Nền tảng tư tưởng phát triển văn hóa trong kỷ nguyên mới

Khẳng định vai trò văn hóa trong tiến trình phát triển đất nước

Văn hóa Việt Nam là kết tinh những giá trị tốt đẹp của dân tộc trong tiến trình hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước; là nguồn lực nội sinh quan trọng hun đúc trí tuệ, tâm hồn, khí phách và bản lĩnh người Việt Nam. Thực tiễn lịch sử cho thấy, mỗi thời kỳ đất nước phát triển mạnh mẽ đều gắn liền với sự phát triển rực rỡ về văn hóa. Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn chú trọng phát triển văn hóa và con người Việt Nam, kế thừa, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa thế giới.

Tuy nhiên, sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam vẫn còn hạn chế, bất cập và gặp không ít khó khăn, thách thức. Nhận thức về vị trí, vai trò của văn hóa chưa toàn diện và sâu sắc. Việc thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng thành chính sách, pháp luật của Nhà nước còn chậm, chưa đồng bộ, có mặt thiếu đột phá. Môi trường văn hóa chưa thật sự lành mạnh, đạo đức xã hội còn biểu hiện xuống cấp, mất bản sắc…

Từ tình hình trên, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam khẳng định yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới đòi hỏi phải có những chủ trương, quyết sách đột phá mang tính chiến lược, đồng bộ nhằm khắc phục hạn chế, bất cập; chủ động nắm bắt thời cơ, vượt lên thách thức thúc đẩy phát triển văn hóa. Nghị quyết số 80-NQ/TW đã nhấn mạnh 5 quan điểm chỉ đạo và 8 nhiệm vụ, giải pháp triển khai để văn hóa phải đi trước soi đường, thấm vào từng quyết sách phát triển, đề cao giá trị nhân văn, chuẩn mực đạo đức xã hội hướng đến mục tiêu 100 năm thành lập Đảng và 100 năm thành lập nước; khẳng định vị thế, tầm vóc nền văn hóa Việt Nam xứng tầm một quốc gia phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa, có truyền thống văn hóa, văn hiến lâu đời, đóng góp xứng đáng vào dòng chảy văn minh nhân loại…

“Ngày Văn hóa Việt Nam” gắn với chiều sâu lịch sử và tư tưởng văn hóa của dân tộc

Đặc biệt, để mọi người dân đều có cơ hội được thụ hưởng văn hóa, Nghị quyết số 80-NQ/TW đã quyết định ngày 24/11 hàng năm được chọn là “Ngày Văn hóa Việt Nam” và vào ngày này người lao động cả nước được nghỉ làm và được hưởng nguyên lương.

Nghị quyết số 80-NQ/TW chọn ngày 24/11 vì ngày này là mốc thời điểm gắn với chiều sâu lịch sử và tư tưởng văn hóa của dân tộc. Cụ thể, ngày 24/11/1946, tại Nhà hát Lớn Hà Nội, Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất đã chính thức khai mạc với sự tham dự của hơn 200 đại biểu là trí thức, văn nghệ sĩ, nhà hoạt động văn hóa tiêu biểu trong cả nước. Sự kiện này được báo chí cách mạng thời kỳ đó ghi nhận như một dấu mốc lớn của đời sống tinh thần nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa non trẻ. Dự Hội nghị, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu lên những tư tưởng nền tảng cho việc xây dựng một nền văn hóa mới. Người khẳng định văn hóa không đứng ngoài chính trị, mà có mối quan hệ mật thiết với sự nghiệp độc lập dân tộc và xây dựng đất nước. Câu nói nổi tiếng “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi” của Người khẳng định vai trò dẫn dắt, định hướng của văn hóa đối với vận mệnh dân tộc. Những tư tưởng đó, theo nhiều nhà nghiên cứu, đã đặt nền móng cho đường lối văn hóa của Đảng và Nhà nước Việt Nam sau này.

Sau Hội nghị năm 1946, các Hội nghị Văn hóa toàn quốc tiếp theo tiếp tục cụ thể hóa và phát triển đường lối văn hóa của Đảng như: Hội nghị Văn hóa toàn quốc năm 1948, trong bối cảnh kháng chiến chống thực dân Pháp, nhấn mạnh nhiệm vụ xây dựng nền văn hóa kháng chiến, phục vụ mục tiêu “toàn dân, toàn diện, lâu dài”; Hội nghị Văn hóa toàn quốc năm 2021 do Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng chủ trì, được đánh giá là một sự kiện có ý nghĩa chiến lược, nhằm triển khai Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam… Từ những mốc lịch sử trên, có thể khẳng định việc Bộ Chính trị quyết định lấy ngày 24/11 hàng năm làm “Ngày Văn hóa Việt Nam” không chỉ nhằm tôn vinh giới làm văn hóa, mà còn khẳng định tầm vóc, vai trò của văn hóa trong đời sống quốc gia, trong chiến lược phát triển lâu dài của đất nước và trách nhiệm của mỗi người dân Việt Nam trong việc gìn giữ, phát huy bản sắc dân tộc và xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, nhân văn, giàu sức sống trong thời đại mới.

Được biết, ngay sau khi Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam được ban hành, Tổng Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) Việt Nam đã lấy ý kiến đoàn viên, người lao động về “Ngày Văn hóa Việt Nam” 24/11 hàng năm là ngày nghỉ và người lao động được hưởng nguyên lương. Theo ông Ngọ Duy Hiểu - Phó Chủ tịch Tổng LĐLĐ Việt Nam trao đổi với báo chí, hơn 95% người thực hiện khảo sát ý kiến bày tỏ rất vui mừng và đồng tình rất cao với nội dung Nghị quyết 80-NQ/TW thống nhất lựa chọn ngày 24/11 hàng năm là “Ngày Văn hóa Việt Nam”.

Nhà nghiên cứu âm nhạc Nguyễn Quang Long khẳng định, sự ra đời của “Ngày Văn hóa Việt Nam” thể hiện quyết tâm đặt văn hóa ở vị thế trung tâm và được cụ thể hóa bằng những chủ trương, chính sách, những quyết sách mang tính chiến lược của Đảng và Nhà nước đối với lĩnh vực văn hóa. Phó Giám đốc phụ trách Nhà hát Sân khấu truyền thống Quốc gia Việt Nam, NSND Lê Tuấn Cường cũng nhấn mạnh, “Ngày Văn hóa Việt Nam” đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy tiếp cận văn hóa trong đời sống đương đại. Văn hóa là điểm tựa để sáng tạo nghệ thuật gắn với trách nhiệm xã hội và bản sắc dân tộc…