Nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn đầu tư từ ngân sách: Giải pháp quyết liệt, tập trung hơn (Kỳ cuối)

Đầu tư dàn trải, lãng phí

Đầu tư dàn trải là nguyên nhân khiến nợ đọng vốn xây dựng cơ bản cao trong những năm qua, mặc dù đang được giảm dần vào những năm gần đây. Nợ đọng xảy ra nhiều ở các dự án đầu tư cấp quận, huyện. Nơi nào có nhiều dự án đầu tư thì số nợ càng lớn. Một số địa phương chưa thực hiện đúng trình tự đầu tư, bố trí vốn thiếu tập trung. Đơn cử như huyện V. được bố trí 300 triệu đồng lại đem chia nhỏ cho mỗi xã vài chục triệu đồng. Hậu quả là nhiều dự án đều không đủ vốn để hoàn thành, dang dở kéo dài, công trình không phát huy tác dụng. Sau một thời gian, phần công trình thi công dở dang bị hư hỏng, phải làm lại, gây thất thoát và lãng phí vốn đầu tư. Có dự án khi phê duyệt theo đề nghị của ngành, địa phương với đề xuất nguồn vốn hỗ trợ từ  Trung ương hoặc huy động vốn trong dân nhưng sau đó lại đề nghị điều chỉnh về nguồn vốn địa phương, gây khó khăn cho thành phố trong việc bố trí ngân sách cấp bù. Điều này cũng dẫn đến kéo dài thời gian, tiến độ hoặc không thực hiện được dự án. Các khoản kinh phí bố trí chuẩn bị dự án bị lãng phí. Nhiều công trình được bố trí vốn nhưng thi công không đạt tiến độ giải ngân hoặc hoàn thành đi vào sử dụng, nhưng chậm quyết toán cũng gây lãng phí vốn đầu tư.

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng đầu tư dàn trải, lãng phí, thất thoát vốn là do các sở, ngành, địa phương, các chủ đầu tư chưa nêu cao tinh trần trách nhiệm, thiếu kiểm tra, đôn đốc khi triển khai dự án. Mặt khác thiếu kiên quyết trong cấp vốn đầu tư, chia nhỏ dự án để các địa phương khỏi “tỵ” hoặc tìm mọi cách để có dự án mà không tính toán kỹ nguồn vốn, khả năng cân đối của địa phương. Nguyên nhân khách quan là những bất cập trong công tác quy hoạch. Giữa quy hoạch không gian đô thị và quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế- xã hội thành phố chưa có sự thống nhất, phối hợp chặt chẽ. Giữa quy hoạch tổng thể với quy hoạch chi tiết  chưa nhất quán, các quy hoạch ít được công bố công khai để mọi tổ chức, cá nhân biết và thực hiện. Do vậy, có dự án lập không đúng quy hoạch, hoặc chồng lấn quy hoạch. Giữa các cơ quan chuyên ngành chưa phối hợp đồng bộ. Nhiều dự án chậm tiến độ do những vướng mắc trong giải phóng mặt bằng.

Một số cơ chế có sự thay đổi như cơ chế đầu tư xây dựng, cải tạo trường học, trước đây thực hiện cơ chế xã hội hóa, nay Nhà nước bỏ cơ chế này, ngân sách phải đầu tư toàn bộ trong khi nguồn vốn hạn hẹp, đầu tư nhỏ giọt cũng là nguyên nhân dẫn đến nợ đọng, kéo dài tiến độ.

Giải pháp đồng bộ, quyết liệt

Theo Trưởng ban Kinh tế- Ngân sách UBND thành phố Nguyễn Đình Bích, cần có những tiêu chí để lựa chọn, phân bổ vốn đầu tư. Trong cơ cấu bố trí vốn hiện nay, chủ yếu tập trung cho các cơ sở hạ tầng, ít có công trình đầu tư theo chiều sâu. Trong việc bố trí vốn cho một ngành, một lĩnh vực cũng cần tập trung vốn cho một hoặc một số đơn vị để tránh dàn trải nguồn vốn. Các công trình đô thị, bên cạnh việc quan tâm tới chất lượng, công năng sử dụng, chú ý tới việc góp phần chỉnh trang, mỹ quan đô thị. Các địa phương tăng cường cơ chế giám sát của cộng đồng với các công trình sử dụng vốn ngân sách nhà nước. Bên cạnh đó, các cơ quan chức năng kiên quyết hơn khi xử lý các trường hợp chủ đầu tư hoặc cơ quan tư vấn, giám sát, nhà thầu làm sai do thiếu năng lực, trình độ hoặc cố tình trục lợi dẫn đến công trình không phát huy hiệu quả, gây thất thoát vốn ngân sách.

Phó Chủ tịch HĐND thành phố Nguyễn Thị Nghĩa nhấn mạnh: Sở Kế hoạch- Đầu tư và các sở, ngành, địa phương tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền thực hiện Nghị quyết 11 của HĐND thành phố; có biện pháp quyết liệt hơn, tạo sự chuyển biến mạnh mẽ trong công tác quản lý, thẩm định, đấu thầu các dự án đầu tư sử dụng vốn ngân sách Nhà nước; tăng cường công tác phòng chống tham nhũng, lãng phí, thực hành tiết kiệm, thanh tra, kiểm tra, giám sát toàn diện các dự án đầu tư. Các sở, ngành chức năng phối hợp đề xuất hướng dẫn sử dụng các văn bản quy phạm pháp luật của trung ương phù hợp với yêu cầu của địa phương trong công tác quản lý xây dựng cơ bản như Nghị định 12/2009/CP. Công tác đào tạo, nâng cao năng lực quản lý cho các chủ đầu tư, giám sát cộng đồng cần được tăng cường để phát huy hiệu quả dự án đầu tư. Sở Kế hoạch- Đầu tư làm tốt hơn công tác tham mưu giúp UBND thành phố về chủ trương đầu tư; quản lý, bố trí vốn tập trung hơn, quan tâm thanh toán nợ đọng xây dựng cơ bản…

Mai Hương