Nâng cao chất lượng nông sản: Còn nhiều khó khăn

Sản xuất nhỏ lẻ, chưa có sản phẩm mũi nhọn

Thực hiện chuyên đề về nâng cao chất lượng nông sản, chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong nông nghiệp (theo Nghị quyết 32 của Bộ Chính trị), Sở Nông nghiệp- PTNT liên kết với các địa phương tích cực triển khai các chương trình thành phần như: chuyển đổi cơ cấu giống trong trồng trọt; dồn đổi ruộng đất từ ô thửa nhỏ sang ô thửa lớn nhằm quy vùng sản xuất nông sản hàng hoá; xây dựng 'cánh đồng thu nhập cao'; liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm theo Quyết định 80 của Thủ tướng Chính Phủ; liên kết phục vụ sản xuất nông nghiệp...Mục tiêu lớn nhất của các chương trình này là nhằm nâng cao chất lượng nông sản, từng bước chuyển sang sản xuất nông sản hàng hoá quy mô lớn- hướng đi tất yếu của nông nghiệp thời kỳ mới...Đến nay, sau hai năm triển khai thực hiện, một số chương trình đạt kết quả bước đầu nhưng nhiều chương trình tiến độ chậm, chưa đạt yêu cầu đề ra.

Đến nay, Hải Phòng cơ bản thực hiện xong việc dồn đổi ruộng đất. Nhiều địa phương sau khi chuyển đổi quy vùng sản xuất tập trung, chuyên canh 3-4 vụ năm. Trên địa bàn thành phố bước đầu hình thành các vùng sản xuất tập trung như vùng vải Bát Trang (An Lão), vùng cam Đồng Dụ, Đặng Cương (An Dương), vùng cau Cao Nhân (Thủy Nguyên), vùng quýt Gia Luận (Cát Hải)..., vùng sản xuất lúa chất lượng cao tại 3 xã Tự Cường, Tiên Cường, Đại Thắng (Tiên Lãng); Cổ Am, Hoà Bình (Vĩnh Bảo); Thụy Hương, Hợp Đức (Kiến Thụy), vùng rau Thuỷ Đường (Thuỷ Nguyên), Tú Sơn (Kiến Thụy)...Tuy vậy, nhiều địa phương, dồn điền, đổi thửa chỉ mang tính hình thức. Sau dồn đổi, nhiều địa phương cũng chưa quan tâm việc quy vùng sản xuất nông sản hàng hoá quy mô lớn. Bởi vậy, sản xuất nông sản của Hải Phòng bước đầu hình thành vùng nhưng chất lượng chưa cao do giống xấu, canh tác chưa đúng quy trình hoặc chất lượng tốt nhưng năng suất lại thấp, diện tích nhỏ. Theo nhiều nhà khoa học trong ngành, thực chất, đây chưa phải sản xuất hàng hoá mà mới chỉ mang 'bóng dáng' sản xuất quy mô lớn. Vì phần lớn những diện tích này bà con tự quy vùng trồng, chưa chú trọng áp dụng công nghệ cao, công nghệ sinh học vào sản xuất, nên chi phí sản xuất cao nhưng chất lượng nông sản thấp, giá trị hàng hoá ít. Đặc biệt, nhiều loại nông sản, diện tích lớn, nông dân có ý thức quy vùng lại luôn rơi vào tình trạng 'được mùa, mất giá', đầu ra cho nông sản không ổn định. Điển hình nhất là việc quy vùng trồng vải thiều của người dân Bát Trang (An Lão). Xã Bát Trang hiện có 269 ha trồng vải với hơn 53.800 cây vải đang cho thu họach. Sản lượng vải quả khoảng hơn 1000 tấn /năm. Nhiều thôn trong xã chuyển toàn bộ diện tích canh tác sang trồng vải. Tuy vậy sản lượng cao nhưng luôn ở mức cung vượt cầu, hầu như năm nào xã Bát Trang cũng rơi vào tình trạng bị tư thương ép giá, được mùa vải nhưng nông dân không vui.

