Ngăn cản mổ tử thi là trái luật?

Sau nghi án “mổ trộm tử thi” tại Bệnh viện Việt Đức, một lần nữa hàng loạt các câu hỏi liên quan đến hoạt động giám định pháp y tử thi lại được dư luận xới lên. Trong đó, nhiều vấn đề đã được pháp luật điều chỉnh, nhưng cũng có những vấn đề tiếp tục cần được công khai, minh bạch hơn bằng quy định pháp luật.

Mổ tử thi - “ngưỡng” khó vượt trong tâm lý người dân

Thông thường, khi có một cái chết bất thường xảy ra vì bất cứ lý do gì, thì thân nhân của người chết sẽ nhận được yêu cầu từ cơ quan điều tra hoặc cơ sở y tế (tùy tình huống) về chuyện mổ tử thi. Và hành động mổ tử thi lúc này dưới góc độ pháp y hoặc giải phẫu bệnh sẽ lý giải về nguyên nhân tử vong, từ đó góp phần làm sáng tỏ một vụ án cũng như đem tới những sự nhận định, đánh giá chuẩn xác hơn trong lĩnh vực y học.

Các bác sĩ pháp y của Trung tâm pháp y tỉnh Tiền Giang đang tiến hành khám nghiệm một trường hợp tử thi bị tai nạn giào thông. Ảnh: ĐSPL.

Đây là thông lệ và cũng là điều bình thường trên thế giới. Thế nhưng, ở Việt Nam thì câu chuyện “mổ tử thi” xem ra vẫn còn rất nặng nề, có lẽ do tâm lý nặng tâm linh của người Việt. Mặt khác, những lời đồn thổi về “bác sĩ lấy tạng” cũng khiến thân nhân người chết phản ứng rất dữ dội trước yêu cầu mổ tử thi.

Ngược dòng thời gian, có thể thấy trước khi xảy ra vụ lùm xùm ở Bệnh viện Việt Đức hôm 11/5 vừa qua thì hồi tháng 5/2007 tại Bệnh viện E Hà Nội cũng từng xảy ra một việc gây xôn xao dư luận.

Đó là trường hợp bệnh nhân Nguyễn Đức Toàn. Sau khi anh Toàn tử vong, do nghi ngờ có tai biến trong quá trình gây mê tại bệnh viện nên gia đình bệnh nhân này đã không đồng ý mổ tử thi, mặc dù Ban Giám đốc bệnh viện đã giải thích với gia đình người bệnh và yêu cầu được giám định tử thi để xác định nguyên nhân gây tử vong.

Sau khi Thanh tra Bộ Y tế vào cuộc, nguyên nhân tử vong cũng đã được làm sáng tỏ là do sốc phản vệ với thuốc gây mê. Đây là trường hợp hoàn toàn bất khả kháng, là rủi ro nghề nghiệp. Nhưng vì gia đình không đồng ý mổ tử thi nên sự việc đã dừng lại bằng thỏa thuận giữa lãnh đạo bệnh viện và gia đình nạn nhân.

Ngày đó, trao đổi với phóng viên, rất nhiều người được hỏi đã cho biết nếu họ có người thân rơi vào tình huống như vậy thì cũng sẽ không đồng ý mổ tử thi vì “sợ người thân chết không toàn thân sẽ oán”, hay “làm thế thương lắm”... Quả là cho đến giờ, “mổ tử thi” để tìm nguyên nhân tử vong vẫn là một “ngưỡng” khó vượt trong tâm lý người dân.

Mổ tử thi - cần thiết trong trường hợp nào?

Theo các nhà chuyên môn, mổ tử thi để hoạt động phục vụ tố tụng và mổ tử thi để rút kinh nghiệm y khoa là một yêu cầu cần thiết. Tuy nhiên, hiện nay, mổ tử thi nói chung và pháp y tử thi trong tố tụng nói riêng đang mâu thuẫn với tâm tư, nguyện vọng, tình cảm, tôn giáo và bị mặt trái của cơ chế thị trường xâm phạm (vì trong nhiều trường hợp, có người đã lợi dụng chuyện này làm phiền thân nhân người chết như đã từng xảy ra chuyện bệnh nhân ngộ độc hê-rô-in cấp cứu và tử vong, người nhà phải lo bạc triệu để khỏi mổ xác). 

Nhưng dù sao, việc mổ tư thi để phục vụ tố tụng và y khoa trong những trường hợp nhất định vẫn là vấn đề được pháp luật và khoa học bảo vệ. Bằng chứng, theo Tiến sĩ (TS) Vũ Dương - Viện trưởng Viện Pháp y quốc gia, Bộ Y tế, trong “20 quy trình giám định pháp y” - một đề tài của Viện do chính TS.Dương làm Chủ nhiệm được xây phục vụ cho giám định tổn hại sức khỏe và tử thi, để mỗi giám định viên căn cứ vào đó khi thi hành nhiệm vụ tránh được những sai sót đáng tiếc xảy ra..., đã nêu rõ: “Tai nạn giao thông đường bộ xảy ra khi người tham gia giao thông không chấp hành luật lệ giao thông, do những nguyên nhân chủ quan của con người như uống rượu, sử dụng ma túy, sử dụng thuốc tân dược chống chỉ định cho người điều khiển phương tiện giao thông, cũng có thể do yếu tố khách quan, nhưng đôi khi tai nạn giao thông là hiện trường giả, nhưng dù nguyên nhân nào khi tai nạn xảy ra cũng ảnh hưởng đến, sinh mạng, sức khỏe và kinh tế.

Theo quy định, tất cả các trường hợp tai nạn giao thông xảy ra chết người đều phải giám định pháp y nhằm xác định nguyên nhân chết, hình thái chết như vụ án, tai nạn, tự tử...” (20 quy trình giám định pháp y - Mục “Giám định pháp y các trường hợp chết do tai nạn giao thông đường bộ”).

Còn dưới góc độ pháp luật, như dẫn chứng của một Luật sư: “Khi có người chết mà chưa xác định được nguyên nhân gây ra cái chết thì việc khám nghiệm tử thi để xác định nguyên nhân và trách nhiệm nếu có là cần thiết và bắt buộc.

Pháp luật không quy định thời gian bao lâu thì phải tiến hành mổ khám nghiệm tử thi nhưng việc khám nghiệm tử thi cần được tiến hành càng sớm càng tốt kể từ thời điểm xảy ra cái chết để cho kết quả được chính xác, xác định được nguyên nhân và trách nhiệm nếu có. Theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự, việc khám nghiệm tử thi không cần phải có sự đồng ý của gia đình, trừ trường hợp khai quật tử thi”.

Cũng cần nói thêm rằng, đáp án này đã được vị Luật sư nói trên trả lời cho câu hỏi của một công dân sống tại Khánh Hòa. Công dân này có một người cháu đang công tác tại Nha Trang, tử vong do tự ngã khi đi xe máy Hon đa và dù gia đình không đồng ý, Bệnh viện TP.Nha Trang vẫn mổ tử thi để tìm nguyên nhân. 

Như vậy, trong trường hợp cụ thể, khi việc mổ tử thi là cấp thiết và phục vụ hoạt động tố tụng thì hành vi ngăn cản của bất kỳ ai, kể cả thân nhân của người đã khuất cũng là trái luật.

Hồng Minh

Bài sau: Thân nhân nào được quyền đại diện?