Mùa xuân phía trước

Hôm ấy là ngày 29 Tết. Phiên chợ Tết thật náo nhiệt và rực rỡ. Đứng xa người ta có thể hình dung đó là vườn hoa lớn. Hoa thật, hoa giả, hoa ở áo quần, khăn, mũ hòa trộn với nhau trông vui mắt lạ thường. Mai mặc chiếc măng-tô màu đỏ sẫm. Còn chồng Mai mặc bộ com-lê màu hạt dẻ. Ban đầu họ sánh vai nhau, nhưng khi vào chợ đông quá Mai đi trước. Vừa hoàn thành ngôi nhà 5 tầng bề thế, được thiên hạ bình luận là đẹp nhất, nhì phố này, nên Mai muốn tổ chức một cái Tết thật đàng hoàng. Trước hết, Mai muốn trang trí cho ngôi nhà mới thật sang trọng và đúng kiểu thời thượng. Gian chính Mai đặt một cây đào, mà đứng mãi ngoài đường lớn kia cũng nhìn thấy sắc hồng của nó. Trước mỗi ô cửa sổ là một chậu hoa hoặc cây cảnh quý.

Mai đến dãy hàng hoa và đã tìm được cành đào ưng ý, nhưng đợi mãi không thấy chồng đến, chị đành quay lại tìm. Chợt Mai bực mình khi thấy chồng sán bên chậu vạn thọ, cây thấp lủn củn và hoa nhỏ li ti. Người bán chậu hoa là một thanh niên ăn mặc lùi xùi. Chiếc mũ len thô, xỉn màu, che gần kín mặt. Chiếc áo bộ đội bạc phếch và sờn hết hai vai. Chậu hoa anh ta bán trông cũng lạ, nhưng nhìn chủ nhân của nó, Mai không có một chút cảm tình. Chị gọi chồng :

- Đi đi anh. Mua thứ hoa ấy làm gì.

Lúc ấy chị bắt gặp đôi mắt anh hàng hoa nhìn lên. Bỗng nhiên chị run bắn và níu vội tay chồng :

- Đi thôi anh - Chị hối hả giục và cúi đầu bước đi.

Mai không dám tin ở mắt mình, mặc dù Mai biết mình đã không nhầm. Những cây đào, cây quất không còn hấp dẫn như trước nữa. Mai lựa chọn qua loa rồi mua nhanh. Chị giục chồng về trước, còn mình thì quay trở lại chỗ người bán chậu cây cảnh ít hấp dẫn kia. Bây giờ thì Mai bình tĩnh hơn :

- Xin lỗi ! Có phải anh tên là Quang?

- Vâng, chính tôi. Chào chị Mai nhé. Chị không ưa loại hoa này ư ?

- Thế anh nhận ra tôi à ?

- Sao lại không. Tôi nhận ra chị từ khi mới về thành phố này kia.

- Ôi ! Thế mà tôi không hề gặp anh bao giờ. Gia đình anh ở gần đây không ? Phố nào ?

- Gần thôi. Ngay cái phố mà chị vẫn ở.

- Có lẽ nào ? Anh nói đùa đấy chứ ?

- Không, tôi đâu dám đùa. Trước khi về đến khu nhà tầng và khu biệt thự dành cho cán bộ cấp cao trong tỉnh, chị phải đi qua khu tập thể của tôi.

*

Hơn hai mươi năm trước. Mai là cô gái hồn nhiên và trong trẻo...

Nơi đóng quân của tiểu đoàn 18 cách nhà Mai hai mảnh vườn xoan. Các chú nuôi quân thường vào giếng nhà Mai khênh nước. Chú tiểu đoàn trưởng trưa hoặc tối hay vào hút thuốc lào và chuyện vãn với bố Mai. Còn cậu liên lạc thì thoắt đến, thoắt đi nhưng cũng trở nên thân thiết với gia đình. Tiểu đoàn trưởng là người vui tính. Thấy hai đứa trẻ trông đẹp đôi, ông liền gán ghép ngay. Mai không xấu hổ mà thường đối đáp lại :

- Chú cứ trêu bạn ấy làm gì - Mai nhấn mạnh vào từ 'bạn' - Chắc bạn ấy đang nhớ đám trẻ trâu ở nhà.

