Nga giúp Venezuela xây dựng nhà máy điện hạt nhân

Mặc dù chuyến công du tới Venezuela của Thủ tướng Nga Vladimir Putin đã kết thúc từ hôm 2/4, nhưng dư luận trong và ngoài khu vực vẫn đang bàn luận xung quanh kế hoạch Moskva hỗ trợ Caracas xây dựng nhà máy điện hạt nhân.

Kế hoạch được chuẩn bị từ lâu?

Có nhiều hợp đồng, thỏa thuận đã được ký (31 thỏa thuận hợp tác) và thương đàm nhân chuyến công du của Thủ tướng Putin, nhưng dư luận đặc biệt quan tâm tới "kế hoạch hạt nhân" mà Nga vừa đồng ý với Venezuela. Tại cuộc họp báo chung sau hội đàm, Tổng thống Hugo Chavez tuyên bố,  dưới sự giúp đỡ của Nga, Venezuela đang chuẩn bị xây dựng một nhà máy điện hạt nhân vì mục đích hòa bình bởi Caracas không có ý định sản xuất vũ khí hạt nhân. Giới truyền thông cho biết, Venezuela đang cần xây dựng một nhà máy điện hạt nhân bởi nước này đang phải trải qua tình trạng thiếu điện trên diện rộng.

Theo giới truyền thông, Venezuela từng xây dựng lò phản ứng hạt nhân từ thập niên 60 thế kỷ trước để làm thí nghiệm tại Viện Nghiên cứu khoa học, nhưng điều này không đồng nghĩa với việc Venezuela có thể sở hữu công nghệ hạt nhân trong thời gian tới. Ngay từ chuyến thăm Nga hồi tháng 9/2009, Tổng thống Hugo Chavez đã đề nghị Nga giúp nước này sở hữu năng lượng hạt nhân. Tổng thống Hugo Chavez từng có chuyến công du tới Moskva (25/9/2008) để thảo luận với lãnh đạo Nga về một loạt hợp đồng quan trọng liên quan đến chính trị và kinh tế. Vấn đề xây dựng nhà máy điện hạt nhân là một trong những lĩnh vực được thảo luận nhiều nhất.

Cách đây gần 17 tháng (26/11/2008), Tổng thống Dmitry Medvedev đã nhất trí giúp Venezuela thực hiện chương trình phát triển năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình. Theo đó, Nga sẽ giúp Venezuela xây dựng lò phản ứng hạt nhân đầu tiên tại bang Zulia, khu vực tây bắc nước này. Khi đó ông Hugo Chavez đã tuyên bố, một lò phản ứng hạt nhân để tạo ra năng lượng sử dụng cho mục đích hòa bình sẽ sớm được xây dựng tại Estado Zulia và sẽ được mang tên nhà khoa học Venezuela Humberto Fernandez Moran.

Được biết, Tập đoàn Năng lượng hạt nhân hàng đầu của Nga Atomstroyexport là đơn vị sẽ giúp Venezuela thực hiện kế hoạch này. Giới truyền thông cho biết, kể từ khi thành lập đến nay (1998-2010), Tập đoàn Atomstroyexport đã là chủ thi công của nhiều công trình hạt nhân tại Iran, Bulgaria, Hungary, Cộng hòa Czech, Slovakia, Trung Quốc và Ấn Độ.

Giới truyền thông cho rằng, vấn đề này từng được Tổng thống Hugo Chavez thảo luận khi Phó thủ tướng Nga Igor Sechin có mấy chuyến thăm tới Caracas trong năm 2008. Ngay từ khi đó Washington đã theo sát vấn đề nhạy cảm này bởi nhiều nguyên nhân khác nhau. Theo thống kê, tại Nam Mỹ, Argentina có hai lò phản ứng hạt nhân đang hoạt động, còn Brazil cũng đang lên kế hoạch đầu tư 3,7 tỉ USD để xây nhà máy điện hạt nhân thứ ba.

Một cường quốc hạt nhân bên cạnh Mỹ?

