Nan giải quy hoạch làng nghề

Thực trạng phát triển đáng lo ngại

Ở làng nghề chiếu cói Lật Dương, xã  Quang Phục (Tiên Lãng), lượng máy móc được đưa vào sản xuất chỉ đếm trên đầu ngón tay. Chủ nhiệm HTX chiếu cói Lật Dương, ông Vũ Văn  Liên cho biết: làng nghề có gần 100 hộ sản xuất chiếu cói theo hình thức thủ công là chủ yếu. Sản phẩm của làng gần đây có thay đổi về mẫu mã, nhưng chưa thể sánh được với sản phẩm ở một số nơi khác như Ninh Bình, Thái Bình.... Vì vậy, sản phẩm dân làng làm ra chủ yếu được tiêu thụ trên thị trường huyện...

Một trong những khó khăn lớn nhất khiến các làng nghề trong thành phố những năm gần đây không có bước phát triển mới là thiếu nguồn vốn sản xuất, cơ sở vật chất cho phát triển làng nghề chậm được đầu tư.

Hiện tượng  người lao động bỏ nghề ở một số làng nghề diễn ra phổ biến bởi nhiều người không còn tâm huyết với nghề. Lớp người thạo nghề muốn truyền kinh nghiệm cho lớp trẻ nhưng họ không hào hứng bởi thu nhập từ làng nghề thấp. Anh Tuân, thợ giỏi làm đèn trời ở xã Đồng Minh (Vĩnh Bảo) cho biết: Bây giờ ở làng tôi chỉ lớp người trung tuổi biết làm đèn trời. Lớp trẻ thích vào các nhà máy, xí nghiệp ở thành phố làm việc để có thu nhập cao hơn. Bởi nếu theo đuổi nghề thì mỗi ngày người lao động chỉ được chừng 30 nghìn đồng tiền công, mà làm đèn trời lại theo mùa vụ, vào những dịp lễ, Tết hoặc có đơn đặt hàng cho một số lễ hội truyền thống....

Tình trạng ô nhiễm đáng báo động ở một số làng nghề như làng nghề thu gom rác, phế liệu ở Tràng Minh (Kiến An), làng nghề làm bún Thiên Hương (Thủy Ngyên), làng nghề sản xuất gỗ ô kan (Kiến An ), làng nghề sản xuất vật liệu xây dựng ở An Sơn, Lại Xuân, Minh Tân (Thủy Nguyên)....Ở các làng nghề này, khói, bụi, chất gây độc phát thải trong quá trình sản xuất ảnh hưởng đến sinh hoạt, sức khỏe của người dân địa phương. Anh Vũ Văn Trung ở xã Mỹ Đồng (Thủy Nguyên) phàn nàn rằng nhiều người dân  địa phương bị mắc bệnh về mắt, phổi...nhất là  người già và trẻ nhỏ vì hằng ngày hít phải khí độc thải ra từ các lò đúc đồng.

Ô nhiễm môi trường ở một số làng nghề khai thác đá

Cần định hướng đồng bộ

Một số làng nghề quy hoạch theo hướng dành quỹ đất trống, đất nông nghiệp xa khu dân cư cho phát triển làng nghề tập trung nhưng việc thực hiện gặp nhiều khó khăn. Ở làng nghề thu gom rác và chế biến phế liệu Tràng Minh (Kiến An) việc quy hoạch làng nghề vốn gây ô nhiễm báo động nhất thành phố nhiều năm qua vẫn không thể thực hiện được. Bà Lê Thị Thu Nhàn, Chủ tịch UBND phường Tràng Minh cho biết: địa phương đã dành quỹ đất nông nghiệp (7- 10 ha) ở khu Đồng Vọ để quy hoạch khu tái chế phế liệu tập trung tại đó. Nhưng đã 3-4 năm trôi qua không thu hút được nhà đầu tư nào đầu tư vốn hoàn chỉnh dự án quy hoạch. Còn việc vận động người dân tham gia thực hiện dự án này thì vô cùng khó vì tập quán sản xuất truyền thống đã ăn sâu trong tiềm thức của người dân nên họ không muốn thay đổi. Hơn nữa, không phải hộ nào cũng sẵn sàng bỏ kinh phí của gia đình để tham gia vào việc quy hoạch đó .

Bà Đào Kim Ngân, Chủ tịch Hiệp hội doanh nghiệp nhỏ và vừa Hải Phòng cho biết: Vài năm trước, thành phố có chủ trương quy hoạch các làng nghề. Theo đó, sẽ ưu tiên đầu tư quy hoạch một số làng nghề có truyền thống lâu đời, đồng thời có tốc độ phát triển khá như làng nghề chiếu cói Lật Dương (Quang Phục), làng nghề tạc tượng  Đồng Minh (Vĩnh Bảo), đúc đồng Mỹ Đồng (Thủy Nguyên)... Tuy nhiên, sự quy hoạch vẫn không đồng bộ khiến nhiều làng nghề vẫn chưa giải quyết được vấn đề nan giải tồn tại.

Thực trạng phát triển đáng lo ngại ở các làng nghề nêu trên đặt ra vấn đề cần phải quy hoạch lại các làng nghề một cách đồng bộ nhằm thúc đẩy các làng nghề phát triển. Muốn vậy, việc quy hoạch làng nghề của thành phố cần phải được giao cụ thể cho một đơn vị hoặc ngành chức năng nào đó chịu trách nhiệm. Bên cạnh đó, cần có sự vào cuộc, phối hợp đồng bộ của các ban, ngành đoàn thể. Cần lập bản đồ quy hoạch chi tiết về làng nghề; phân loại quy hoạch cụ thể từng nhóm làng nghề như làng nghề sản xuất công nghiệp; làng nghề thủ công truyền thống kết hợp với phát triển du lịch đồng quê, du lịch sinh thái; làng nghề dệt, may.....Thành phố quan tâm đến chính sách hỗ trợ về xây dựng hạ tầng sản xuất cho làng nghề, các chính sách ưu đãi để các hộ gia đình sản xuất tại làng nghề có điều kiện tham gia vào các dự án quy hoạch làng nghề...Bên cạnh đó, cần thiết dành ra một quỹ đất quy hoạch xây dựng một làng nghề kiểu mẫu chung cho nhiều làng nghề khác đến học tập kinh nghiệm. Tại làng nghề đó sẽ có nhiều ngành nghề khác nhau, tập trung nhiều nghệ nhân thợ giỏi để có thể sáng tạo ra các mẫu sản phẩm mới đáp ứng nhu cầu, thị hiếu của người tiêu dùng; đồng thời đây cũng là nơi trưng bày giới thiệu bán các sản phẩm làng nghề phục vụ cho du lịch trong nước và nước ngoài.

Bài và ảnh: Hải An