Tiểu đoàn trưởng lừ mắt, nhưng vẫn cười huých vào vai cậu liên lạc trẻ. Cậu ta chưa kịp lên tiếng, Mai đã nói tiếp :

- Một hôm bạn ấy đang thả trâu, gặp đơn vị chú hành quân qua, bạn ấy thích quá nên lẵng nhẵng đi theo. Thế là chú nhận bạn ấy vào làm liên lạc chứ gì.

- Hừ, mày khéo phịa thật đấy. Thằng Quang đâu, trai thành phố mà chịu nó à!

Quang đỏ mặt lúng túng rồi lỉnh mất. Hai chú cháu Mai được mẻ cười. Mỗi lần thấy Mai làm gì đó một mình, tiểu đoàn trưởng lại nháy mắt gọi :'Quang ơi!' Quang 'dạ' thật to rồi huỳnh huỵch chạy tới :

- Thủ trưởng bảo gì ạ?

- Tương trợ cháu gái tao một chút đi. Có biết xay thóc không ?

- Báo cáo !... Báo cáo... Không ! - Và Quang co cẳng chạy.

Lần khác thấy Mai dỡ khoai một mình, tiểu đoàn trưởng lại lớn tiếng gọi Quang. Giọng ông hơi nghiêm :

- Giúp đỡ cháu gái tao đi. Phải làm tốt công tác dân vận chứ.

Quang không thấy thủ trưởng cười nên ấp úng :

- Báo cáo... báo cáo... vâng ạ !

- Tốt. Đi đi - Nhưng khi ông nói xong, Quang đã chạy xa rồi. Cũng nhằm hướng vườn khoai chạy tới, nhưng Quang không xuống dỡ khoai mà lủi nhanh ra đường, về doanh trại. Mai nói với theo :

- Cho nợ nhé. Sau này phải làm bù.

- A, được đấy. Con gái làng này rồi sẽ làm chồng. Phải bắt bù ra trò cháu ạ - Nói rồi tiểu đoàn trưởng phá lên cười. Mai không chịu kém :

- Bây giờ thì cháu bắt đền chú đấy. Chú xuống dỡ khoai với cháu cơ.

Hầu như những lần được tiểu đoàn trưởng ra lệnh như thế, Quang thường bỏ đi, không chịu 'chấp hành' và cũng không bị kiểm điểm. Tiểu đoàn trưởng chỉ phàn nàn rằng 'Cái thằng, nom thế mà nhát như cáy'. Nhưng có một lần Quang ngoan ngoãn nghe lời. Trưa hôm ấy, Mai đang loay hoay với chiếc xe đạp nằm kềnh ra đất, vừa trông thấy chú tiểu đoàn trưởng, Mai liền rối rít :

- Chú ơi ! Chữa hộ cháu cái líp. Chắc là râu tôm bị hỏng rồi.

- Ừ, để đấy. Chú 'bắn' một quả thuốc lào đã.

- Nhưng cháu đi học muộn mất chú ơi !

- Mày học mấy giờ?

- Một giờ. Bây giờ đã mười hai rưỡi rồi. Chú chữa hộ cháu ngay đi.

Nghỉ một lát rồi tiểu đoàn trưởng nói :

- Thôi được. Để xe đấy, ở nhà tao chữa. Bây giờ mày chuẩn bị sách vở đi.Tao bảo thằng Quang nó đèo đến trường.

- Ứ, phiền lắm. Chú cho cháu mượn xe.

- Không được, chiều tao phải lên trung đoàn họp. Nó đèo mày đến tận nơi là được chứ gì.

- Nhưng tối cháu về thế nào ?

- Được. Tao lại cử 'xế' đến đón. Chuẩn bị đi.

Và ông lại gọi to :'Quang ơi!'. Quang lại huỳnh huỵch chạy tới :

- Báo cáo, em đang chuẩn bị ngủ trưa ạ!.

- Tốt. Nhưng có nhiệm vụ đột xuất. Tạm hoãn giấc ngủ đến trưa mai. Bây giờ cần chở cô bé này đến trường. Về lấy xe của tao. Bơm căng vào. Nhanh lên.