Được biết, trước mỗi chuyến công du của lãnh đạo Nga và Venezuela, giới truyền thông phương Tây và Mỹ đều đưa ra những "lo lắng, quan ngại". Bộ Thông tin liên lạc Venezuela từng khuyến cáo về việc một số thông tin đã bị bóp méo trong chuyến công du tới Nga của Tổng thống Hugo Chavez. Nhiều phương tiện thông tin đại chúng của phương Tây đã đưa tin, trong 4 năm tới Venezuela sẽ chi tới 30 tỉ USD để mua vũ khí của Nga... Nga từng nhiều lần tuyên bố, sẽ tích cực tham gia vào việc hiện đại hóa lực lượng vũ trang Venezuela giai đoạn trước năm 2013. Tuyên bố này đã khiến Mỹ thực sự lo ngại.

Mặc dù Tổng thống Hugo Chavez tuyên bố, Nga và Venezuela không thiết lập một liên minh chống Mỹ, nhưng Washington vẫn đang dõi theo những động thái mới đây tại quốc gia Nam Mỹ này. Giới chuyên môn quan tâm tới bài phát biểu trên truyền hình của Tổng thống Hugo Chavez trước thềm chuyến thăm của Thủ tướng Putin khi cho rằng, đây thực sự là dịp quan trọng đối với Venezuela và cả vùng Mỹ Latinh bởi chúng tôi đang cùng nhau tạo ra một thế giới đa cực mới.

Tổng thống Hugo Chavez (trái) và Tổng thống Dmitry Medvedev.

Ngoại trưởng Venezuela Nicolas Maduro cũng từng nhấn mạnh, Nga và Venezuela sẽ bước vào một thời lỳ lịch sử mới - thời kỳ chuyển từ thế giới đơn cực sang đa cực. Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov cũng cho rằng, việc thúc đẩy quan hệ song phương giữa Nga và Venezuela không nhằm vào bất cứ quốc gia nào, kể cả Mỹ.

Trong tuyên bố hôm 14/9/2009, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ Ian Kelly cho rằng, Venezuela đã ký Hiệp ước cấm thử vũ khí hạt nhân nên phải tuân thủ những cam kết và không được quân sự hóa chương trình này. Nghị sĩ Connie Mack và nhiều nghị sĩ khác đã kêu gọi Mỹ ngăn chặn ý định kể trên của Venezuela. Nghị sĩ Ileana Ros-Lehtinen thậm chí còn khuyến cáo, Nga từng giúp Iran phát triển chương trình hạt nhân và điều này hoàn toàn có thể xảy ra đối với Venezuela.

Ngay sau khi nhận được những tuyên bố kể trên, Tổng thống Hugo Chavez đã nhiều lần khẳng định, Venezuela xây dựng nhà máy điện hạt nhân chỉ vì mục đích dân sự - gia tăng nguồn cung cấp điện, giống như nhiều quốc gia Nam Mỹ đã và đang làm.

Trong khi Washington đưa ra những quan ngại kể trên thì giới chuyên môn đã đưa ra những khó khăn khiến Venezuela khó xây dựng nhà máy điện hạt nhân trong thời điểm hiện nay. Thứ nhất, vấn đề tài chính. Mặc dù là một trong những ông chủ lớn về dầu mỏ, nhưng Venezuela không thể bóp nhỏ hầu bao để xây dựng nhà máy điện hạt nhân, nhất là trong bối cảnh tình hình kinh tế đang gặp nhiều khó khăn.

Thứ hai, nhân lực và công nghệ. Mặc dù Moskva tuyên bố giúp đỡ Caracas trong vấn đề công nghệ, nhưng để vượt qua trở ngại này phải mất một thời gian khá dài. Đây là một trong những "lỗ hổng" để phe đối lập công kích và chỉ trích. Chỉ riêng việc đào tạo chuyên gia đủ sức vận hành lò phản ứng hoạt động an toàn, đủ trình độ tự sản xuất các máy ly tâm, các trung tâm nghiên cứu phục vụ mục đích chữa bệnh... cũng khiến Venezuela phải luôn gồng mình!

Theo An Ninh Thế Giới