Nên có chế tài chặt hơn về quảng cáo, tiếp thị thuốc lá

Không chỉ “bao biện” các thông tin liên quan đến Dự thảo Luật Phòng chống tác hại thuốc lá, mà thực tế, các quy định về quảng cáo, khuyến mại và tiếp thị (QC-KM-TT) từ lâu đã bị các công ty thuốc lá  vi phạm công khai…

Bao biện?

Liên quan đến Dự thảo Luật Phòng chống tác hại thuốc lá sắp được Quốc hội thảo luận, quy định thuốc lá “nhẹ”, “êm”, “ít nicotine”, các cty thuốc lá cho rằng:“...loại thuốc lá “nhẹ”, “êm”, “ít nicotin” có hàm lượng nicotine thấp, giúp người tiêu dùng giảm dần sự phụ thuộc vào thuốc lá nên cần được cho phép sản xuất...”.

Nhưng thực tế cho thấy các loại thuốc lá có nhãn mác “nhẹ” (Light), “êm” (Mild), “ít nicotine” (low-tar), “siêu nhẹ” (ultra light) đã được chứng minh là thông tin gây hiểu lầm về tác hại thuốc lá, đánh lừa người tiêu dùng. Một nghiên cứu cho thấy, những người hút loại thuốc này thường có xu hướng hút nhiều hơn và hít sâu hơn để đảm bảo đủ lượng nicotine, thoả mãn nhu cầu thường ngày.

Như vậy, không có sự khác biệt giữa những loại thuốc này với các loại thuốc thông thường về tác hại đối với sức khỏe.

Theo nghiên cứu của Trường ĐHYTCC, năm 2010 có 25% điểm bán kinh doanh loại thuốc “nhẹ”, “êm”, “ít nicotine”, tăng gấp đôi so với năm 2009. Như vậy, để bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng trước các thông tin sai sự thật, Dự thảo luật cần nghiêm cấm việc sử dụng các từ gây hiểu lầm về tác hại của thuốc lá với sức khoẻ.

Về vấn đề tài trợ của cty thuốc lá, các cty này cho rằng: “... Một số hoạt động do ngành công nghiệp thuốc lá đã và đang tài trợ không mang mục đích quảng cáo. Đây là những chương trình tài trợ vì mục đích nhân đạo cho xã hội vì thế không nên cấm...”.

Tuy nhiên, theo nghiên cứu của Tổ chức Y tế thế giới, 2/5 dân số Việt Nam có thu nhập thấp nhất, hàng năm chi tiền mua thuốc lá thường xuyên. Nếu các hộ nghèo ở Việt Nam dùng khoản tiền mua thuốc lá để mua thực phẩm thì 11% các hộ này có thể thoát nghèo. Khoản tài trợ của cty thuốc lá thực sự “không thấm gì” so với gánh nặng bệnh tật và đói nghèo do thuốc lá gây ra.

Do vậy, nếu các cty thuốc lá có nhu cầu tài trợ không nhằm mục đích quảng cáo thương hiệu, thì họ nên sẵn sàng đồng ý với các giải pháp tăng thuế thuốc lá và trích một phần thuế tiêu thụ đặc biệt của thuốc lá để thành lập Quỹ vì sức khỏe cộng đồng - phòng chống tác hại thuốc lá trong Dự thảo Luật.

Vi phạm vẫn chưa dừng

Liên quan đến vấn đề thực thi quy định cấm QC-KM-TT, kết quả điều tra năm 2009 của Trường ĐHYTCC cho thấy các cty thuốc lá thường xuyên đa dạng hoá các hình thức tiếp thị sản phẩm, do vậy, để cung cấp thêm các bằng chứng về các hoạt động QC-KM-TT thuốc lá mới, một điều tra tương tự được tiến hành vào tháng 6/2010 trên 10 tỉnh/ thành phố của Việt Nam.

Kết quả cho thấy: 94,7% điểm bán vi phạm  ít nhất một quy định cấm QC hoặc KM, tỷ lệ vi phạm hầu như không được cải thiện so với tỷ lệ này của năm 2009 (94,6%); 32,6% điểm bán vi phạm đồng thời cả quy định cấm QC và KM tăng 3,7% so với năm 2009…

Cũng theo kết quả điều tra của Trường Đại học Y tế Công cộng, một số hình thức vi phạm là: Sử dụng tủ trưng bày gắn tên nhãn hiệu, lô gô, màu sắc biểu tượng của sản phẩm thuốc lá, vi phạm Thông tư 19/2005/TT-BVHTT, Khoản 2.1; Sử dụng tủ trưng bày phát sáng gắn tên nhãn hiệu, lô gô, màu sắc biểu tượng của sản phẩm thuốc lá, vi phạm Tông tư 19/2005/TT-BVHTT, Khoản 2.1; Sử dụng hộp trưng bày gắn tên, biểu tượng, màu sắc của sản phẩm thuốc lá, vi phạm Thông tư 19/2005/TT-BVHTT, Khoản 2.1; Sử dụng các vật phẩm khác để quảng cáo thuốc lá, vi phạm thông tư 19/2005/TT-BVHTT, Khoản 2.1.

Trưng bày quá một bao/một tút của một nhãn hiệu thuốc lá, Vi phạm Thông tư số 78/2008/TT-BVHTTDL, Mục 1; Quảng cáo thuốc lá trên mạng internet, Trang web bán thuốc lá Việt cho khách hàng ở Mỹ và Canada vi phạm Thông tư số 78/2008/TT-BVHTTDL, Khoản 3.1; Khuyến  mại khi mua sản phẩm thuốc lá, vi phạm Thông tư số 78/2008/TT-BVHTTDL, mục 2.5; Sử dụng các từ ngữ gây hiểu lầm về tác hại của thuốc lá như “mild”, “light”, “super”, vi phạm Quyết định 1315/QĐ-TTg và Sử dụng mô hình bao thuốc khổ lớn.

Trần Bảo