- Báo cáo !...

- Cáo cầy gì. Đi nhanh lên rồi mang xe về để tao còn đi họp.

Quang lẳng lặng quay về. Mười phút sau cậu dắt xe đạp đến đứng thập thò ngoài cổng. Tiểu đoàn trưởng mỉm cười, giục Mai :

- Đi đi và đừng có bắt nạt nó đấy nhé.

Quả nhiên suốt dọc đường đi Mai im lặng. Mãi lúc đến cổng trường mới khẽ nói :

- Năm giờ chiều đón Mai với nhé.

Quang không nói gì, lẳng lặng đạp xe về. Thế mà lúc tan học, Mai đã thấy Quang đứng ở cổng rồi.

Một buổi chiều cuối năm, trời rét dữ. Mai đi học về thấy Quang đứng thẩn thơ ở cổng nhà mình. Dĩ nhiên Mai vẫn là người nhanh nhảu.Cô hỏi trước:

- Người chờ ai ở đây ?

- Chờ cậu đấy.

- Bốc ! Chờ tớ có việc gì ? Hay lại bị chú Huân mắng phải không?

- Thế tớ chờ cậu thật thì sao ?

- Thì tớ sẽ bảo là cậu hấp.

Giọng Quang buồn hẳn đi :

- Thế thì thôi vậy.Tôi chờ người khác.

- Người nào? - Mai hấp tấp hỏi và bỗng gặp đôi mắt Quang nhìn xoáy vào mình. Nhưng giọng Quang rất bình thản :

- Miễn hỏi - Và Quang thủng thẳng rảo bước.

Mai tự nhủ: Có lẽ mình quá lời, Quang tự ái chăng. Nhưng vì lẽ gì mà tự nhiên lại 'giở chứng' ra như vậy. 'Chờ cậu', có lẽ nào... Tối nay mình hỏi chú Huân sẽ rõ hết. Nghĩ thế và Mai thấp thỏm mừng thầm.

Tối đó Mai chờ mãi mà chú Huân không xuống. Sáng hôm sau Mai vùng dậy là chạy ngay ra giếng, mong gặp chú nuôi quân nào đó vào múc nước. Mai hỏi xem có phải tối qua các chú họp không. Nhưng không gặp ai. Mai nhìn lên phía doanh trại của các chú thì thảng thốt giật mình. Những mái lều bạt xinh xắn đã không cánh mà bay hết cả. Mai càng dụi mắt càng thấy trước mặt mình là khoảng trống mênh mông. Mai chạy tắt qua hai vườn xoan lên đến tận nơi mới tin ở mắt mình.Cô nháo nhác chạy về hỏi bố, mới biết tiểu đoàn 18 được lệnh chuyển đi từ đêm qua rồi. Mai thấy tim mình thắt lại. Cô nén xúc động hỏi thêm :

- Thế có khi nào các chú trở lại đây nữa không ?

Dường như thông cảm với nỗi lòng của con, bố cô chậm rãi nói :

- Cũng có thể, con ạ, khi các chú ấy hoàn thành nhiệm vụ.

Từ hôm ấy, không gian trống vắng lạ lùng. Mỗi khi ngồi vào bàn học, dở những cuốn vở có dấu tích của Quang, cô buồn chỉ muốn khóc. Nhưng cuộc đời không đến nỗi quá phũ phàng với cô. Một tháng sau, đúng vào chiều 30 Tết, Mai nhận được thư Quang. Người đưa thư vừa chìa chiếc phong bì, cô nhìn rồi giật vội lấy như sợ bức thư lại vỗ cánh bay đi mất.Cô len lén ra sau nhà, dựa lưng vào gốc cây đào đọc thư. Quang bảo rằng giá hôm ấy Mai hiểu lòng Quang thì chúng mình đã có cuộc chia tay đáng nhớ rồi.

