Nét đẹp ngày xuân của cư dân vùng đảo Hà Nam
(PLVN) - Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, cùng nhiều trầm tích văn hóa, các thế hệ cư dân vùng đảo Hà Nam (tỉnh Quảng Ninh) đã tạo dựng, giữ gìn một làng quê mang đậm bản sắc văn hóa vùng đồng bằng Bắc Bộ. Với ý nghĩa truy ơn công đức người xưa khai canh lập ấp, lễ hội Tiên Công của cư dân vùng đảo Hà Nam chính là lễ hội “Rước Người”, đề cao tinh thần kính trọng tuổi già, “kính lão đắc thọ”, “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc.
Đến vùng đảo Hà Nam hôm nay không chỉ thấy sự đổi mới, khởi sắc về kinh tế - xã hội mà còn thấy sự phong phú trong các sinh hoạt văn hóa cộng đồng nhưng vẫn bảo tồn gần như nguyên vẹn nét đặc trưng của làng quê vùng đồng bằng Bắc Bộ thông qua các lễ hội, phong tục, tập quán, món ăn, những kinh nghiệm quai đê lấn biển...
Theo các bậc cao niên trong làng, khoảng năm 1434, vua Lê ban chiếu mở rộng kinh thành, theo đó một nhóm người gồm các nho sĩ, thợ thủ công, thợ cày, ngư dân,... đã xuôi thuyền theo sông Hồng đến cửa sông Bạch, về sông Chanh và đặt chân lên vùng đất hoang sơ khai canh mở đất, lập làng ở đây – vùng đảo Hà Nam (tỉnh Quảng Ninh) ngày nay.
Để tưởng nhớ công lao của những người đã có công đầu quai đê lấn biển lập nên vùng đảo này, cư dân đảo Hà Nam đã tôn vinh họ là những Tiên Công và phụng thờ. Hàng năm, mở hội để cúng tế và duy trì tục rước của cha ông ngày trước, lễ hội Tiên Công đã trở thành lễ hội mùa xuân lớn nhất của cư dân nơi đây.
Với cư dân Hà Nam, sau lễ hội Tiên Công, mọi hoạt động của năm mới như: bồi đê, khơi mương, cày cấy, gieo trồng, mua con giống, ra khơi đánh bắt cá, buôn bán… mới thực sự bắt đầu, bởi người dân ở đây tin tưởng sau khi tế Tiên Công, họ đã được phù trợ, được tiếp thêm sức mạnh để tiếp tục sự nghiệp mà các tiền nhân đã để lại cho con cháu.
Không khí chuẩn bị Lễ hội Tiên Công náo nức từ tháng Chạp năm trước. Trên mọi ngả đường, đâu đó nhiều người hỏi thăm nhau trong họ, ngoài làng, xã mình, xã bạn năm nay có bao nhiêu cụ 80, 90, 100… tuổi.
Bởi, theo quan niệm của cư dân vùng đảo Hà Nam, gia tộc nào có người thượng thọ nghĩa là gia tộc đó ăn ở phúc đức, làm nhiều việc thiện, lao động sản xuất giỏi nên được các Tiên Công phù trợ cho trường thọ. Người đạt đến tuổi thượng thọ đều được cả gia tộc kính trọng, tên gọi Cụ Thượng trở thành tên thứ hai mà người trong tộc dùng trong giao tiếp với người đạt đến tuổi đó.
Anh Stefan Eriksson (42 tuổi) và Mattias Lindh (30 tuổi) đều có quốc tịch Thụy Điển là cháu rể của cụ Nguyễn Thị Thẩn (90 tuổi) chia sẻ, thấy rất vui và ấn tượng với lễ hội truyền thống này, cảm thấy hạnh phúc khi được trực tiếp tham gia lễ hội. Lễ hội hôm nay rất đặc biệt, bởi không chỉ có con cháu trọng dòng họ mà còn có sự tham gia của đông đảo người dân địa phương và du khách.
Ông Nguyễn Quang Sảnh (57 tuổi) con trai cụ Nguyễn Thị Mận (90 tuổi) chia sẻ, của cải, bạc vàng có thể mua sắm được, chứ tuổi thọ của cha mẹ, của đời người thì không gì đổi bán được, chẳng ai ký nhượng cho ai được. "Tôi thấy rưng rưng lòng biết ơn và hiếu nghĩa, khi tự tay khiêng võng đào đi theo đoàn rước đưa mẹ lên miếu Tiên Công. Đây là minh chứng sống động cho đạo lý "Uống nước nhớ nguồn". Nhìn thấy cụ Thượng thọ khỏe mạnh, rạng rỡ giữa tiếng nhạc bát âm và sự chúc tụng của dân làng, tôi cảm nhận được sự viên mãn, coi đó là phúc đức lớn nhất của gia tộc".
Hôm nay, giữa nhịp sống hiện đại, Lễ hội Tiên Công - Lễ hội “Rước Người” độc đáo có một không hai, không chỉ mang ý nghĩa tín ngưỡng, lễ rước người còn là dịp để các dòng họ và cộng đồng dân cư nơi đây cùng thể hiện lòng biết ơn và trách nhiệm gìn giữ phong tục, nề nếp làng quê, bồi đắp, dung dưỡng đạo lý “uống nước nhớ nguồn” và đề cao tinh thần “kính lão đắc thọ”.