Nâng cao chất lượng luật sư và chất lượng dịch vụ pháp lý

Qua thảo luận, các đại biểu cơ bản thống nhất và đánh giá cao Cơ quan soạn thảo đã nghiên cứu, bổ sung nhiều nội dung mới, trong đó có việc đổi mới phương thức đào tạo, tuyển chọn luật sư; quy định về kỳ thi quốc gia về luật sư; mở rộng phạm vi nghề nghiệp cũng như phát triển tổ chức hành nghề luật sư; đẩy mạnh chuyển đổi số và tăng cường trách nhiệm của luật sư trong chuyển đổi số.

Nhấn mạnh về chính sách phát triển đội ngũ luật sư là người dân tộc thiểu số và luật sư hành nghề tại miền núi, biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, đại biểu Thạch Phước Bình (Đoàn Vĩnh Long) đề nghị nghiên cứu bổ sung vào dự thảo Luật một nguyên tắc hoặc một khoản về chính sách phát triển nghề luật sư theo hướng Nhà nước có chính sách hỗ trợ, khuyến khích đào tạo, tập sự, phát triển và thu hút luật sư là người dân tộc thiểu số, luật sư biết tiếng dân tộc thiểu số và luật sư hành nghề thường xuyên tại miền núi, biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn; ưu tiên huy động các luật sư này tham gia hỗ trợ pháp lý và cung cấp dịch vụ pháp lý cho người dân tại địa bàn.

Các nội dung cụ thể về đối tượng, mức hỗ trợ, địa bàn và thời gian cam kết hành nghề có thể giao Chính phủ quy định.

“Đồng bào dân tộc thiểu số không chỉ cần được xác định là đối tượng được trợ giúp pháp lý, điều quan trọng hơn là phải từng bước hình thành ngay trong cộng đồng một đội ngũ luật sư đủ chuẩn, hiểu cộng đồng và có khả năng gắn bó lâu dài với địa bàn. Đó vừa là chính sách phát triển nghề luật sư, vừa là chính sách dân tộc và sâu xa hơn là chính sách bảo đảm quyền tiếp cận công lý bình đẳng cho mọi người dân”, đại biểu nêu ý kiến.

Trong khi đó, theo đại biểu Hồ Thanh Tuấn (Đoàn Vĩnh Long), dự thảo Luật có động thái quyết tâm nâng cao chất lượng đầu vào, coi trọng kiến thức pháp luật, kỹ năng nghề nghiệp, đạo đức cũng như bản lĩnh của luật sư.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị cân nhắc việc quy định người có bằng thạc sĩ luật, tiến sĩ luật nhưng không có bằng cử nhân luật vẫn có thể trở thành luật sư nếu đáp ứng các điều kiện nhất định và quy định trường hợp được miễn, giảm thời gian đào tạo nghề luật sư.

Bởi, theo đại biểu, hoạt động của luật sư không chỉ đòi hỏi kiến thức chuyên sâu mà còn cần đến nền tảng kiến thức pháp luật toàn diện và khả năng đáp ứng yêu cầu hành nghề cũng như các kỹ năng tranh tụng, tư vấn, hướng dẫn…

Do đó, để đảm bảo chất lượng nguồn luật sư, đại biểu đề nghị bổ sung đối với các đối tượng này phải qua lớp bồi dưỡng kỹ năng, các kỹ năng nhằm đảm bảo chất lượng luật sư và tránh trường hợp tham gia có hình thức nhưng không hoạt động.

Còn đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hạnh (Đoàn TP Hồ Chí Minh) chỉ ra, về các hoạt động nghề nghiệp của luật sư tập sự, theo dự thảo luật, luật sư tập sự được thực hiện các hoạt động nghề nghiệp theo sự phân công, giám sát của luật sư hướng dẫn và được khách hàng đồng ý.

Song, qua rà soát với dự thảo Bộ Luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), đại biểu nhận thấy chưa thống nhất về quy định liên quan đến luật sư tập sự.

Cụ thể, điểm a khoản 1 Điều 9 dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi) quy định luật sư tập sự “được đi cùng với luật sư hướng dẫn gặp gỡ người bị tạm giữ, tạm giam, bị can, bị cáo, bị hại... liên quan đến vụ án hình sự”, nhưng khoản 2 Điều 76 dự thảo Bộ Luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) chỉ ghi nhận sự tham gia bào chữa của luật sư, không đề cập đến luật sư tập sự.

Để thống nhất giữa các quy định pháp luật, đại biểu đề nghị bổ sung sự tham gia của luật sư tập sự cùng với luật sư hướng dẫn vào khoản 2 Điều 76 dự thảo Bộ Luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) để luật sư tập sự có cơ sở đi cùng luật sư hướng dẫn vào các nơi tạm giam, tạm giữ thực hiện quyền tập sự của mình.