Đó là vào những ngày Tết Mậu Thân năm 1968. Sau này Mai mới hiểu rằng khi những cành đào trên bàn thờ nhà cô đang rung rinh chào những tràng pháo Tết, thì cũng là lúc Quang cùng đồng đội của anh lao mình dưới làn đạn pháo xông lên chiếm tổng hành dinh của bọn nguỵ quyền thành phố Huế. Các anh đón Tết bằng những loạt đạn rất trúng mục tiêu. Ở một lá thư sau này Quang viết cho Mai như vậy. Anh còn viết thêm: 'Sau này khi đất nước thống nhất, Mai có dành cho Quang cành đào đẹp nhất không!'. Sau gần một năm thư từ trao đổi thì Quang biệt tích. Nhưng Mai vẫn nhớ người bạn trai đầu tiên ấy cho đến hàng chục năm sau. Ngay cả lúc Mai đã lấy chống, có con rồi Mai cũng vẫn không quên. Nhưng gần đây thì Mai quên. Cuộc đời có nhiều việc quá. Mai đã lăn vào cuộc đời, đã buồn, vui và trưởng thành. Giờ đây Mai đã thành một 'chị Mai' được nhiều người biết tiếng. Được nhiều người kính trọng nể vì. Dường như số phận đã đặt bày cho chị.

*

Cuộc gặp lại bất ngờ cũng làm Mai vui lên đôi chút, nhưng cái vui hẫng hụt rất nhiều so với ao ước ngày xưa. Với chị bây giờ Quang khác lạ và xa xôi làm sao. Những kỷ niệm xưa đã nhạt nhòa, còn những công thức toán học thì hoàn toàn xa lạ. Bây giờ chị quen với những công thức khác. Vì vậy ngay từ cuối câu chuyện của buổi đầu gặp lại, chị đã cảm thấy rời rạc và miễn cưỡng. Mặc dù cả hai cùng mời nhau đến nhà chơi, cùng hứa hẹn nhưng chị cảm thấy ngay là những lời khách sáo. Và quả đúng như vậy. Đã gần một năm qua đi, chị vẫn chưa có điều kiện đến nhà Quang. Sau dịp Tết bận rộn vì khách khứa là đến sự bận rộn vì công việc. Kể ra thì giờ rảnh rỗi với một cán bộ cỡ trưởng phó ngành ở tỉnh cũng quả là hiếm. Tuy thế, năm qua Mai cũng có dịp gặp Quang vài lần. Ngoài những lần vô tình gặp ở ngoài đường, có một lần chị chủ động đến thăm. Ấy là dịp chị cùng đoàn cán bộ của tỉnh về dự lễ đón nhận huân chương của nhà máy X, nhân tiện chị tìm thăm người bạn cũ của mình. Chị được mời đến phòng kỹ thuật. Cho đến lúc ấy chị mới biết bạn của chị không những là kỹ sư, mà còn là kỹ sư trưởng của nhà máy. Chỉ có điều anh tiếp Mai dè dặt và có phần như miễn cưỡng. Hầu như Quang chỉ trả lời những câu Mai hỏi và không nói gì về quá khứ của mình. Nhưng Mai cũng hiểu rằng Quang đã làm đúng những ước mơ của anh. Còn Mai, sau khi biệt tin Quang, Mai không thể làm đúng lời ước hẹn là cố học thật giỏi để xứng đáng với anh, mà ngược lại Mai đã bỏ dở chương trình phổ thông, xin đi học trung cấp cho chóng thành nghề. Cô học bình thường như trăm ngàn học sinh khác, hết năm lên lớp, hết khóa ra trường.

Không biết tình bạn cũ sống lại, hay vì kính trọng cái cương vị kỹ sư trưởng mà Mai nồng nhiệt với Quang hơn. Nhân dịp cuối năm Mai quyết định đến thăm Quang. Trước khi đi chị đã vào chợ chọn một cây đào thật ưng ý. Có thể xem như đó là cành đào đẹp nhất mà có lúc Quang đã ước ao.

Gia đình Quang ở sâu trong dãy nhà luộm thuộm. Dĩ nhiên cũng như mọi gia đình khác, nhà Quang có mái hiên chìa ra phía trước. Ở đấy là bếp và chuồng lợn, chuồng gà. Hôm ấy cũng là 29 Tết. Vợ Quang đang thu xếp căn phòng nhỏ. Điều làm Mai ngạc nhiên là chị chưa kịp giới thiệu về mình, cô ta đã nhận ra và nồng nhiệt mời 'chị Mai' vào nhà chơi. Mai nửa đùa, nửa thật :

- Anh Quang đâu , hay lại ra chợ bán hoa như năm ngoái rồi ?

