Mùa săn ong rừng ở Phù Long

Mật ngọt chết…ong

Chúng tôi nhắm hướng rừng ở khu vực Vũng Áng, xã Phù Long  thẳng tiến. Dụng cụ mang theo đơn giản chỉ một con dao nhỏ, túm bùi nhùi, tấm vải mưa, chai mật ong và chiếc đĩa nhỏ…Sau một lúc len lỏi dưới bạt ngàn những tán lá rậm rạp, chúng tôi đến khu vực có nhiều đám cây thấp. Có tiếng ong vo ve trên cao, anh Thành ra hiệu dừng lại rồi nhanh chóng lục túi lấy chai mật ong đổ một ít ra chiếc đĩa nhỏ và đặt ở chỗ thoáng đãng. Sau một lúc, một con, hai con, rồi  ba con ong… sà xuống ăn mật. Anh Thành nói nhỏ: “Theo dõi mấy con ong này, nhất định tìm được tổ của chúng”. Ong ăn mật xong mà bay lượn vài vòng theo đường xoáy ốc rồi vút lên cao thì bỏ qua, bởi tổ của chúng ở xa. Nếu chúng  bay thấp và về cùng một hướng thì tổ của chúng chỉ trong vòng bán kính vài trăm mét”. Trước đây, người  muốn tìm tổ ong thường đứng gần một bụi hoa để quan sát, nay có cách cho ong ăn mật. Đây là một trong nhiều cách của những thợ săn ong chuyên nghiệp ở xã Phù Long.

Sau vài giờ lần theo hướng bay của chúng, anh Thành phát hiện một tổ ong ruồi treo trên một cành cây- cách chỗ cho ong ăn chỉ khoảng 200m theo đường chim bay. Nhanh tay, anh lấy túm bùi nhùi châm lửa và đưa túm bùi nhùi mù mịt khói vào miệng tổ ong. Đám ong ruồi bay túa ra đông nghịt, quần đảo một lúc nhưng do bị khói nên đành bỏ đi. Trong lúc tôi cuống cuồng tìm chỗ nấp, anh Thành nhẹ nhàng chụp tấm vải mưa quanh tàng ong rồi nhẹ nhàng cắt rời ra, trong mùi thơm ngào ngạt của mật ong rừng mà không hề bị một vết ong đốt.

Trên đường trở về, anh Thành kể, không phải cứ  đi săn ong rừng là có mật ong mang về, kể cả những người chuyên nghiệp. Anh có lần đi từ 5 giờ sáng đến 3 giờ chiều phải chịu về tay không. Nhưng cũng ở khu vực đó, người khác đi qua lại bắt được vài ba tổ! Chuyện này không ai giải thích được. có thể, đó là cái “duyên” chăng?

Tản mạn chuyện săn ong

Gia đình anh Lê Văn Thành ở xã Phù Long  là thế hệ thứ ba gắn với nghề đi rừng “ăn” ong mật. Phù Long có nhiều rừng nên khá thịnh nghề “ăn” ong. Anh Thành học được đôi chút nghề gia truyền và có kinh nghiệm hơn chục năm, từ “tuyệt chiêu” tìm tổ ong, chỉ cần nghe tiếng ong bay, xem cách con ong thợ lấy mật hoa từ xa hay xem rớt ong (phân ong) mà đoán được tổ ong gần hay xa, ong già hay ong non; lượng mật trong mỗi tổ nhiều hay ít; cho đến các ngón nghề đề phòng những hiểm nguy…

Anh kể, ong rừng ở Phù Long có hai loại chính là ong khoái và ong ruồi. Ong ruồi khá hiền và thường làm tổ ở những nơi thấp như hốc đá, hốc đất, hốc cây. Ong khoái làm tổ trên những tán cây cao và rất hung hăng. Đối với dân đi săn ong, nếu gặp được một tổ ong khoái coi như thành công vì tổ ong khoái thường to, trung bình khoảng 1,5m, có tổ từ 1,8 đến 2m, lấy được khoảng 10-12 lít mật nguyên chất. Mật ong khoái bán với giá 200-300 nghìn đồng/chai (0,65l), tàng ong bán 200 nghìn đồng/kg. Mật ong ruồi tuy ít hơn, chỉ 2-3 lít, nhưng có chất lượng cao hơn mật ong khoái, giá 400-500 nghìn đồng/chai. Theo tiết lộ của anh Thành, do mật ong rừng quý, hiếm nên ngay cả với giá mấy trăm nghìn đồng/chai cũng không có để bán, do đó, nhiều người thường pha thêm nước đường vào mật ong “xịn” để bán rẻ với giá mấy chục nghìn đồng/chai.

Tuy nhiên, không phải tổ ong nào tìm thấy cũng lấy được mật, vì ong khoái rất dữ, nhất là những tổ lớn, nằm trên ngọn cây cao. Người đi săn không khéo dễ mất mạng như chơi, vì nếu đám ong thợ đông đảo ấy ùa ra tấn công mà không phòng bị trước là chắc chắn buông tay rơi từ trên cao xuống đất! Nhẹ thì gãy tay chân, nặng thì bị ong đốt phát ốm, có khi mất mạng. Anh Thành nhớ cha của anh đầy kinh nghiệm nhưng chỉ một lần sơ xẩy bị ong khoái tấn công phải bỏ chạy bị ngã gãy cả tay. Lần ấy, hai cha con anh phát hiện tổ ong khoái khá to, sau khi đốt bùi nhùi xua ong bay đi, cha con anh định trèo lên cắt tàng ong, bất ngờ đàn ong quay lại tấn công.

Đối với những người dân ở xã Phù Long- vùng đất có truyền thống về nghề đi biển, ong khoái còn là “nhà dự báo thời tiết” chuẩn xác. Anh kể, chỉ cần nhìn tổ ong có thể biết bão đổ vào hướng nào, bão lớn hay nhỏ…Theo kinh nghiệm dân gian, tổ ong thường quay về hướng đối diện với  bão, lốc; tổ ong nằm ở nơi cao ráo, quang đãng thì năm đó không có dông, bão lớn; tổ ong mà nằm ở vị trí thấp, rậm rạp, năm ấy có bão sớm và dông lớn.

Ngày trước, thợ săn ong ở Phù Long khá đông. Những năm gần đây, ong về làm tổ ít dần khiến nhiều người bỏ nghề. Một nguyên nhân khiến ong rừng ít về làm tổ là do tình trạng khai thác “tận diệt” và không “cạnh tranh” được với ong nuôi hung dữ nên ong rừng “bỏ quê” dạt về những vùng núi hẻo lánh xa xôi. Ngay cả những người có nghề “gia truyền” như anh Thành cũng chỉ thỉnh thoảng mới đi săn ong cho đỡ nhớ nghề.

Hải Nguyễn