Các chương trình đổi mới giống lúa, chuyển giao công nghệ; xây dựng cánh đồng thu nhập cao; liên kết các nhà trong sản xuất nông sản hàng hoá cũng mới đi những bước đầu tiên. Nông sản Hải Phòng có sự chuyển biến tích cực về cơ cấu giống với sự xuất hiện của nhiều loại giống mới cho năng suất, chất lượng cao. Tuy nhiên, trong quá trình đưa các giống lúa mới vào sản xuất, nông dân chỉ chú ý vấn đề tăng cao năng suất, chưa chú ý khâu chăm sóc, áp dụng khoa học kỹ thuật nên không ít giống mới sau một thời gian gieo cấy lại giảm năng suất chất lượng. Hải Phòng đổi mới giống cây trồng, nhưng chưa xác định được sản phẩm nông nghiệp mũi nhọn, sản phẩm đặc sắc có khả năng cạnh tranh với nông sản của các địa phương khác, mà vẫn tập trung phát triển các sản phẩm nông nghiệp truyền thống như lúa, ngô, rau đậu, lợn, gia cầm. Các sản phẩm đặc trưng của địa phương như cam Đồng Dụ, quýt Gia Luận, táo Lũng thì hiện nay diện tích, năng suất, sản lượng đều ít, giống cây trồng bị thoái hoá, tuy nhiên ngành Nông nghiệp và các địa phương chưa quan tâm lai tạo, gìn giữ những giống cây quý này.

Mấy năm gần đây, thành phố quan tâm ứng dụng kỹ thuật, công nghệ cao vào sản xuất, xây dựng hàng loạt mô hình ứng dụng công nghệ cao và chuyển giao công nghệ cho bà con, nhưng việc nhân rộng các mô hình này rất khó khăn. Việc liên kết giữa 'các nhà' trong quy vùng sản xuất nông sản hàng hoá, tạo vùng nguyên liệu phục vụ chế biến xuất khẩu còn thiếu sự đồng thuận nên mới có tình trạng khi nông dân Hải Phòng tồn đọng nông sản, các doanh nghiệp lại đi thu mua nông sản ở nơi khác với giá rẻ hơn. Lý giải tình trạng này, nhiều doanh nghiệp xuất khẩu rau-quả trên địa bàn thành phố cho rằng, nông sản địa phương không đủ tiêu chuẩn làm nguyên liệu xuất khẩu, năng suất thấp, chưa đú số lượng chế biến xuất khẩu, nhưng bán trên thị trường nội địa thì khó khăn. Trên địa bàn thành phố đã hình thành khu nông nghiệp công nghệ cao đầu tiên và nhiều mô hình ứng dụng sản xuất công nghệ cao, nhưng những mô hình này cũng gặp khó khăn về vấn đề tiêu thụ sản phẩm...

Thử tìm giải pháp

Để nông sản Hải Phòng đủ sức cạnh trạnh với nông sản của các địa phương khác, đạt tiêu chuẩn, số lượng chế biến xuất khẩu, ngành Nông nghiệp và các địa phương cần chủ động triển khai thực hiện tốt, đồng bộ việc quy hoạch sản xuất gắn với công tác dồn điền đổi thửa, khắc phục tình trạng đất manh mún, phân tán, tạo điều kiện áp dụng công nghệ mới để sản xuất nhiều hàng hoá có giá trị kinh tế cao. Thực hiện đồng bộ mối liên kết giữa '4 nhà' trong xây dựng vùng sản xuất nông sản quy mô lớn để đạt mục tiêu chuyển giao công nghệ mới và tiêu thụ sản phẩm cho nông dân. Trong đó, đặc biệt chú trọng công tác xây dựng, quy hoạch vùng sản xuất nông sản tập trung theo hướng sản xuất hàng hoá, tránh tình trạng để nông dân mở rộng diện tích sản xuất ồ ạt, tự phát. Đầu tư sản xuất giống và chuyển giao công nghệ mới trong trồng và bảo quản, chế biến sau thu hoạch cho nông dân. Các địa phương cần chú trọng việc tuyên truyền, nâng cao nhận thức sản xuất nông sản hàng hoá, phục vụ xuất khẩu cho nông dân, để bà con không vì cái lợi trước mắt mà độn hàng xấu vào nguyên liệu xuất khẩu.Thành phố cần chủ động quy vùng sản xuất những nông sản mũi nhọn của địa phương trên cơ sở ứng dụng công nghệ sản xuất mới. Thành phố nên xây dựng hệ thống các vùng sản xuất đặc sản, nông sản an toàn phục vụ tiêu dùng nội địa và chế biến xuất khẩu. Đặc biệt chú ý khâu giống, áp dụng kỹ thuật công nghệ cao và nhân rộng sản xuất nông nghiệp công nghệ cao ra đại trà./.

-----------------------------------

(Xem từ số báo ra ngày 21-9-2005)