tìm được giải pháp tối ưu (Kỳ cuối)

Nguyên nhân và giải pháp ngăn chặn

Có thể kể ra hàng loạt nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên. Trước tiên tên là các cơ quan bảo vệ pháp luật chưa tìm được giải pháp tối ưu. Theo đánh giá của các cơ quan nghiên cứu thì có khoảng 20% số trẻ vi phạm chưa đến mức phải áp dụng biện pháp giáo dưỡng mà chỉ cần giáo dục tại gia đình và cộng đồng cũng đủ điều kiện để giúp trẻ tiến bộ.

Thứ nữa là những sai sót trong phương pháp giảng dạy, giáo dục, quản lý học sinh. Hiện nay, nhà trường chủ yếu cung cấp những tri thức về mặt sách vở mà chưa chú trọng giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh. Một số học sinh cá biệt, hoàn cảnh gia đình éo le, học yếu, cá tính ngỗ ngược, hung hăng thường bị trù dập, xa lánh, thiếu sự thông cảm, chia sẻ và biện pháp uốn nắn, giáo dục kịp thời nên dễ chán nản, bỏ học đi lang thang rồi cuối cùng là sa vào con đường phạm tội.

Sự phân hoá giàu nghèo trong xã hội cũng ảnh hưởng đến cách suy nghĩ và xử sự của các em có hoàn cảnh gia đình khó khăn và để có tiền thỏa mãn những nhu cầu cá nhân, các em sẵn sàng lao vào con đường phạm tội. Tình trạng văn hoá phẩm đồi truỵ, bạo lực tràn lan gây tác hại không nhỏ đến đời sống tinh thần người chưa thành niên. Ở độ tuổi này, các em thường tò mò, học đòi, bắt chước rất nhanh. Do vậy, nếu như sự tiếp cận đó không có định hướng, chọn lọc thì chắc chắn việc học đòi và làm theo những cái xấu là điều khó tránh.

Để góp phần ngăn chặn tình trạng người chưa thành niên phạm tội, luật sư Nguyễn Mạnh Cường, Công ty Luật Tuyết Mai, Đoàn Luật sư Hải Phòng đề xuất: “Với góc độ nhìn nhận việc xử lý người chưa thành niên vi phạm pháp luật và phạm tội của một luật sư, tôi thấy cần đặt biện pháp giáo dục, răn đe người chưa thành niên phạm tội lên hàng đầu. Ở tuổi này, người chưa thành niên chưa nhận thức hết được hành vi của mình nên nhiều trường hợp chỉ vì một trò đùa, hoặc bị rủ rê, lôi kéo, a dua mà phạm pháp. Do vậy, đối với tội phạm chưa thành niên, vấn đề phòng ngừa rất quan trọng. Có thể phòng ngừa bằng nhiều biện pháp, tuy nhiên, hạn chế dùng biện pháp mạnh. Có tội là phải “xử tù” nhiều khi không phải là giải pháp tốt. Trong trại giam, người chưa thành niên sẽ “học” những “bài học” từ tội phạm có tiền án, tiền sự mà điều đó không có lợi cho các em. Quan trọng là người chưa thành niên cần được tiếp tục giáo dục với sự chủ động của gia đình, nhà trường và xã hội. Trong đó, cần nhấn mạnh trách nhiệm của gia đình, nhà trường về việc quản lý, chăm sóc giáo dục trẻ em. Trong quá trình tiến hành tố tụng hình sự đối với người chưa thành niên cũng có một số vấn đề cần quan tâm, đó là sự có mặt kịp thời của luật sư. Có trường hợp, người chưa thành niên phạm tội từ chối luật sư trong khi đây là quyền lợi của họ(?). Đối với việc xét xử bị cáo là người chưa thành niên, cần có một hội đồng am hiểu về tâm lý học, khoa học giáo dục người chưa thành niên, có kinh nghiệm để xét xử các vụ án có bị cáo là người chưa thành niên”…

Về vấn đề này, bà Đào Thị Mai, Giám đốc Trung tâm trợ giúp pháp lý Nhà nước Hải Phòng cho biết: “Theo Quy chế số 01/QCPH/TP- CA-KS-TA ngày 17- 6- 2008, người chưa thành niên dưới 18 tuổi được trợ giúp pháp lý miễn phí trong hoạt động tố tụng. Thực hiện quy chế này, Trung tâm ký hợp đồng phối hợp với 14 luật sư có “tâm” và  có “tầm” để thay mặt trung tâm thực hiện việc bào chữa, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của đương sự trong vụ án hình sự; dân sự, vụ án hành chính. Từ đầu năm 2008 đến nay, trung tâm hỗ trợ pháp lý miễn phí 118 người chưa thành niên phạm tội, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của họ trước pháp luật.

Theo tôi, trước thực trạng người chưa thành niên phạm tội cần tăng cường các biện pháp giáo dục tại cộng đồng. Thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm thanh, thiếu niên của nhiều nước trên thế giới cho thấy: những chế tài như không tước tự do, giáo dục, phục hồi người chưa thành niên ngay tại cộng đồng được thiết lập phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của các em làm giảm đáng kể tỷ lệ tái phạm. Điều này không những phù hợp với Công ước của Liên hợp quốc về quyền trẻ em (biện pháp giam giữ chỉ được áp dụng sau cùng, trong thời gian ngắn nhất có thể), mà còn phù hợp với Nghị quyết 49-NQ/TƯ của Đảng về cải cách tư pháp với chủ trương hạn chế phạm vi áp dụng hình phạt tù”.

Thanh Thủy