Vợ Quang thật thà :

- Có hoa đâu mà bán hả chị. Chả là các cháu nhà em xin bạn nó được ít hạt hoa. Chúng nó trồng vào chậu thau, chịu khó tưới tắm, rồi đến dịp Tết nó nở hoa. Trông cũng hay hay. Năm ngoái chẳng giấu gì chị, em bận theo lớp học tại chức ở Hà Nội, lại mắc thi nên về muộn. Ở nhà mấy bố con lúng túng. Giáp Tết rồi, con đòi may áo mới. Bố thì hết tiền. Có người bảo mang chậu hoa ấy đi bán cũng được vài trăm. Nào ngờ, lại đắt hàng, thừa tiền mua cho cháu chiếc áo hoa. Chả trách gọi là cây cảnh cũng phải. Những người lắm tiền mới chơi cây cảnh. Họ chả bao giờ chê đắt đâu, miễn là hợp ý họ thôi.

Mai trở ra, bảo lái xe vác cành đào to tướng vào nhà, gọi vợ Quang :

- Nhân dịp Tết cổ truyền, mình tặng hai bạn cây đào, gọi là chút quà mừng xuân. Đỡ hộ mình vào trong nhà đi.

Vợ Quang luống cuống.

- Ôi ! Chị chu đáo quá. Quan tâm đến bọn em hết mức thế này - Cô ì ạch bê cây đào lớn vào trong nhà. Lúc này cô lúng túng thực sự. Cô nhìn đi, nhìn lại căn phòng nhỏ của mình, vẫn chưa biết đặt món quà quý vào đâu. Cuối cùng cô đặt ngay cành đào lên chiếc giường đôi của mình. Miệng cô ríu rít :

- Ôi, cây đào tuyệt quá. Có lẽ chị phải mua đến tiền triệu. Em cứ để tạm lên đây, phần anh Quang về sẽ thu xếp sau. Thú thật với chị, bọn em không bao giờ dám mơ đến cành đào đẹp thế này. Chạy đủ tiền thịt lợn, bánh chưng cũng mướt rồi. Năm nào cũng chỉ dám mua một nắm hoa đồng tiền nhỏ cho các cháu khỏi buồn thôi. Năm nay hẳn các cháu của bác sẽ vui lắm.

Mai ngồi chơi một lúc. Dù người vợ trẻ của Quang rất mặn mà tiếp chuyện, song có lẽ câu chuyện của cô không hấp dẫn, nên chị đứng dậy xin phép ra về. Vợ Quang hồn nhiên hỏi :

- Chị có sang bác Huân chơi, em chỉ lối ?

- Bác Huân nào nhỉ ?

- Bác Huân mà nhà em bảo ngày xưa quý chị lắm.

Mai nghĩ ngợi :

- Có phải chú Huân tiểu đoàn trưởng...

- Thế thì đúng đấy. Nhà bác ấy ở dãy cuối kia kìa.

- Sao chú ấy lại ở đây nhỉ. Mình không nghe ai nói đến chú ấy bao giờ, ngay cả Quang nữa.

- Thế mà bác ấy hay nói chuyện về chị lắm. Chị họp hành ở tỉnh phát biểu gì bác ấy cũng biết, lại kể cho nhà em nghe. Bác ấy ở đây với con gái mà.

- Thế chú ấy làm gì ?

- Nghỉ hưu rồi. Nhà em bảo bác ấy lên đến trung tá mới nghỉ. Bây giờ bác ấy trông xe đạp ngoài bách hóa.

- Trông xe đạp ? - Mai thảng thốt hỏi.

- Vâng ! Có khi tại chú ấy già quá nên chị không nhận ra đấy thôi. Nhà chú ấy kia kìa.

Mai nhìn theo tay vợ Quang, thấy cũng một mái hiên nho nhỏ chìa ra phía trước che đậy bằng những tấm giấy dầu mốc thếch. Chị sẽ sàng nói :

- Để lúc khác mình đến chơi. Giờ chắc chú cũng bận.

