Ngăn chặn việc buôn bán “rác thải điện tử”

Hàng điện tử, gia dụng đã qua sử dụng bày bán công khai

Đi dọc tuyến đường Lương Khánh Thiện, Phạm Ngũ Lão (quận Ngô Quyền) hay vào chợ Sắt (quận Hồng Bàng), cơ man nào hàng điện tử, điện gia dụng có xuất xứ từ Nhật Bản, nhập lậu vào thành phố chủ yếu bằng đường bộ, từ biên giới phía Bắc về. Vào chợ Sắt, người mua có thể sắm từ chiếc đài hai cửa băng, có đầu đĩa CD giá vài trăm nghìn đồng đến bộ dàn âm thanh siêu chất lượng, cũng với giá siêu cao. Còn ở đường Lương Khánh Thiện, gần đây hình thành “chợ” vỉa hè bán các loại quạt cũ để bàn, sản xuất tại Nhật Bản, với giá từ vài trăm nghìn đồng đến vài triệu đồng/ chiếc, tùy theo nhãn hiệu, độ bắt mắt cũng như chất lượng còn lại.

Bán hàng gia dụng đã qua sử dụng trên đường Lương Khánh Thiện (quận Ngô Quyền)                                                                                                Ảnh: TG

Cùng với đó là các cửa hàng bày bán các loại màn hình vi tính, CPU và phụ kiện máy tính khác cũng đều qua sử dụng, không rõ nguồn gốc, xuất xứ. Đường Phạm Ngũ Lão là nơi tập trung bán các loại máy giặt cũ, được các thợ lành nghề tân trang lại khá bắt mắt người tiêu dùng. Anh Nguyễn Văn Vinh, ở quận Hà Đông (Hà Nội) cho biết, mỗi chuyến xuống Hải Phòng, anh thường tìm mua cả “mớ” quạt đã qua sử dụng, với giá trên dưới 1 triệu đồng/chiếc. Mang về quê, sau khi lau dầu, đánh bóng, trừ các khoản chi phí, anh lãi chừng vài trăm nghìn đồng một chiếc quạt. Còn máy vi tính cũ, anh Vinh chỉ mua vài bộ theo đặt hàng. Chủ một cửa hàng bán đồ điện tử cũ trên đường Lương Khánh Thiện không tiết lộ số lượng cũng như nguồn nhập hàng, nhưng cho biết thu nhập tương đối cao, lại ít gặp rủi ro.

Không ai xử lý?

Nói không ai xử lý người buôn bán hàng điện tử, điện gia dụng cũ cũng không hẳn đúng. Bởi lẽ, công tác phòng, chống buôn lậu được các lực lượng chức năng như quản lý thị trường, cảnh sát, bộ đội biên phòng làm riết ráo khu vực biên giới trên biển, các tuyến đường bộ. Nhưng việc này thường chỉ tập trung vào dịp trước Tết Nguyên đán hoặc các đợt cao điểm. Còn ở khu vực nội địa, các dịp khác trong năm, công tác này bị bỏ ngỏ, ít người bán hàng điện tử cũ bị kiểm tra, tịch thu hàng hóa theo quy định. Vì vậy, việc bán đồ điện tử, điện gia dụng, máy vi tính đã qua sử dụng có chiều hướng bùng phát, vượt khỏi tầm kiểm soát của cơ quan chức năng.

Qua tìm hiểu và quan sát thực tế thấy các đầu nậu buôn bán hàng điện tử, điện gia dụng cũ nhập lậu từ biên giới phía Bắc và vận chuyển bằng ô-tô. Khi về gần đến thành phố, số hàng này được san tải sang các xe ôm để đối phó với lực lượng chức năng. Thỉnh thoảng, một vài doanh nghiệp làm ăn lớn, nhập hàng qua đường biển với hàng chục côngtennơ chứa cao su phế thải và hàng điện tử qua sử dụng. Nếu phi vụ trót lọt, doanh nghiệp kiếm nhiều tiền. Khi cảnh sát môi trường và hải quan phát hiện, các doanh nghiệp này chìa ra bộ giấy tờ tạm nhập, tái xuất hoặc chủ hàng gửi sai chủng loại hàng hóa, không đúng với hợp đồng ký giữa hai bên. Lúc này, thành phố lại phải chi khoản kinh phí không nhỏ để tiêu hủy.

Hiểm họa về môi trường, ảnh hưởng sản xuất của doanh nghiệp trong nước

Đó là hậu quả tất yếu của việc buông lỏng quản lý, xử lý không triệt để nạn buôn bán hàng điện tử đã qua sử dụng. Theo các nhà khoa học, rác phế thải điện tử từ tivi, máy vi tính, tủ lạnh, máy giặt, điện thoại di động cồng kềnh, và chứa các nguyên liệu độc hại như chì, thủy ngân, cadmium, arsenic, nếu không được xử lý đúng cách, gây hiểm họa về môi trường, nguy hại cho sức khỏe. Do vậy, Tổ chức bảo vệ môi trường, trong đó có mạng lưới hành động Basel kêu gọi các nước, doanh nghiệp, cá nhân đình chỉ việc mua bán các hàng hóa độc hại, nhất là các đồ phế thải, có biện pháp cấp thiết nhằm chấm dứt việc thải rác độc hại. Ý thức vấn đề này, mới đây, Cơ quan bảo vệ môi trường (Mỹ) xử phạt Công ty Metro Metals Corp và Công ty Avista Recycling, Inc. 31.600 USD xuất khẩu 913 màn hình máy vi tính hỏng sang Việt Nam. Việc buôn bán hàng điện tử đã qua sử dụng còn ảnh hưởng đến các doanh nghiệp sản xuất trong nước. Bởi các chủ hàng này trốn thuế, không phải chịu các chi khác liên quan, hàng bán với giá rẻ, vô hình trung bóp nghẹt sản xuất trong nước, tạo tâm lý sùng bái hàng ngoại.

Chính vì lẽ đó, công tác chống buôn lậu cần được làm thường xuyên, triệt để ngay từ nội địa. Vấn đề quan trọng nữa là gắn trách nhiệm quản lý địa bàn, nơi nào, lực lượng nào để xảy ra tình trạng buôn bán hàng điện tử đã qua sử dụng phải thanh tra trách nhiệm thủ trưởng, xem xét, xử lý theo quy định. Có như vậy mới cải thiện môi trường sống, các doanh nghiệp cạnh tranh lành mạnh, bình đẳng và cùng phát triển./.