Nâng “tuổi thọ” cho văn bản… “chết yểu”?
Dù mới 1 năm “tuổi thọ” nhưng Nghị định 117 về xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực bảo vệ môi trường (BVMT) đã được đề xuất sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với thực tiễn. Vấn đề đặt ra là việc sửa đổi có làm tăng “tuổi thọ” của Nghị định không khi văn bản này có quá nhiều bất cập không dễ sửa?.
Dù mới có 1 năm “tuổi thọ” nhưng Nghị định số 117/2009/NĐ-CP ngày 31/12/2009 (gọi tắt là Nghị định 117, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2010) về xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực bảo vệ môi trường (BVMT) đã được đề xuất sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với thực tiễn. Vấn đề đặt ra là việc sửa đổi có làm tăng “tuổi thọ” của Nghị định không khi văn bản này có quá nhiều bất cập không dễ sửa?.
Có thời gian để đối phó
Tại Hội thảo Đánh giá những ưu điểm và tồn tại của Nghị định 117, đề xuất các giải pháp sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với thực tiễn được Bộ Tài nguyên và Môi trường(TN&MT) và tổ chức JICA tổ chức hôm 27/5 tại Hà Nội, ông Chu Phạm Ngọc Hiển -Thứ trưởng Bộ TN&MT thừa nhận: “Nghị định vẫn còn một số tồn tại như quy định về hành vi vi phạm còn chung chung và thiếu, mức phạt chưa hợp lý hay quy định mức phạt thấp đối với những hành vi có tính nguy hại cao và một số lỗi biên tập.
 |
| Chất thải nguy hại chất đống. |
Mổ xẻ lý do “chết yểu” của Nghị định 117, đại diện Sở TN&MT Hà Nội nêu ý kiến: Theo quy định của Luật Thanh tra và các văn bản hướng dẫn thi hành thì thủ tục khi tiến hành thanh tra quá phức tạp với 33 văn bản. Các đoàn thanh tra, kiểm tra định kỳ khi tiến hành thanh, kiểm tra phải thông báo cho đối tượng thanh, kiểm tra biết ít nhất trước 3 ngày. Việc này gây khó khăn trong việc phát hiện hành vi vi phạm do các đối tượng thanh, kiểm tra có thời gian, điều kiện đối phó như tạm ngừng hoạt động sản xuất, vận hành công trình xử lý chất thải tại thời điểm kiểm tra…
Một số hành vi vi phạm về môi trường thường diễn ra có tính thời điểm, không để lại dấu vết nên khó khăn trong việc phát hiện và xử lý. Trình tự, thủ tục đình chỉ, cấm hoạt động hoặc buộc di dời khó áp dụng trong thực tế do liên quan đến nhiều vấn đề như công ăn việc làm cho người lao động, mặt bằng mới, nguồn vốn…, đặc biệt là đối tượng vi phạm là chủ đầu tư xây dựng và kinh doanh hạ tầng khu công nghiệp, cụm công nghiệp.
Hầu hết các hành vi có mức cao nhất của khung phạt vượt quá thẩm quyền của Chánh thanh tra Sở TN&MT là 30 triệu đồng. Do đó, Sở TN&MT phải lập hồ sơ, thủ tục trình Chủ tịch UBND TP ra quyết định xử phạt trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày lập biên bản vi phạm hành chính. Việc này gây khó khăn trong quá trình xử lý, không đảm bảo thời gian xử phạt đúng quy định.
Vướng nhiều bề
Ông Nguyễn Văn Được - Giám đốc Sở TN&MT tỉnh Long An - băn khoăn: Các Điều 7, 8 và 9 của Nghị định 117 có quy định xử phạt hành vi không có bản cam kết bảo vệ môi trường, không có báo cáo đánh giá tác động môi trường hoặc không lập đề án BVMT (gọi tắt là không có hồ sơ môi trường) để được xác nhận và phê duyệt thì bị phạt tiền và buộc trong khoảng thời gian do người có thẩm quyền xử phạt ấn định thì phải lập đề án BVMT trình cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt hoặc xác nhận.
Tuy nhiên, việc lập Đề án BVMT được thực hiện theo Thông tư số 04/2008/TT-BTNMT ngày 18/9/2008 của Bộ TN&MT thì Thông tư này đã hết hiệu lực thi hành ngày 31/12/2009. Và như vậy, biện pháp khắc phục hậu quả cho việc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực BVMT đối với hành vi không có hồ sơ môi trường quy định tại Điều 7, 8 và 9 của Nghị định 117 hai năm nay không áp dụng được.
Hiện nay, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 29/2011/NĐ-CP ngày 18/4/2011 quy định đánh giá tác động môi trường chiến lược, đánh giá tác động môi trường và cam kết bảo vệ môi trường sẽ có hiệu lực vào ngày 5/6/2011. Nghị định này có quy định về việc lập, trình đề án BVMT với khoảng thời gian là 2 năm nhưng không có hướng dẫn về trình tự, thủ tục cũng như hình thức, cấu trúc, nội dung của đề án. Và như vậy, biện pháp khắc phục hậu quả nêu trên lại tiếp tục không khả thi.
Ông Hồ Đắc Trường, Phó Giám đốc Sở TN&MT Thừa Thiên - Huế nêu ý kiến: Một số điều khoản chưa quy định rõ mức độ vi phạm hay các hành vi vi phạm ở mức độ khác nhau nhưng lại được xử lý trong cùng một khung hình phạt rất nặng.
Ví dụ, Điểm a, Khoản 3, Điều 17 quy định một loạt các hành vi về quản lý chất thải nguy hại có cùng khung hình phạt (từ 100-150 triệu đồng). Điều này tạo ra sự không công bằng trong các quyết định xử phạt. Một số quy định vẫn còn mang tính định tính, thiếu tính thuyết phục đối với người vi phạm và không thể thực hiện được như Khoản 1 Điều 11 quy định về xử phạt hành vi thải mùi hôi thối, mùi khó chịu vào môi trường nhưng hiện nay các cơ quan chức năng chưa có thiết bị để thu mẫu và phân tịch cũng như chưa ban hành ngưỡng về mùi hôi thối.
Trong Nghị định sử dụng rất nhiều thuật ngữ “theo quy định” nhưng lại không có hướng dẫn phải theo quy định của văn bản pháp luật nào, trong khi đó, hệ thống văn bản pháp luật về BVMT rất nhiều (có khoảng trên 300 văn bản).
Điều này khiến các đơn vị quản lý nhà nước gặp nhiều khó khăn khi sử dụng Nghị định, còn đối với các DN thì lại rất khó thực hiện đúng.
Lam Hạnh