Ngoài ra, theo đại biểu, liên quan đến phạm vi tham gia tố tụng quy định tại điểm a khoản 2 Điều 9, dự thảo Luật có sử dụng các cụm từ “được đi cùng với luật sư hướng dẫn” và “được cùng với luật sư hướng dẫn”. Đại biểu đề nghị Cơ quan soạn thảo rà soát các trường hợp luật sư tập sự “được đi cùng” và các trường hợp “được cùng” luật sư hướng dẫn, theo quan điểm cá nhân, các trường hợp “được đi cùng” chỉ trong vụ án hình sự là phù hợp; các trường hợp còn lại là “được cùng”, hoặc có thể sử dụng cụm từ chung “được tham gia cùng” cho tất cả các thủ tục tố tụng hình sự, dân sự, hành chính.

Phát biểu tiếp thu, giải trình, làm rõ ý kiến đại biểu nêu tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, về tiêu chuẩn, điều kiện để trở thành luật sư, Bộ trưởng cho hay, sau phiên thảo luận tại Tổ, Cơ quan chủ trì soạn thảo đã có Báo cáo giải trình, tiếp thu bước đầu và đã tiếp thu ý kiến các đại biểu và các cơ quan để hoàn chỉnh, chỉnh lý thêm một bước khoản 2 Điều 7 dự thảo Luật theo hướng thu hẹp, không áp dụng chung với người có bằng thạc sĩ, tiến sĩ luật mà chỉ áp dụng mang tính chất ngoại lệ, có điều kiện đối với người có văn bằng sau đại học ngành luật ở các quốc gia không đào tạo cử nhân luật theo mô hình như ở Việt Nam.

Qua đó, đáp ứng được yêu cầu thu hút những nguồn nhân lực chất lượng cao, am hiểu sâu về pháp luật quốc tế, đặc biệt là người Việt Nam định cư ở nước ngoài về nước làm việc, đóng góp cho sự phát triển của nghề luật sư Việt Nam cũng như yêu cầu hội nhập quốc tế.

Để đảm bảo chất lượng, Bộ trưởng cho biết, những đối tượng này sẽ không được hưởng bất kỳ chính sách miễn, giảm nào; mà bắt buộc vẫn phải học đủ 12 tháng đào tạo nghề, 12 tháng tập sự, phải đạt yêu cầu kỳ thi quốc gia của luật sư như đối với luật sư trong nước.

Về tập sự hành nghề luật sư, theo Bộ trưởng, để luật sư tập sự có thể cùng với luật sư hướng dẫn tham gia thực hiện một số hoạt động tố tụng trong quá trình đào tạo, quy định tại dự thảo Luật phải đồng bộ với quy định của các luật về tố tụng.

Hiện, Bộ Tư pháp đang tiếp tục phối hợp với Viện kiểm sát nhân dân tối cao để nghiên cứu, tiếp thu, hoàn chỉnh dự thảo Luật này đảm bảo đồng bộ với dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi). Với các trường hợp chưa thể quy định ngay trong Luật, sẽ nghiên cứu để có thể giao cho các Cơ quan hướng dẫn để đáp ứng yêu cầu đào tạo, cọ xát thực tế của luật sư tập sự, nâng cao chất lượng luật sư, đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng dịch vụ pháp lý.

Liên quan đến kỳ thi quốc gia về luật sư, theo Bộ trưởng, đây cũng là một nội dung nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng về nâng cao chất lượng luật sư, lấy người dân làm trung tâm và yêu cầu cắt giảm thủ tục hành chính.

Nêu một số ưu điểm của cơ chế tổ chức kỳ thi thay cho kiểm tra tập sự hiện nay, Bộ trưởng cho biết, việc này sẽ thay đổi bản chất đánh giá, chuyển từ kỳ thi kiểm tra kết quả tập sự thuần túy sang kỳ thi quốc gia để đánh giá toàn diện. Đồng thời, xóa bỏ tình trạng cắt khúc của quy trình, giảm quy trình 4 bước xuống còn 2 bước; gắn kỳ thi với việc cấp chứng chỉ hành nghề đồng bộ với hệ thống chức danh tư pháp, khả thi và tiết kiệm.

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng khẳng định, Bộ Tư pháp sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cùng các bộ, ngành liên quan để nghiên cứu, tiếp thu đầy đủ, giải trình thấu đáo ý kiến của các đại biểu Quốc hội; trên cơ sở đó, hoàn thiện dự thảo Luật, báo cáo Chính phủ và Ủy ban Thường vụ Quốc hội xin ý kiến chỉ đạo trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua.