Nâng cao chất lượng dân số từ khám sức khỏe tiền hôn nhân

Phát hiện sớm các nguy cơ, bệnh lý di truyền

Luật Dân số số 113/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, đã dành Điều 20 quy định về tư vấn và khám sức khỏe trước khi kết hôn. Theo đó, Nhà nước khuyến khích nam, nữ chủ động tiếp cận dịch vụ tư vấn và khám sức khỏe trước khi kết hôn theo hướng dẫn chuyên môn của Bộ trưởng Bộ Y tế. Căn cứ điều kiện kinh tế - xã hội và khả năng cân đối ngân sách, chính quyền địa phương cấp tỉnh quyết định việc hỗ trợ kinh phí tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn.

Quy định này cho thấy khám sức khỏe tiền hôn nhân đã được đặt trong tổng thể các giải pháp nâng cao chất lượng dân số, với sự tham gia của cả hệ thống chính trị, của mỗi cá nhân, gia đình và toàn xã hội.

Tuy nhiên, trên thực tế, việc khám sức khỏe tiền hôn nhân vẫn chưa được quan tâm đúng mức. Nhất là một bộ phận người trẻ cho rằng, cơ thể khỏe mạnh, không có triệu chứng bệnh lý đồng nghĩa với việc không có vấn đề về sức khỏe. Thế nhưng, một số bệnh lý có thể diễn biến âm thầm, không biểu hiện rõ ràng và chỉ được phát hiện khi thực hiện các xét nghiệm, thăm khám chuyên khoa.

Điều này được phản ánh qua chương trình khám sức khỏe trước khi kết hôn tại Bệnh viện Hùng Vương (TP HCM) dành cho các cặp đôi chuẩn bị kết hôn có hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn TP HCM. Trong 5 đợt khám miễn phí từ ngày 22/9 đến ngày 8/10/2026, chương trình ghi nhận 201 nam và 202 nữ tham gia.

Đáng chú ý, trong 194 nam giới được xét nghiệm tinh dịch đồ, có 96 trường hợp ghi nhận bất thường, chiếm 49,5%. Ở nhóm nữ giới, kết quả siêu âm phụ khoa trên 195 người cho thấy 79 trường hợp có hình ảnh bất thường hoặc cần theo dõi thêm, chiếm 40,5%.

Bên cạnh đó, chương trình còn ghi nhận một số trường hợp dương tính với viêm gan B và có kháng thể giang mai ở nhóm nam giới; một số trường hợp viêm âm đạo, viêm gan B và có kết quả xét nghiệm Rubella IgG âm tính ở nhóm nữ giới.

Cần lưu ý rằng, kết quả xét nghiệm bất thường không đồng nghĩa với việc chắc chắn mắc bệnh hoặc không có khả năng sinh sản. Song, kết quả này giúp các cặp đôi phát hiện sớm các nguy cơ, bệnh lý di truyền để dự phòng, điều trị hiệu quả.

Trao đổi với phóng viên Báo Pháp luật Việt Nam, bác sĩ Lại Hợp Hùng - Trung tâm Hỗ Trợ Sinh Sản bệnh viện Đa Khoa Hồng Ngọc cho biết, tư vấn và khám sức khỏe trước khi kết hôn có thể phát hiện sớm các bất thường về sức khỏe sinh sản ở cả nam và nữ.

Ở nữ giới, có thể phát hiện hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS), polyp buồng tử cung, suy giảm dự trữ buồng trứng hoặc nguy cơ suy buồng trứng sớm. Ở nam giới, việc thăm khám giúp phát hiện giãn tĩnh mạch thừng tinh, bất thường về chất lượng tinh trùng và các vấn đề nội tiết có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản.

Việc thăm khám cũng giúp phát hiện các rối loạn chuyển hóa như đái tháo đường, rối loạn lipid máu, thừa cân, béo phì... Đây là những vấn đề có thể ảnh hưởng đến chức năng sinh sản và sức khỏe thai kỳ. Tiếp đó là phát hiện các bệnh truyền nhiễm có khả năng lây qua đường tình dục hoặc từ mẹ sang con.

Quan trọng không kém là nguy cơ mắc hoặc mang gen bệnh di truyền. Thông qua khai thác tiền sử gia đình và các xét nghiệm cần thiết, bác sĩ có thể tư vấn sàng lọc các bệnh lý như Thalassemia (tan máu bẩm sinh), từ đó giúp các cặp đôi chủ động có phương án sinh con an toàn.

Theo bác sĩ Lại Hợp Hùng, tư vấn và khám sức khỏe trước khi kết hôn có vai trò quan trọng giúp các cặp đôi chủ động bảo vệ sức khỏe, chuẩn bị tốt nhất cho thai kỳ, giảm thiểu nguy cơ bệnh tật cho con và góp phần nâng cao chất lượng dân số.

Để khám sức khỏe tiền hôn nhân trở thành một thói quen văn minh

Một trong những yêu cầu đặt ra hiện nay là làm thế nào để người trẻ chủ động khám sức khỏe tiền hôn nhân, thay vì chỉ tìm đến cơ sở y tế khi gặp khó khăn trong quá trình sinh con hoặc phát hiện những bất thường về sức khỏe. Để làm được điều đó, nhiều địa phương đã có những chính sách phù hợp nhằm giảm bớt gánh nặng chi phí và tạo điều kiện thuận lợi để người dân tiếp cận dịch vụ tư vấn, thăm khám.

Tại Hà Nội, ngày 28/10/2026, HĐND thành phố đã thông qua nghị quyết quy định một số nội dung và mức chi thực hiện công tác dân số, phát triển. Theo đó, từ ngày 01/01/2027, các cặp nam nữ cư trú trên địa bàn Thủ đô, đủ điều kiện kết hôn và thực hiện tư vấn, khám sức khỏe tiền hôn nhân tại cơ sở y tế đủ điều kiện theo hướng dẫn của Bộ Y tế sẽ được hỗ trợ 1 triệu đồng/cặp đôi. Khoản tiền này được chi từ ngân sách nhà nước theo nguyên tắc hỗ trợ một phần chi phí, không thanh toán toàn bộ dịch vụ.

Chính sách hướng tới khuyến khích người trẻ chủ động khám sức khỏe trước khi kết hôn, phát hiện sớm các nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản, quá trình mang thai và sinh con. Đây cũng là cách Hà Nội cụ thể hóa định hướng của Luật Dân số năm 2025.

Tuy nhiên, hỗ trợ tài chính mới chỉ là một phần của giải pháp. Theo bác sĩ Lại Hợp Hùng, điều quan trọng hơn là phải thay đổi nhận thức để người trẻ hiểu rằng khám sức khỏe tiền hôn nhân không chỉ là một lựa chọn, mà nên trở thành một thói quen văn minh, một bước chuẩn bị cơ bản trước khi xây dựng gia đình.

Muốn vậy, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý nhà nước, cơ sở y tế, đội ngũ nhân viên y tế và cơ quan báo chí trong công tác truyền thông, giáo dục sức khỏe. Nội dung truyền thông cần dễ hiểu, thiết thực và phù hợp với từng nhóm đối tượng để có thể đưa những kiến thức về sức khỏe sinh sản, bệnh lý di truyền, bệnh truyền nhiễm và lợi ích của việc khám tiền hôn nhân đến gần hơn với giới trẻ. Đặc biệt, cần khai thác hiệu quả khả năng truyền thông của các nền tảng mạng xã hội.

“Bản thân tôi cũng đang sử dụng mạng xã hội để chia sẻ kiến thức về sức khỏe sinh sản và hiếm muộn. Những câu chuyện thực tế về các trường hợp hiếm muộn, những em bé mắc bệnh lý di truyền hay những lời tâm sự ‘giá như biết sớm hơn’ có sức lan tỏa rất lớn, giúp nhiều người trẻ nhận ra những nguy cơ hoàn toàn có thể được phát hiện và dự phòng từ trước khi kết hôn.

Tôi nghĩ, chúng ta có thể dành thời gian, tiền bạc để xem ngày đẹp, chọn ngày cưới, vậy tại sao không dành thời gian để kiểm tra sức khỏe, chuẩn bị cho cuộc sống hôn nhân và một thế hệ tương lai khỏe mạnh? Khi nhận thức thay đổi, việc khám sức khỏe tiền hôn nhân sẽ dần trở thành nhu cầu tự thân của mỗi người”, bác sĩ Lại Hợp Hùng nhấn mạnh.