- Còn bên này là nhà cô Thu. Cô ấy nói ngày xưa cũng học trung cấp với chị.

- Thu à ? Nó đi Nam cơ mà.

- Chị ấy trở về từ năm bảy tám cơ.

Mai đáp qua loa rồi vội dắt xe đi. Dường như chị sợ phải biết thêm những người thân nữa trong dãy nhà lụp xụp này.

Trên đường về, Mai đạp xe chầm chậm. Ban đầu chị định vòng qua bách hóa để gặp lại người tiểu đoàn trưởng qúy mến năm xưa. Nhưng về sau Mai bỏ ý định ấy. Chị không thể gặp lại, hoặc ít nhất là chưa nên gặp lại vị trung tá về hưu, trong khi chưa biết gì về ông mà ông thì lại rất quan tâm đến chị. Và tự nhiên chị nhớ lại những lần mình gửi xe để vào bách hóa. Lần nào chị cũng thản nhiên, lạnh lùng, không một chút thiện cảm hoặc quan tâm đến ai.Có lần thấy người soát vé già giương kính lên nhìn đi, nhìn lại chiếc vé nhàu nát từ tay chị, Mai sẵng giọng nói :

- Ông đã nhìn kỹ chưa. Vé thật đấy, không ai vẽ ra được đâu. Tôi là ai ở cái tỉnh này mà phải nhập nhằng cái vé xe. Sơn ăn tuỳ mặt thôi, ông ạ.

Ông già vẫn lạnh lùng nhìn lại chiếc vé lần nữa rồi mới gật đầu cho chị dắt ra. Lần khác, Mai cùng với anh bạn bên Sở tài chính đi thăm bách hóa, lúc quay ra lấy xe không hiểu sao xe của người bạn bị mất vỏ yên. Anh ta to tiếng, nhất định bắt đền người trông xe. Người đàn bà chuyên ngồi viết vé, nhận xe, đanh đá lý sự lại :

- Chúng tôi chỉ trông xe chứ trông sao được phụ tùng, nhất là những thứ dễ rơi như cái vỏ yên. Biết anh mất ở đây hay đánh rơi ở đâu.

Mai lên tiếng ngay :

- Các ông, các bà vô trách nhiệm. Mất của người ta thì cứ phải đền thôi. Rồi tôi sẽ đề nghị với sở xem lại trách nhiệm của những người làm việc ở đây. Nếu các vị không thể làm tốt thì để các anh ấy cử người khác.

Không hiểu lời của Mai có uy lực thế nào mà người phụ nữ kia im bặt. Còn ông già vẫn kiểm vé thì móc túi lấy ra 50 ngàn đồng đưa cho ông bạn của Mai, ngoài một câu hỏi cộc lốc, khô khan: 'Anh lấy bao nhiêu tiền?'. Ông già không nói gì thêm nữa, vẫn thản nhiên ngồi thu vé và nhìn kỹ những con số nhỏ li ti.

Đấy chính là chú Huân ư ? Chú ấy sẽ cười mình, hay khinh mình ? Ôi ! Mai cảm thấy mặt mình nóng bừng lên.

Đường phố những ngày giáp Tết vừa chật chội, vừa náo nức khác thường. Màu áo, màu hoa, màu cờ làm không gian bừng sáng sau những ngày đông ảm đạm. Mai đi chậm trên lòng đường, vô tư nhìn những dòng người, những màu sắc lướt qua. Trước mắt họ những cành đào, cành quất nườm nượp theo các chủ nhân tỏa về khắp ngả. Mai nhói lòng nghĩ đến cành đào tặng của mình được đặt trên giường của vợ chồng Quang.

Năm cũ sắp qua đi. Dù sao Mai cũng đã đến thăm nhà Quang trong cái khu tập thể bộn bề và chật chội ấy. Dù sao Mai cũng đã nhận ra nhiều người thân đang lặng lẽ và thản nhiên sống ở cạnh mình. Và giờ đây chị cũng đang bận tâm về họ. Có những cành đào, cành quất kia làm chứng cho những suy nghĩ của chị. Rồi đây chị làm gì với cấp trên xin hãy đợi lời mách bảo chân thành trong những làn gió mới của mùa xuân.